III SA/Lu 407/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Stażysta Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 października 2013 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B., z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012. Wyżej wymienioną decyzję wydano w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. przyznał skarżącej jednolitą płatność obszarową w kwocie 16.046,76 zł, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w kwocie 2.433,41 zł, płatność do krów w kwocie 584,79 zł. Organ przyznał skarżącej również płatność do tytoniu w kwocie 16.504,16 zł oraz płatność uzupełniającą dla producentów surowca tytoniowego (płatność niezwiązana do tytoniu) w kwocie 11.053,08 zł. Niezgadzając się z powyższą decyzją A. B. wniosła odwołanie podnosząc, że w decyzji nie uwzględniono do dopłat małżonka skarżącej, S. B. Skarżąca wskazała, że nie wiedziała co trzeba zrobić, aby uwzględniono również małżonka. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji wyjaśniając, że ostatecznym terminem na złożenie wniosku bądź jego zmiany w niniejszej sprawie był dzień 11 czerwca 2012 r., który jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu, a jego uchybienie powoduje wygaśnięcie praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Do dnia 11 czerwca 2012 r. skarżąca nie złożyła wymaganych przepisem § 13 b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2010 r., Nr 39, poz. 215 ze zm.), dalej rozporządzenie z dnia 11 marca 2010 r., tj. oświadczenia małżonków o pozostawaniu w związku małżeńskim w dniu składania wniosku o przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu oraz zgodę małżonka, który nie składa wniosku o przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu, na przyznanie tej płatności wnioskującemu o nią małżonkowi. W związku z powyższym organ nie mógł przyznać skarżącej płatności uzupełniającej dla producentów surowca tytoniowego do ilości surowca tytoniowego zakontraktowanego w umowie przez małżonka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. B., w zakresie przyznania płatności uzupełniającej dla producentów surowca tytoniowego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 3 ustęp 1-3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r., Nr 170, poz. 1051 ze zm.), dalej: ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 7, art. 8, art. 9 i art. 50 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącej o uzyskanie płatności uzupełniającej dla producenta surowca tytoniowego do ilości surowca tytoniowego zakontraktowanego w umowie przez małżonka, S. B., jako płatności niezwiązanej na rok 2012, w sytuacji gdy wnioskująca złożyła taki wniosek wraz ze wszystkimi niezbędnymi dokumentami według pouczenia organu przyjmującego wniosek. Skarżąca podniosła, że nie została pouczona o konieczności złożenia dodatkowych dokumentów, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem. Podkreślić należy, że powyższa kontrola jest wyłącznie kontrolą legalności zaskarżonych do sądu decyzji, bowiem sądy administracyjne nie są powołane do kontroli słuszności, czy też celowości działań organów administracji publicznej. Oznacza to m.in., że w granicach danej sprawy sąd dokonuje wyłącznie oceny zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze. Podstawę prawną przyznania płatności uzupełniającej dla producentów surowca tytoniowego stanowi art. 24ab ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym rolnikowi przysługuje płatność uzupełniająca dla producentów surowca tytoniowego, jeżeli rolnik ten spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej w danym roku i złożył wniosek o jej przyznanie, a ponadto, w dniu 14 marca 2012 r. wpisany był do rejestru, o którym mowa w art. 33fd ust. 1 ustawy o organizacji rynków. Odstępstwo od powyższego przewiduje ust. 2 wskazanego artykułu. Płatność niezwiązana do tytoniu może być również przyznana rolnikowi, który w dniu 14 marca 2012 r. nie był wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 33fd ust. 1 ustawy o organizacji rynków, jeżeli zostanie spełniona chociaż jedna z następujących przesłanek: 1) małżonek rolnika wnioskującego o tę płatność był w tym dniu wpisany do rejestru, nawet jeżeli osoby te nie pozostawały w związku małżeńskim w dniu 14 marca 2012 r.; 2) rolnik lub jego małżonek