III SA/Lu 413/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Fita,, Sędzia SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paweł Soczyński, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi L. D. Sp. z o.o. w C. w likwidacji na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D. Sp. z o.o. w C. "w likwidacji", utrzymano w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę w kwocie 29.083 zł z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład wskazał, że w świetle art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.; dalej jako "u.s.u.s."), zasadą jest opłacanie należności z tytułu składek, natomiast umorzenie wyjątkiem. Z tego też względu, przesłanką skierowania należności do umorzenia jest całkowita nieściągalność, bądź zachodzące wyjątkowe okoliczności uzasadniające skorzystanie z ulgi. W przypadku Spółki nie została stwierdzona całkowita nieściągalność oraz nie udowodniono, że sytuacja, w której się ona znajduje ma charakter wyjątkowy. W toku postępowania ustalono, że Spółka posiada majątek o znacznej wartości, co wynika z przedłożonych operatów szacunkowych. Cały majątek płatnika, w skład którego wchodzą grunty wraz z budynkami oraz urządzenia techniczne i maszyny został oszacowany na łączną wartość 2.080.000 zł. Ponadto całość zadłużenia będąca przedmiotem rozpatrywanej sprawy została w dniach 23-24 lutego 2011 r. w całości uregulowana. Dlatego powyższe okoliczności zdecydowanie uniemożliwiają stwierdzenie całkowitej nieściągalności zadłużenia i jednocześnie potwierdzają fakt posiadania przez przedsiębiorstwo środków finansowych niezbędnych do regulowania zobowiązań składkowych, co w ocenie organu przemawia za odmową umorzenia odsetek za zwłokę. Odnosząc się do podnoszonych przez Spółkę argumentów dotyczących możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który przewiduje, że należności z tytułu odsetek za nieterminową spłatę składek wolno w uzasadnionych przypadkach umorzyć, nawet mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przedsiębiorca przestał prowadzić działalność produkcyjną i nie ma środków na zapłacenie odsetek po zakończeniu postępowania likwidacyjnego, Zakład podniósł, iż powołany przepis dotyczy jedynie osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą i nie można stosować go do płatników będących Spółkami z o.o. W związku z tym, że D. Sp. z o.o. w C. "w likwidacji" nie spełnia kryterium podmiotowego – brak podstaw do rozpatrzenia wniosku na podstawie wskazanego przepisu. Zdaniem Zakładu przedstawione przez Spółkę dokumenty o spłaconych zobowiązaniach wobec innych wierzycieli są dowodem na posiadanie środków finansowych, natomiast przedłożone postanowienie o umorzeniu postępowania na wniosek wierzyciela W.S. nie może być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek, z uwagi na fakt, iż wierzyciel w trakcie toczącego się postępowania zmarł, wobec czego toczące się postępowanie zostało umorzone z mocy prawa. Dołączona do dokumentów decyzja z dnia [...] maja 2011 r. wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze również nie może stanowić podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku z uwagi na fakt, że sprawa dotycząca odmowy umorzenia zaległości podatkowych znajduje się w ponownym rozpatrzeniu, dlatego nie jest to jednoznaczne z całkowitą spłatą wierzycieli. Zakład rozważając argumentację Spółki dotyczącą trwającej od pięciu lat przerwy w działalności produkcyjnej, poniesionych strat z powodu przerwanej działalności, strat spowodowanych upadkiem fabryk mebli, restrykcyjnej działalności Urzędu Skarbowego w postępowaniu egzekucyjnym, determinacji właściciela Spółki do ratowania firmy przed upadłością w postaci udzielonych Spółce pożyczek w kwocie 795.000.00 zł na spłatę wierzycieli oraz zdecydowane dążenie do uruchomienia produkcji dającej zatrudnienie 48 pracownikom, nie uznał jako przesłanki mogącej skutkować umorzeniem należności z tytułu odsetek. W ocenie organu przedstawione okoliczności nie uzasadniają "ważnego interesu podatnika", gdyż nie są to sytuacje, których nie da się przewidzieć i nie są zdarzeniami szybko postępującymi, lecz mają charakter długookresowego rozwoju. Ponadto fakt udzielonej pomocy Spółce w postaci pożyczek nie może stanowić przesłanki za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku, gdyż to przedsiębiorca w przypadku niepowodzeń finansowych winien samodzielnie poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji. Organ zauważył również, że Spółka prowadzi działalność zatrudniając od kwietnia 2011 r. pracownika i ponosi koszty związane z utrzymaniem osoby zatrudnionej, co przemawia za nieuwzględnieniem wniosku. Według Zakładu z uwagi na brak rokowań w przedmiocie dobrowolnej spłaty zadłużenia, zaniechania obowiązków ciążących na likwidatorze J.P. wynikających z art. 278 i 281 ustawy Kodeks Spółek Handlowych, a także naruszenia art. 69 ustawy o rachunkowości oraz podtrzymaniu przez Sąd Okręgowy ustalenia prawidłowej wysokości zadłużenia