III SA/Lu 420/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 października 2010 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] września 2010 r. S. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W skardze zawarto wniosek o "ustanowienie z urzędu adwokata lub radcy prawnego". Na wezwanie sądu skarżący nadesłał wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Według treści formularza skarżący wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 29 października 2010 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw w terminie ustawowym. W uzasadnieniu stwierdził, iż z uwagi na zawiły charakter sprawy konieczne jest prowadzenie jego sprawy przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wynajęcia prawnika bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Wskazał, iż utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z umowy zlecenia w wysokości [...] zł, nie ponosi wydatków na mieszkanie, ponieważ mieszka z matką, emerytką, która utrzymuje dom. Ponadto matka wspiera skarżącego finansowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Skarżący określając zakres swego wniosku w urzędowym formularzu zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. W zakresie pierwszej części wniosku należy zauważyć, że skarga jest wniesiona w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tych zaś sprawach strona skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. W tym zakresie wniosek jest zatem bezprzedmiotowy. Osoby korzystające z ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych mają prawo korzystać z prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na takich samych zasadach, jak osoby nieobjęte takim zwolnieniem (art. 262 p.p.s.a.). Żądanie strony dotyczące przyznania pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika stanowi wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Analizując sytuację rodzinną i majątkową skarżącego w oparciu o przedstawione przez niego oświadczenia i dokumenty należy stwierdzić, iż nie wykazał on, aby nie był w stanie ponieść kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym złożonym na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jedynym jego dochodem jest kwota [...] zł miesięcznie, jaką uzyskuje z tytułu umowy zlecenie. Do sprzeciwu z [...] listopada 2010 r. skarżący dołączył przedmiotową umowę, z której wynika, że wynagrodzenie brutto z tego tytułu wynosi [...] zł. Wśród elementów majątku skarżący wskazał tylko działkę rolną o powierzchni [...] m2. Z oświadczenia wynika, że skarżący nie posiada żadnych innych nieruchomości, nie ma także zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Z informacji zawartych w aktach administracyjnych wynika, że skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę na czas określony do [...] grudnia 2010 r. w L. sp. z o.o. w W. (oświadczenie z [...] maja 2010 r., k. 13 akt adm.). W toku postępowania skarżący wyjaśniał, że oświadczenie to jest nieaktualne, gdyż dotyczyło przyszłej pracy, której ostatecznie nie podjął. W zakresie praw do mieszkania, w którym zamieszkuje skarżący wyjaśnił, iż mieszkanie jest własnością jego matki, która także w całości pokrywa koszty utrzymania. Ponadto skarżący w sprzeciwie oświadczył, że uzyskuje od matki wsparcie finansowe, jednakże nie określił konkretnej wysokości tego wsparcia. Ze złożonych na żądanie sądu dokumentów w postaci wyciągów z konta bankowego skarżącego za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2010 r. wynika, że skarżący ma zaciągnięty kredyt bankowy, którego saldo do spłaty na sierpień 2010 r. wynosiło [...] złotych. Kwota raty kredytu wynosi [...] złotych. Z ujawnionych na wyciągach obrotów wynika, że skarżący regularnie dokonywał wpłat własnych celem zasilenia konta w kwotach [...] złotych. Oprócz wydatków na spłatę kredytu z konta pokrywane były wydatki na zakup paliwa w kwotach [...] złotych (trzykrotnie). We wspomnianym wyżej oświadczeniu z [...] maja 2010 r. do ZUS skarżący podał, iż posiada samochód marki [...], rok produkcji [...]. Informacja ta nie została podana we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność zakupu paliwa udokumentowana na koncie bankowym skarżącego potwierdza fakt posiadania samochodu. Ponadto w tym samym oświadczeniu skarżący wśród zobowiązań pieniężnych wymienił alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie. Treść zacytowanych wyżej przepisów p.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że to skarżący powinien wykazać spełnienie przesłanek do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym. W badanej sprawie wyjaśnienia i oświadczenia skarżącego w tym zakresie są niespójne, sprzeczne z doświadczeniem życiowym i z wcześniej składanymi oświadczeniami, co podważa ich wiarygodność i nie pozwala na przyjęcie, że wykazane zostały przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z treści wypełnionego przez skarżącego formularza o przyznanie prawa pomocy wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczenie to stoi w sprzeczności z argumentami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza, w którym skarżący stwierdził, iż mieszka razem z matką, która ze swej emerytury ponosi wszelkie koszty utrzymania mieszkania, a ponadto jeszcze udziela wsparcia finansowego skarżącemu. Z kolei w pismach kierowanych do ZUS w toku sprawy administracyjnej skarżący twierdził, iż opiekuje się swoją 87-letnią matką, która sama "wymaga również opieki finansowej" (k. 25 akt adm.). Oświadczenia te są wzajemnie sprzeczne. Ponadto, jeśli prawdą jest twierdzenie, że to matka ponosi koszty utrzymania mieszkania, w którym mieszka skarżący, a nawet udziela mu wsparcia finansowego, to należałoby uznać, że tworzą razem wspólne gospodarstwo domowe, wbrew temu co oświadczył w formularzu skarżący. W tej sytuacji dochody matki należałoby uwzględnić przy ocenie stanu majątkowego skarżącego. Skarżący nie podał jednak w tym zakresie żadnych informacji. Mało wiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego jest oświadczenie skarżącego, iż informacja o zatrudnieniu w spółce L. jest nieaktualna, gdyż nigdy nie podjął w niej pracy. Treść oświadczenia złożonego do ZUS w toku sprawy administracyjnej sugeruje zupełnie coś innego. W tej sytuacji powstaje retoryczne pytanie - jaki cel miałoby wykazywanie, że skarżący uzyskuje dochód z pracy w tej spółce, jeżeli taka praca nie została faktycznie podjęta. Jeżeli skarżący w toku postępowania administracyjnego twierdził, że jego matka wymaga "opieki finansowej" to podważa to wiarygodność późniejszych twierdzeń, jakoby to matka udzielała skarżącemu wsparcia finansowego. Ponadto wielkość wydatków skarżącego udokumentowanych obrotami na koncie (spłata kredytu, zasilanie konta kwotami [...] zł, wydatki na paliwo do samochodu), znacznie przekracza kwotę dochodu, jaką deklaruje skarżący – [...] złotych brutto. Dodatkowo należy uwzględnić fakt, iż skarżący w oświadczeniu złożonym do ZUS wskazał na wydatki w kwocie [...] złotych miesięcznie na alimenty. Skarżący nie uwiarygodnił, skąd pochodzą środki na spłatę wspomnianych zobowiązań. Dopiero w sprzeciwie od postanowienia referendarza wspomniał o pomocy matki. Twierdzenie to jest mało wiarygodne, zwłaszcza wobec faktu, że skarżący nie ujął matki jako członka wspólnego gospodarstwa domowego i nie wykazał dochodów matki, powołując się jedynie ogólnikowo na jej emeryturę. Jak wskazano wyżej – obowiązkiem osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie spełniania określonych ustawowo przesłanek do skorzystania z tego uprawnienia. Wymaga to podjęcia przez wnioskodawcę współpracy z sądem rozpoznającym wniosek, poprzez pełne i wiarygodne przedstawienie sytuacji rodzinnej i finansowej. W badanej sprawie skarżący tych warunków nie spełnił – jak wskazano wyżej – jego oświadczenia są wzajemnie sprzeczne (np. co do pozostawania z matką we wspólnym gospodarstwie domowym), mało wiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego i logiki (m.in. kwestia zatrudnienia w spółce L.) oraz niepełne (brak wyjaśnienia skąd pochodzą kwoty wpłacane celem zasilenia konta). W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W konsekwencji skoro skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy, wniosek należało oddalić na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 254 i art. 260 p.p.s.a.