odziedziczył gospodarstwo rolne od osoby, która w tym dniu była wpisana do rejestru; 3) rolnik lub jego małżonek nabył w całości gospodarstwo rolne osoby, która w dniu 14 marca 2012 r. była wpisana do rejestru, a zbywca gospodarstwa wyraził pisemną zgodę na przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu nabywcy gospodarstwa; 4) do dnia 14 marca 2012 r. rolnik nabył z mocy ustawy prawo, o którym mowa w art. 33fb ust. 1 ustawy o organizacji rynków, a nabycie tego prawa nie zostało stwierdzone decyzją, o której mowa w art. 33fb ustawy o organizacji rynków. Poza sporem pozostaje, że A. B. spełniła przesłanki niezbędne do uzyskania powyższej płatności. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. przyznał skarżącej jednolitą płatność obszarową w kwocie 16.046,76 zł, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w kwocie 2.433,41 zł, płatność do krów w kwocie 584,79 zł, a także płatność do tytoniu w kwocie 16.504,16 zł oraz płatność uzupełniającą dla producentów surowca tytoniowego (płatność niezwiązana do tytoniu) w kwocie 11.053,08 zł. Kwestię sporną stanowi natomiast nieuwzględnienie do dopłat małżonka skarżącej, S. B. i nieprzyznanie skarżącej płatności do ilości surowca tytoniowego zakontraktowanego w umowie przez małżonka. Stosownie do § 15b ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U z 2009 r., Nr 40, poz. 326 ze zm.), dalej: rozporządzenie z dnia 9 marca 2009 r. w przypadku, o którym mowa w art. 24ab ust. 2 pkt 1 ustawy, płatność uzupełniającą dla producentów surowca tytoniowego, przyznaje się temu z małżonków, na którego małżonek nieskładający wniosku o przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu wyraził pisemną zgodę, jeżeli małżonkowie pozostawali w związku małżeńskim w dniu złożenia tego wniosku. Z kolei zgodnie z ust. 11 powyższego przepisu, w przypadku gdy w dniu 14 marca 2012 r. do rejestru, o którym mowa w art. 33fd ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw, rynku chmielu, rynku tytoniu, rynku suszu paszowego oraz rynków lnu i konopi uprawianych na włókno (Dz. U. z 2011 r. Nr 145, poz. 868 oraz z 2012 r. poz. 243) (w brzmieniu z dnia 11 kwietnia 2008 r., Dz. U. Nr 52, poz. 303), dalej: ustawa o organizacji rynków, poza rolnikiem wnioskującym o płatność niezwiązaną do tytoniu był wpisany małżonek tego rolnika (...), o którym mowa w art. 24ab ust. 2 pkt 1 ustawy, płatność niezwiązaną do tytoniu przysługuje do sumy indywidualnej ilości referencyjnej, (...) określonej dla tego rolnika oraz dla małżonka tego rolnika (...), o którym mowa w art. 24ab ust. 2 pkt 1ustawy. Natomiast w myśl § 13 b rozporządzenia z dnia 11 marca 2010 r., w przypadku, o którym mowa w art. 24ab ust. 2 pkt 1 ustawy, do wniosku o przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu dołącza się oświadczenie małżonków o pozostawaniu w związku małżeńskim w dniu składania wniosku o przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu oraz zgodę małżonka, który nie składa wniosku o przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu, na przyznanie tej płatności wnioskującemu o nią małżonkowi, zawierające imiona i nazwiska małżonków oraz nazwisko rodowe, nadane im numery identyfikacyjne, a w przypadku gdy numer taki nie został nadany - PESEL albo kod kraju, numer paszportu lub innego dokumentu tożsamości, jeżeli małżonek nie posiada obywatelstwa polskiego. Z powyższego wynika, że do przyznania wnioskodawcy płatności do ilości surowca tytoniowego zakontraktowanego w umowie przez małżonka konieczne jest załączenie do wniosku oświadczenia małżonków o pozostawaniu w związku małżeńskim w dniu składania wniosku o przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu oraz zgodę małżonka, który nie składa wniosku o przyznanie takiej płatności, na przyznanie jej wnioskującemu o nią małżonkowi. W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie płatności uzupełniającej dla producentów surowca tytoniowego złożyła A. B. Stosownie do art. 18 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wniosek o przyznanie płatności obszarowych, płatności do krów i owiec oraz płatności do tytoniu składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Z kolei zgodnie z art. 23 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina, dalej: rozporządzenie Nr 1122/2009 (Dz.Urz. UE L 