figurującego na koncie płatnika, w dniu [...] listopada 2011 r. skierowano do Sądu Rejonowego-Sądu Gospodarczego wniosek wierzyciela o ogłoszenie upadłości Spółki obejmującej likwidację majątku upadłego. Wobec uregulowania przez Spółkę należności z tytułu składek, nastąpiło wygaśnięcie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co również skutkowało cofnięciem wniosku o ogłoszenie upadłości. Podnoszone przez płatnika zarzuty dotyczące wadliwego rozliczenia konta są chybione, z uwagi na prawomocne rozstrzygnięcie przez Sąd sporu co do wysokości zadłużenia oraz poprawności rozliczenia konta płatnika. Spółka podnosiła, że pomimo nierozstrzygniętych kwestii rozliczeń, żeby ratować Spółkę przed upadłością w dniu 24 lutego 2011 r. zostało całkowicie spłacone zobowiązanie względem ZUS na kwotę 93.861,14 zł. W ocenie Zakładu powyższa okoliczność potwierdza, że Spółka posiadała środki finansowe na uregulowanie zadłużenia. Odnosząc się do zarzutu Spółki, że decyzja odmawiająca umorzenia odsetek została wydana po sześciu miesiącach od złożenia wniosku, z naruszeniem ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ wskazał, że wraz z wnioskiem o umorzenie odsetek zostało złożone odwołanie od decyzji stwierdzającej wysokość zadłużenia. W związku z tym na podstawie art. 97 k.p.a. Zakład był zobowiązany do zawieszenia postępowania o umorzenie odsetek do czasu otrzymania prawomocnego wyroku Sądu w sprawie zakwestionowanej wysokości zadłużenia. Dopiero w dniu [...] marca 2011 r. wpłynął wyrok Sądu Apelacyjnego oddalający apelację złożoną przez Spółkę w sprawie ustalenia wysokości zobowiązań z tytułu składek. Ocena materiału dowodowego w kontekście powołanych przepisów doprowadziła do wniosku, że w przypadku Spółki nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Organ podkreślił, że decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy i dotyczy sytuacji wyjątkowych. Jednakże nawet wystąpienie przesłanek ustawowych nie stanowi automatycznie podstawy do umorzenia, ponieważ decyzja w tym zakresie podejmowana jest po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, również w kontekście stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji wnioskodawcy, Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę wniosła D. Sp. z o.o. w C. "w likwidacji" reprezentowana przez likwidatora J.P., który zaskarżonej decyzji zarzucił: – naruszenie art. 6, 7 i 8 k.p.a., poprzez niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli; – naruszenie art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s., przejawiające się w całkowicie bezpodstawnym uznaniu przez Zakład, że zebrany w sprawie materiał dowodowy został dokładnie rozpoznany, a konkluzja z tej czynności wynikająca prowadzi do wniosku, że skarżącemu nie mogą być umorzone należności z tytułu odsetek za zwlokę i jest to decyzja prawidłowa; – naruszenie prawa materialnego, to jest art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez niewłaściwą ocenę norm tam zawartych i wydanie na skutek tego decyzji administracyjnej nie swobodnej, lecz dowolnej, sprowadzającej się do oczywistej różnicy między ustaleniami stanu faktycznego a decyzją na ich podstawie wydaną. W tym stanie likwidator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszoinstancyjnej oraz o przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że ocena zdarzeń wskazana przez Spółkę jest zobiektywizowana, oparta na powszechnie akceptowanych standardach społecznych w zakresie postrzegania takich zjawisk. Po uregulowaniu należności na rzecz ZUS w kwocie 93.861,14 zł sytuacja finansowa spółki jest bardzo zła. Nie ma ona środków na bieżącą działalność. Majątek jest spółce niezbędny na prowadzenie działalności i spłatę pozostałych wierzycieli. Sprzedaż jakichkolwiek składników majątku spółki zaprzepaściłaby szansę na wznowienie działalności gospodarczej i umożliwienie uzyskania z niej jakiegokolwiek dochodu, pozwalającego na bieżące prowadzenie działalności. Do prowadzenia obrotu niezbędna jest przede wszystkim płynność finansowa, pozwalająca na swobodne obracanie środkami pieniężnymi w ramach wzajemnie świadczonych usług. Zdaniem skarżącej nie można generalizować, jak uczynił to ZUS, że posiadany majątek przez płatnika uniemożliwia stwierdzenie całkowitej nieściągalności zadłużenia i jednocześnie potwierdza fakt posiadania przez przedsiębiorstwo środków finansowych niezbędnych do regulowania zobowiązań składkowych. Należy bowiem brać pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, takie jak ciężka sytuacja firmy, fakt zaciągnięcia pożyczki w kwocie 795.000 zł na spłatę wierzycieli oraz zdecydowane dążenie do uruchomienia produkcji. W ocenie Spółki w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego zostały przekroczone. Organ nie rozpatrzył całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pomimo bardzo obszernego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji dodatkowo wskazując, że przedsiębiorca decydując się na prowadzenie