III SA/Lu 390/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. We wniosku z dnia [...] kwietnia 2018 r. skarżący M. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o umorzenie należności z tytułu składek ze względu na jego bardzo złą sytuację zdrowotną i finansową. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, których łączna wysokość została określona na kwotę [...]zł. W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, że nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności zaległości składkowych dłużnika na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 – zwanej dalej "u.s.u.s."), a ponadto nie zachodziły podstawy do umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Rozpatrując sprawę ponownie organ powtórzył argumentację, która legła u podstaw nieuwzględnienia wniosku dłużnika i skutkowała odmową umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Po rozpoznaniu wniesionej przez skarżącego skargi na wskazaną wyżej decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia [...] grudnia 2018 r. wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Lu 554/18 – uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego wyroku wyjaśniono, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja okazała się rozstrzygnięciem wadliwym z tego względu, iż nie były wystarczające i nie zostały przekonująco poczynione ustalenia faktyczne, które doprowadziły organ do stwierdzenia, że nie zachodziły przesłanki umorzenia zaległości skarżącego z tytułu składek określone w art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Doszło tym samym do naruszenia przez organ reguł proceduralnych określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 k.p.a., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Wyrok ten uprawomocnił się, bowiem żadna ze stron nie skorzystała z przysługującego jej środka prawnego w postaci skargi kasacyjnej. Rozstrzygając sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. B. decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że biorąc pod uwagę przeanalizowany ponownie materiał dowodowy sprawy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, nie znaleziono podstaw do zmiany wskazanej wyżej decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Przytaczając ustalone fakty oraz rozważając ponownie podstawy prawne umorzenia należności składkowych organ doszedł do przekonania, że wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony. W kolejnej skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący M. P. zaskarżył powyższą decyzję w całości, zarzucając jej wybiórczą i nieobiektywna ocenę dowodów, jak również jej wydanie przed upływem zakreślonego mu terminu na dołączenie dodatkowych dowodów. Doprowadziło to w konsekwencji – zdaniem skarżącego – do ponownego wydania decyzji w drugiej instancji bez uwzględnienia jego aktualnej sytuacji życiowej. Z treści uzasadnienia skargi wynika niewypowiedziany wprost w niej wniosek, sprowadzający się do żądania uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniesiona przez skarżącego skarga jest wprawdzie ogólnikowa, gdyż nie wskazano w niej żadnych przepisów prawa, których naruszenia dopuść się miał organ wydający zaskarżona decyzję, jednakże wymaga zwrócenia uwagi, że na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które w skardze powołano, a ponadto stwierdzić może również nieważność zaskarżonego aktu pomimo tego, że skarżący wnosił o jego uchylenie. Ponadto stosownie do art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Mając na uwadze treść powyższych przepisów stwierdzić należy, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż całkowicie z innych przyczyn niż te, które zostały w niej podniesione. Chodzi bowiem o przyczyny stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Otóż, przedmiotem skierowanego przez skarżącego do organu wniosku było żądanie umorzenia należności z tytułu zaległych składek oraz odsetek, jakie powstały w okresie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, której obecnie już nie prowadzi. Wniosek ten został rozstrzygnięty negatywnie dwiema decyzjami odmownymi, najpierw decyzją organu Nr [...] z dnia [...] maja 2018 r., a na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., przy czym druga z tych decyzji została wyeliminowana z obrotu prawnego poprzez jej prawomocne uchylenie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 554/18. W konsekwencji, rozpoznając sprawę ponownie organ winien poddać kontroli prawidłowość swojego rozstrzygnięcia z dnia [...] maja 2018 r., nie zaś rozstrzygnięcia już przez Sąd uchylonego z dnia [...] sierpnia 2018 r. Tymczasem stało się inaczej, bowiem zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. B. utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., która nie funkcjonowała już w obrocie prawnym. Oznacza to, że organ w zaskarżonej decyzji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jej przedmiotem uczynił wyeliminowane już wcześniej przez Sąd w toku kontroli sądowoadministracyjnej rozstrzygnięcie, czym dopuścił się rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a do czego do czego nie zachodziły żadne podstawy prawne. Nie istnieje bowiem w obowiązującym porządku prawnym podstawa prawna do utrzymania przez organ administracji w mocy decyzji administracyjnej, która została już prawomocnie wyeliminowana z obrotu prawnego przez sąd administracyjny. Tego rodzaju sposób rozstrzygnięcia sprawy przez organ wskazuje zatem, że zaistniała podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., według którego sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Stwierdzenie nieważności następuje w takim wypadku obligatoryjnie. Nie jest w takiej sytuacji wymagane wcześniejsze ustalenie, czy ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów, wobec dostrzeżonej z urzędu wady kontrolowanej decyzji dającej podstawę do stwierdzenia jej nieważności, zbędne, a co najmniej przedwczesne byłoby dokonywanie przez Sąd w niniejszym wyroku merytorycznej oceny legalności odmowy umorzenia wobec skarżącego zaległych należności z tytułu składek i odsetek od tych należności. Na marginesie zwrócić trzeba uwagę również na to, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie mogło zostać konwalidowane na drodze sprostowania oczywistej omyłki na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Według tego przepisu, organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Pomijając już to, że w niniejszej sprawie żadnego sprostowania zaskarżonego aktu organ nie dokonał, to jednak przepis ten dotyczy tylko takiego rodzaju błędów pisarskich, rachunkowych lub innych oczywistych omyłek, które w okolicznościach sprawy nie miałyby wpływu na treść oraz istotę wydanego rozstrzygnięcia zawartego w sentencji zaskarżonego aktu. Tymczasem korekta zarówno numeru, jak i daty aktu organu podlegającego utrzymaniu w mocy, zawarta w sentencji zaskarżonego rozstrzygnięcia, który był już wcześniej wyeliminowany z obrotu prawnego, skutkowałaby w istocie ingerencję w przedmiot orzekania przez jego całkowitą zmianę, co stanowiłaby naruszenie powołanego art. 113 § 1 k.p.a. W tym stanie rzecz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.