III SA/Lu 42/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Stażysta Olga Michalska, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2005 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 90 poz. 575 z późn. zm.) i z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115) - po rozpatrzeniu odwołania P. L. z dnia [...] września 2003 r. od decyzji Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2003 r. znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u niego choroby zawodowej narządu słuchu, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (dochodzenia epidemiologicznego) wynika, że P. L. zatrudniony w Wytwórni Sprzętu K. od maja 1952 r. do końca maja 1964 r. i od czerwca 1965 r. do 14 stycznia 1969 r. tj. przez okres około 13 lat narażony był na hałas przekraczający NDN (najwyższe dopuszczalne natężenie). Od 15 stycznia 1969 r. do końca grudnia 1990 r. tj. do przejścia na emeryturę, a więc przez 21 lat pracował bez narażenia na hałas. Z opinii o stanie zdrowia Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (WOMP) z dnia [...] października 1997 r. L. dz. [...] wynika, że u P. L. choroby zawodowej nie rozpoznano. Choroby zawodowej u P. L. nie rozpoznał również Instytut Medycyny Pracy, do którego strona była skierowana na swój wniosek na ponowne badanie lekarskie zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294, z późn. zm. - zwanego dalej rozporządzeniem). W kwietniu 2001 roku na wniosek Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego P. L. został po raz drugi zbadany komisyjnie w Poradni Chorób Zawodowych WAMP oraz na swój powtórny wniosek w Instytucie Medycyny Pracy w czerwcu 2003 r. Z orzeczenia lekarskiego Poradni Chorób Zawodowych WAMP Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. wynika, że u P. L. choroby zawodowej nie rozpoznano. Rozpoznane "obustronny mieszany ubytek słuchu" i "obustronne wybliźnienie błony bębenkowej lewej" nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Instytut Medycyny Pracy w wydanym orzeczeniu lekarskim nr [...] potwierdził rozpoznanie ustalone przez WAMP, orzekając brak podstaw do rozpoznania u P. L. choroby zawodowej. Realizując wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawarte w wyroku z dnia 24 kwietnia 2004 r. sygn. akt 3 II SA/Lu 1496/03 uchylającym decyzję utrzymującą w mocy decyzję Nr 15 Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2003 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu u P. L., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wystąpił do Poradni Chorób Zawodowych WOMP oraz do Instytutu Medycyny Pracy o uzupełnienie uzasadnienia wydanego orzeczenia w sprawie choroby zawodowej. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, że na podstawie wywiadu lekarskiego ustalono iż pogorszenie słuchu u P. L. wystąpiło w 1996 r. tj. po upływie 27 lat od ustania narażenia na hałas. Ustalenie zaś związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym uszkodzeniem słuchu, a narażeniem na szkodliwe oddziaływanie hałasu na narząd słuchu jest w zasadzie możliwe do 5 lat od chwili ustania narażenia na hałas. Wynika to z faktu, że wydolność narządu słuchu nie jest stabilna w czasie i w każdym etapie życia może nastąpić jego uszkodzenie spowodowane licznymi przyczynami pozazawodowymi takimi jak przebyte stany zapalne uszu, przyjmowanie leków ototoksycznych, schorzenia ogólnoustrojowe (nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, gruźlica, przebyte urazy głowy, wreszcie zmiany wsteczne uwarunkowane wiekiem lub czynnikami genetycznymi). W przypadku P. L. ustalono, że w 1959 r. przebył uraz głowy w czasie odbywania służby wojskowej i przez l rok pobierał rentę wojskową powypadkową, co mogło mieć wpływ na stan jego słuchu. Od 1972 r. choruje na nadciśnienie tętnicze, ma zawroty głowy i szum w uszach. Z dokumentacji lekarskiej wynika, że od 1977 r. leczył się z powodu przewlekłego zapalenia zatok szczękowych. Badaniem otoskopowym stwierdzono zmiany pozapalne na obu błonach bębenkowych (obustronne wybliźnienie błon bębenkowych) co stanowi dowód na przebyte stany zapalne ucha środkowego. Dwukrotne badania laryngologiczne w WOMP i w Instytucie Medycyny Pracy wykazały obustronny ubytek słuchu typu mieszanego tj. odbiorczo - przewodzeniowego (ślimakowo-pozaślimakowego), który nie jest charakterystyczny dla uszkodzenia spowodowanego hałasem i wskazuje etiologię pozazawodową ubytku słuchu. Hałas powoduje zmiany odbiorcze (ślimakowe), nie powoduje zmian przewodzeniowych, a ponadto zmiany nie rozwijają się (nie powstają) ani nie nasilają się po ustaniu narażenia na hałas. Hałas uszkadza bowiem wyłącznie komórki słuchowe narządu Cortiego zlokalizowane w ślimaku, co w konsekwencji prowadzi do symetrycznego odbiorczego niedosłuchu typu ślimakowego. Reasumując organ odwoławczy podniósł, że narażenie na hałas w miejscu pracy stanowi jeden z warunków niezbędnych do rozpoznania choroby zawodowej, drugim takim warunkiem jest to, że rozpoznana choroba powinna odpowiadać skutkom biologicznym działania czynnika szkodliwego. W tym konkretnym przypadku rozpoznany u P. L. mieszany charakter głuchoty przewodzeniowo - odbiorczy warunku tego nie spełnia. Na powyższą decyzję strona ponownie wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wskazując ogólnie, że się z nią nie zgadza i nie rozumie, dlaczego przyjęto w postępowaniu, że nadmierny hałas mógł nie mieć szkodliwego wpływu na uszkodzenie słuchu. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Postępowanie w niniejszej sprawie doprowadziło do wyjaśnienia stanu faktycznego w sposób należyty i dający podstawę do jego prawidłowej oceny prawnej. Wskazać należy na wstępie, że regulacja dotycząca chorób zawodowych jest aktualnie unormowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132 poz. 1115). Zgodnie z § 11 tegoż rozporządzenia, w dniu 3 września 2002 r. straciło moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 i z 1989 r. Nr 61, poz. 364), jednak stosownie do § 10 cyt. rozp. - postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Z akt sprawy nie wynika z jaką datą postępowanie zostało rozpoczęte. Za datę taką należy uznać dzień "rozpoczęcia" postępowania w sprawie rozpoznania choroby zawodowej, co nastąpiło z całą pewnością w okresie obowiązywania poprzedniego rozporządzenia , gdyż pierwsza decyzja została wydana w sprawie w dniu 1 grudnia 1999 r. Przyjąć zatem należy konieczność respektowania zasady ciągłości stosowania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych aż do czasu zakończenia postępowania. Zgodnie z § 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. za choroby zawodowe uważa się: - choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, - jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Tym samym definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy, których szczegółowe określenie zawarte jest w § 1 ust. 2 rozporządzenia. Wykaz, stanowiący załącznik do rozporządzenia, wskazuje w poz. 15 "uszkodzenie słuchu wywołane hałasem", a zatem nie każde uszkodzenie słuchu, ale spowodowane określoną przyczyną jaką jest hałas. Istnienie upośledzenia słuchu potwierdzone u badanego, zdaniem specjalistów Instytutu Medycyny Pracy, nie przedstawia cech uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem. Dowodem na to jest choćby brak uszkodzenia właściwego receptora zmysłu słuchu - narządu Cortiego, co byłoby związane z nadmiernym hałasem. Orzeczenie lekarskie nr [...] wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy stwierdza ubytek słuchu, lecz bez rozpoznania choroby zawodowej, ze względu na mieszany typ tego ubytku, więc inny niż charakterystyczny dla wywołanego hałasem ubytek typu odbiorczego. Tym samym usunięte zostało przyjęte w orzecznictwie sądowym domniemanie istnienia związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Skarżący nie kwestionował w sposób konstruktywny wyników badań w trakcie postępowania administracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, iż bez orzeczenia lekarskiego (opinii) bądź sprzecznie z nim organ nie może dokonać rozpoznania choroby. Oznacza to, że uznanie schorzenia za chorobę zawodową uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego. Przypomnieć należy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 1998 r. sygn. akt I SA 2074/97, publ. w LEX 45828, zgodnie z którym orzeczenia zakładów służby zdrowia właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych są traktowane w postępowaniu w sprawie chorób zawodowych jak opinie biegłych. Sąd nie znalazł obiektywnych i przekonujących argumentów uzasadniających uznanie opinii lekarskich za niewiarygodne. Organ orzekając ponownie zastosował się do zaleceń udzielonych mu przez Sąd w wyroku z dnia 14 kwietnia 2004 r. Zarzuty uzasadniające uchylenie wyroku dotyczyły ustaleń postępowania dowodowego nie poddających się ocenie Sądu w zakresie prawidłowości, gdyż wówczas schorzenie i jego etiologię określano hermetycznym językiem medycznym, orzeczenie wydane przez Instytut Medycyny Pracy nie zawierało precyzyjnego uzasadnienia i nie mogło być bezkrytycznie oceniane przez organ decyzyjny. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uzupełnił postępowanie przez uzyskanie wyjaśniających opinii lekarskich WOMP i IMP. Wyjaśnienia te przekonują w zakresie swej zbieżności i logiczności wywodów. Skoro zatem szkodliwym czynnikiem występującym w środowisku pracy skarżącego był hałas, ale niekwestionowane uszkodzenie słuchu u skarżącego nie jest wywołane hałasem, lecz innymi przyczynami, nie zaistniała przesłanka uznania ubytku słuchu za chorobę zawodową, związana z wpływem na chorobę czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Mając zatem powyższe na uwadze, nie stwierdzając naruszenia prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.