działalności powinien być świadomy zagrożeń oraz ponosić ryzyko związane z jej prowadzeniem. Jednocześnie zamierzenia oraz działania dłużnika dotyczące wznowienia działalności, nie mogą w żaden sposób obciążać Zakładu. Ponadto podniesiony przez Spółkę argument dotyczący konieczności spłaty pozostałych wierzycieli, jak również brak możliwości sprzedaży posiadanego majątku wskazuje na faworyzowanie wierzycieli. Pomysł kredytowania się przez dłużnika składkami ZUS i umorzenie należności w takiej sytuacji byłoby – w ocenie Zakładu – premiowaniem czynu zabronionego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.; dalej jako "u.s.u.s."), ani przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że Zakład ma możliwość umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W konsekwencji umorzenie może nastąpić w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie precyzuje wskazane wyżej rozporządzenie, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z powyżej określonych przesłanek daje możliwość umorzenia należności, ale nawet wówczas, oznacza to dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jedynie możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek, co wynika z uznaniowego charakteru decyzji w tym przedmiocie. W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności i tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do spostrzeżenia, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i wyczerpujący. W toku postępowania przed organem I instancji ustalono, iż wnioskodawczyni rozpoczęła działalność [...] grudnia 1995 r. jako spółka kapitałowa (z ograniczoną odpowiedzialnością). Zarząd spółki sprawował jednoosobowo J.P., udziałowiec spółki, pełniący obecnie funkcję jej likwidatora. Spółka D. pozostaje w likwidacji, nie wyrejestrowała działalności gospodarczej, niemniej od dnia 1 maja 2006 r. nastąpiła przerwa w działalności produkcyjnej. Od miesiąca kwietnia 2011 r. zatrudnia pracownika. Podjęte przez likwidatora działania w postaci udzielenia Spółce pożyczek doprowadziły do spłaty wszystkich zobowiązań względem wierzycieli. Dodatkowo Spółka posiada znaczny majątek. Jest ona właścicielem maszyn i urządzeń o wartości określonej przez biegłych rzeczoznawców na kwotę 954.586 zł oraz nieruchomość położoną w C. gm. L. o pow. [...] m2 zabudowaną halą produkcyjną o pow. [...] m2 o wartości – zgodnie z wyceną – 1.458.124 zł. Ponadto likwidator Spółki podejmuje czynności zmierzające do uzyskania środków pieniężnych w celu pokrycia bieżących kosztów oraz zaciągnięcia kredytu w celu ponownego uruchomienia produkcji. W ocenie Sądu organ zasadnie w opisanej sytuacji uznał, że skarżąca Spółka nie wykazała przesłanki całkowitej nieściągalności przewidzianej w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., bowiem posiada ona składniki majątkowe, których wartość znacznie przekracza wysokość należności wobec ZUS, które zostały przed wniesieniem skargi uregulowane wraz z odsetkami. Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria oraz zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, gdyż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, że istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała skutecznie w toku prowadzonego postępowania, że jej sytuacja majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał przy tym prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Ocena dowodów dokonana została niewadliwie, a stanowisko organu zostało należycie uzasadnione. Tym samym za chybiony należało uznać podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez zaskarżoną decyzję przepisów postępowania administracyjnego – art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Odnosząc się do wskazywanej przez skarżącą przyczyny powstania zadłużenia, w postaci strat spowodowanych upadkiem fabryk mebli, czy restrykcyjnej działalności Urzędu Skarbowego w postępowaniu egzekucyjnym, należy podkreślić, że podstawową przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest ich całkowita nieściągalność, a ta – jak wykazało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne w przypadku D. sp. z o.o. z siedzibą w C. "w likwidacji" – nie występuje. Zgodzić się również należy z Zakładem, że podnoszone przez Spółkę okoliczności odnoszące się do sposobu działalności Urzędu Skarbowego również nie mogą prowadzić do umorzenia należności. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek wobec ZUS. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest natomiast wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia zaległych należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organ odpowiedzialny za ich pobór zobligowany jest więc do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Ostatecznie całość zadłużenia w kwocie 93.861,14 zł (obejmującej zaległe składki wraz z odsetkami) została w dniu 24 lutego 2011 r. całkowicie spłacona przez skarżącą Spółkę. Z przytoczonych względów skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).