316 z 2 grudnia 2009 r. str. 65 ze zm.), z wyjątkiem przypadków siły wyższej oraz okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 75, złożenie wniosku o przyznanie pomocy na mocy niniejszego rozporządzenia po wyznaczonym terminie prowadzi do zmniejszenia kwoty płatności, do której uprawniony byłby rolnik, gdyby złożył wniosek w terminie, o 1 % za każdy dzień roboczy. Bez uszczerbku dla jakichkolwiek środków szczególnych podejmowanych przez państwa członkowskie odnośnie do potrzeby składania jakichkolwiek dokumentów uzupełniających w wyznaczonym czasie w celu umożliwienia ustalenia terminów oraz przeprowadzenia skutecznych kontroli, pierwszy akapit stosuje się również odnośnie do dokumentów, umów oraz oświadczeń, które należy przedstawić właściwym organom zgodnie z art. 12 i 13, jeśli takie dokumenty, umowy lub oświadczenia stanowią o kwalifikowalności do przedmiotowej pomocy. W tym przypadku zmniejszenie płatności będzie odnosiło się do kwoty wypłacanej w ramach przedmiotowej pomocy. Jeśli opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny. (...) Poprawki do pojedynczego wniosku uwzględnia się wyłącznie, jeśli wnoszone są przed ostatecznym terminem składania pojedynczych wniosków, jak określono w ust. 1 akapit trzeci. Jeśli jednak termin jest wcześniejszy lub taki sam jak ostateczny termin przewidziany w art. 14 ust. 2, poprawki do pojedynczego wniosku uznaje się za niedopuszczalne po terminie określonym w art. 14 ust. 2. (ust. 2). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca do dnia 11 czerwca 2012 r., tj. ostatecznego terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu lub jego zmiany, nie dopełniła przesłanek zawartych w § 13 b rozporządzenia z dnia 11 marca 2010 r. i nie złożyła wymaganych dokumentów. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organ zasadnie przyznał płatność uzupełniającą dla producentów surowca tytoniowego A. B. i nie uwzględnił do dopłat małżonka skarżącej. Zdaniem Sądu to, że skarżąca nie wskazała, że ubiega się również o przyznanie płatności do ilości surowca tytoniowego zakontraktowanego w umowie przez małżonka i nie załączyła odpowiednich dokumentów do wniosku o przyznanie płatności niezwiązanej do tytoniu, nie uzasadnia powstania obowiązku po stronie organu do wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, postępowanie wszczynane jest na wniosek rolnika, który określa zakres swego żądania, w niniejszej sprawie rodzaje płatności, o których przyznanie się ubiega. Zgodnie z art. 3 ust. 1 powyższej ustawy, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów oraz wsparcia specjalnego organ administracji publicznej stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (ust. 2). Z kolei zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, natomiast ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z powyższego wynika, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności organ, odmiennie niż jest to uregulowane w k.p.a., nie ma obowiązku podejmowania z urzędu wszelkich środków dowodowych niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Obowiązek ten spoczywa na stronie, która jest zobowiązana do wskazania dowodów, dla stwierdzenia faktów, z których wywodzi skutki prawne oraz udzielania wszelkich wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Wyrażona w powyższych przepisach zasada działania na wniosek stanowi o dobrowolności uczestnictwa w programie pomocowym oraz o tym, że potencjalny beneficjent płatności zobowiązany jest do samodzielnego dopełnienia obowiązku przedstawienia wszelkich dowodów niezbędnych do podjęcia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej. Zarzuty wskazane w skardze nie znajdują zatem uzasadnienia. Wskazane przepisy art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określają pozycję organu administracyjnych inaczej, niż czyni to Kodeks postępowania administracyjnego. Zwolnienie organu z obowiązku zbierania dowodów oraz wyszukiwania faktów w celu uzupełnienia twierdzeń stron stanowi odejście od koncepcji aktywnej roli organu w gromadzeniu materiału dowodowego. Skoro zatem strona nie dostarczyła organowi dowodów lub mimo wezwania nie uzupełniła materiału dowodowego, to w obecnym stanie prawnym organ nie jest obowiązany czynić tego z urzędu. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji.