III SA/Lu 391/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi B.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2005r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej oddala skargę. Decyzją z dnia [...], po rozpoznaniu na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz.1641 ze zm.) odwołania B. Z., Dyrektor Izby Celnej, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2005 r., którą na mocy art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, zwolnił funkcjonariusza celnego B. Z. ze służby celnej w związku z tym, iż w dniu [...] stycznia 2005 r. Prokuratura Apelacyjna, Wydział II d/s Przestępczości Zorganizowanej skierowała przeciwko niemu do Sądu Rejonowego Wydział XII Kamy akt oskarżenia o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego z art. 228 § 1 kk. w zw. z art. 12 kk. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że jest związany treścią art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który nakłada na Dyrektora Izby Celnej obowiązek zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Wnosząc skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie B. Z. zarzucił przede wszystkim naruszenie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej przez jego zastosowanie mimo tego, iż zdaniem Skarżącego jest on sprzeczny z art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 i art. 42 ust 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483) oraz z "przepisami prawa międzynarodowego Unii Europejskiej". Skarżący wniósł w konsekwencji o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej z [...] maja 2005 r. w sprawie Nr [...]. Skarżący nie kwestionuje tego, iż przeciwko niemu został wniesiony akt oskarżenia, zarzuca jednak wadliwość postępowania przygotowawczego. Jego zdaniem przepis art. 25 ust. 1 pkt. 8a ustawy o Służbie Celnej odrywa się od obowiązującego w Rzeczpospolitej Polskiej systemu prawa i konstytucyjnych wyznaczników ingerencji organów państwa w podstawowe prawa i wolności obywatelskie. Stoi również w sprzeczności z całym prawodawstwem Unii Europejskiej. Skarżący podnosi, że w świetle prawa i karnego i Konstytucji jest niewinny, nie był tymczasowo aresztowany ani nie toczyło się w jego sprawie postępowanie dyscyplinarne. Mimo tego Dyrektor Izby Celnej traktuje go jako osobę winną. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymał swoje stanowisko i wyjaśnił, że uznaje zarzuty dotyczące naruszenia zasady domniemania niewinności wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP za niesłuszne. Zasada domniemania niewinności ma ona zastosowanie w postępowaniu karnym. Nie można wyprowadzać z niej dyrektywy stosowania jej w innych postępowaniach. Wszczęcie śledztwa lub dochodzenia następuje wówczas, gdy organ ścigania dojdzie do przekonania, że zachodzi uzasadnione podejrzenie przestępstwa, tym bardziej więc to przekonanie może istnieć w przypadku wniesienia samego aktu oskarżenia, co w tym konkretnym przypadku miało miejsce. Organ powołał się na stanowisko trybunał u Konstytucyjnego, który po rozpoznaniu wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie zgodności niektórych przepisów znowelizowanej ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 i art. 32 Konstytucji, dotyczących przesłanek obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariuszy celnych ze służby, w wyroku z dnia 19 października 2004 r. orzekł, że art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z art. 32 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. Przepis stanowiący podstawę wydanej decyzji nie pozostawia miejsca na uznaniowość. Dyrektor Izby Celnej w takiej sytuacji nie może brać pod uwagę jakichkolwiek innych okoliczności, istotny bowiem jest sam fakt wniesienia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego, który stanowi w tym wypadku podstawową i jedyną przesłankę zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, a zatem podlega oddaleniu. Nie ulega wątpliwości, że wobec skarżącego będącego funkcjonariuszem celnym został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej - Funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku m. in. wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Dla organu celnego wyłączną przesłanką dla obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariusza ze służby jest wniesienie do sądu aktu oskarżenia obejmującego pewną kategorię przestępstw. Ustalanie winy funkcjonariusza nie leży w kompetencjach tego organu. Zgodność tego przepisu dotyczącego przesłanek obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariuszy celnych ze służby z konstytucyjnym porządkiem Rzeczypospolitej Polskiej była badana przez Trybunał Konstytucyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, który był zdania, że narusza to zasadę domniemania niewinności. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/04 (opubl. w Dz. U. nr 236 poz. 2371) orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił, iż wyrażona w art. 42 ust. 3 Konstytucji zasada domniemania niewinności główną rolę odgrywa w ramach toczącego się procesu karnego. Zasada ta nie może być traktowana tak szeroko, by uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Zdaniem Trybunału dopuszczalność wprowadzenia konsekwencji prawnych toczącego się postępowania karnego nie może być analizowana na tle zasady domniemania niewinności. Art. 42 ust. 3 i art. 2 Konstytucji nie są więc adekwatnymi wzorcami kontroli kwestionowanych przepisów. Funkcjonariusze celni są zaliczani do tzw. służb mundurowych. Problem uczciwości i wiarygodności osób pełniących służbę publiczną jest w Polsce wyjątkowo istotny. Stąd osoby pełniące taką służbę poddane są specyficznym rygorom. Zdaniem Trybunału status prawny celników wyróżnia się na tle innych służb mundurowych, a specyfika ich pracy uzasadnia dopuszczalność wprowadzenia bardziej rygorystycznych wymogów zatrudniania. Działania służby celnej kształtują autorytet państwa, stąd wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki postępowania jej funkcjonariuszy. Kwestionowane zmiany są zatem usprawiedliwione i nie naruszają konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji). Tym samym nie można podzielić zastrzeżeń skarżącego w zakresie zgodności podstawy prawnej kwestionowanych decyzji z porządkiem konstytucyjnym Rzeczypospolitej Polskiej. W kwestii dokonywania powszechnie obowiązującej oceny zgodności aktów normatywnych z Konstytucja wskazać należy, że to Trybunał Konstytucyjny, a nie sądy administracyjne, ustrojowo powołany jest do badania tej zgodności (art. 188 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), zaś orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Polemiczne stanowisko skarżącego wobec wyroku Trybunału ani nawet waga argumentów przez niego podnoszonych nie mogą stanowić dostatecznej podstawy dla odmiennej oceny zgodności powołanych przepisów z ich konstytucyjnym wzorcem, wobec powszechnie obowiązującej mocy orzeczeń Trybunału. Ocena dokonana przez Trybunał wiąże organy administracji, a zatem zastosowanie się do niej przez Dyrektora Izby Celnej nie może być z kolei uznane przez Sąd Administracyjny za działanie sprzeczne z prawem. Wskazać należy również, że zgodnie z art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr, 61 poz. 284 ze zm.) - Każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą. Jest to zatem kolejne, bardzo istotne źródło praw jednostki związanych z domniemaniem niewinności. Sąd w pełni dostrzega wagę tej regulacji, jednak powtórzyć należy opinię wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny, że dopuszczalność wprowadzenia wobec funkcjonariuszy celnych konsekwencji prawnych toczącego się postępowania karnego nie może być analizowana na tle zasady domniemania niewinności – bez względu na rangę aktu normatywnego z którego wywodzona jest ta fundamentalna zasada. Nie stwierdzając zatem uchybień postępowania mających wpływ na wynik postępowania, ani nieprawidłowej interpretacji norm prawa materialnego, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), Sąd skargę oddalił.