III SA/Lu 421/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca),, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 października 2007 r. sprawy ze skargi Ł.B. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie powołania do odbycia przeszkolenia wojskowego studentów oddala skargę. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego decyzją nr [...] z dnia [...]., wydaną na podstawie przepisu art. 60 ust.1 i 2 w zw. z art. 93b ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241 poz. 2416 ze zm.) i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 maja 2003 roku w sprawie przeszkolenia wojskowego studentów i absolwentów szkół wyższych (Dz. U. z 2003 r, nr 103, poz. 956 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania Ł. B. od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień, wydanej w formie karty powołania do odbycia przeszkolenia wojskowego - seria A, nr [...] z dnia [...] r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podniósł, że Wojskowy Komendant Uzupełnień, działając na podstawie przepisu art. 60 wyżej wymienionej ustawy powołał skarżącego do odbycia przeszkolenia wojskowego studentów w Centrum Szkolenia Sił Powietrznych w K., z terminem stawiennictwa w dniu [...]. W dniu wręczenia karty powołania skarżący nie zgłaszał przeszkód w odbyciu służby wojskowej. Na podstawie art. 85 Konstytucji RP - obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny, przy czym skarżący wyraził pisemnie chęć odbycia przeszkolenia wojskowego, składając w dniu [...] wniosek o powołanie do odbycia przeszkolenia wojskowego studentów. W odwołaniu od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień skarżący zarzucił naruszenie art. 8 k.p.a. oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej podnosząc, że powołanie do odbycia przeszkolenia wojskowego studentów w przerwie wakacyjnej następującej po IV roku studiów nie jest dopuszczalne. Zdaniem organu odwoławczego, z uwagi na nowelizację stosownych przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie skarżącego, które nastąpiły po złożeniu wniosku o powołanie do odbycia przeszkolenia wojskowego studentów, prawnie dopuszczalne jest powołanie również w przerwie wakacyjnej następującej po IV roku studiów. Na podstawie art. 93a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej studenci będący poborowymi, drugiego lub trzeciego roku studiów wyższych zawodowych albo trzeciego lub następnych lat jednolitych studiów magisterskich lub równorzędnych, mogą odbywać przeszkolenie wojskowe w czasie tych studiów. Ponadto na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie przeszkolenia wojskowego studentów i absolwentów szkół wyższych, studenci przeznaczeni do odbycia przeszkolenia wojskowego podlegają powołaniu na to przeszkolenie w okresie letniej przerwy wakacyjnej drugiego lub trzeciego roku studiów pierwszego stopnia albo trzeciego lub następnych lat jednolitych studiów magisterskich. W ocenie organu II instancji, istotne znaczenie w kwestii decyzji ma fakt, że § 3 ww. rozporządzenia obowiązuje w tym brzmieniu od 12 września 2006 r., a więc wszedł w życie w trakcie przerwy wakacyjnej 2006 r., w czasie której pierwotnie miało nastąpić powołanie skarżącego do odbycia przeszkolenia wojskowego. Stąd też brzmienie tego przepisu ma również zastosowanie do rozpatrywanej sprawy i umożliwia prowadzenie postępowania w przedmiocie powołania do momentu zakończenia studiów. Poprzednio obowiązujące brzmienie § 3 tego rozporządzenia mówiło wprost, że "studenci przeznaczeni do odbycia przeszkolenia wojskowego studentów podlegają powołaniu na to przeszkolenie w okresie przerwy wakacyjnej następującej po drugim roku studiów wyższych zawodowych oraz po trzecim roku jednolitych studiów magisterskich lub równorzędnych", jednak z przedstawionych wyżej względów nie ma ono zastosowania w tej sprawie. Organ odwoławczy podkreślił również, że przepisy art. art. 93a i 93e cyt. ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP uległy zmianie odpowiednio z dniem 21 października 2005 r. i 3 stycznia 2006 r., w zakresie mającym znaczenie dla prowadzonego postępowania w sprawie powołania skarżącego do przeszkolenia wojskowego studentów. Ustawodawca wprowadzając zmiany w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP - ustawą z dnia 29 lipca 2005 roku o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o służbie zastępczej (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1496) - nie ustalił okresu przejściowego, a także nie zastrzegł dodatkowego okresu obowiązywania dotychczasowych przepisów w zakresie przeszkolenia wojskowego studentów, zatem zgodnie z art. 7 cytowanej ustawy zmieniającej obowiązywanie nowych przepisów rozpoczęło się z dniem 3 stycznia 2006 r. Organ II instancji nie zgodził się z zarzutami naruszenia przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w którym sformułowana jest zasada demokratycznego państwa prawnego, jak również art. 8 k.p.a., zawierającego zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej. Jego zdaniem postępowanie organu I instancji było uprawnione i zgodne z zasadami postępowania administracyjnego. Organ administracji nie ma możliwości wyłączenia ze stosowania pewnej kategorii przepisów prawa w przypadku ich zmiany, a zatem każda nowelizacja prawa w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego, w przypadku braku innej dyspozycji prawodawcy co do zakresu jej obowiązywania, jest wiążąca zarówno dla strony, jak i dla organu to prawo stosującego. Tak też stało się w przypadku nowelizacji cyt. rozporządzenia w trakcie toczącego się postępowania, które w momencie wejścia w życie przepisów w nowym brzmieniu nie zostało jeszcze zakończone ze względu na charakter tego postępowania, rozciągnięty zgodnie z cyt. ustawą w czasie. Wraz z nowelizacją § 3 cyt. rozporządzenia nie wprowadzono przepisów, które nakazywałyby stosowanie dotychczasowych przepisów do spraw wszczętych, a nie zakończonych. Zatem zastosowanie znowelizowanych przepisów, od dnia ich wejścia w życie, do toczącego się postępowania w sprawie skarżącego jest całkowicie uzasadnione z prawnego punktu widzenia. Nieuzasadnione tym samym jest twierdzenie zawarte przez skarżącego w odwołaniu od decyzji, jakoby organ dopuścił się stosowania prawa z mocą wsteczną. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego zauważył, że zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku obrony RP, postępowanie w przedmiocie powołania do odbycia przeszkolenia wojskowego może trwać nawet kilka lat, gdyż rozstrzygnięcie w formie decyzji administracyjnej może nastąpić w przypadku powołania na przeszkolenie wojskowe lub dopiero po wygaśnięciu możliwości powołania w następnych latach, czyli po ostatniej letniej przerwie wakacyjnej przed uzyskaniem statusu absolwenta. Skargę na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniósł Ł. B., domagając się stwierdzenia nieważności obu decyzji. Skarga zarzuca naruszenie przepisu art. 8 i art. 11 k.p.a. oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł między innymi, że zgodnie z § 3. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 maja 2003r. studenci przeznaczeni do przeszkolenia wojskowego studentów podlegają powołaniu na to przeszkolenie w okresie przerwy wakacyjnej następującej po drugim roku studiów wyższych zawodowych oraz po trzecim roku jednolitych studiów magisterskich lub równorzędnych (zgodnie z wykładnią językową należy przez to rozumieć tylko i wyłącznie przerwę następującą bezpośrednio po 3 roku). Skarżący zaznaczył, że obecnie jest studentem [...] roku jednolitych studiów magisterskich i wydanie decyzji powołującej go do odbycia przeszkolenia wojskowego studentów w przerwie wakacyjnej następującej po [...] roku nie jest dopuszczalne. Stanowi ono pogwałcenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika jedna z podstawowych zasad demokratycznego państwa prawa - lex retro non agit . Skarżący wyjaśnił ponadto, że w momencie składania wniosku w dniu [...]. o powołanie do odbycia krótkotrwałego przeszkolenia wojskowego, obowiązywało zarówno rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej, jak i ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej dające w sposób jednoznaczny możliwość powołania studenta na przeszkolenie wyłącznie w okresie przerwy (czego nie można zinterpretować jako przerw) wakacyjnej następującej po drugim roku studiów wyższych zawodowych oraz po trzecim roku jednolitych studiów magisterskich lub równorzędnych. Z tego powodu wszelkie nowelizacje, które nastąpiły po dacie złożenia przez skarżącego wniosku o powołanie, a więc po [...]., w demokratycznym państwie prawa nie mogą mieć mocy wstecznej. Wydanie zaskarżonej decyzji stanowi również obrazę art. 8 k.p.a., gdyż w momencie składanie wniosku o powołanie do odbycia krótkotrwałego przeszkolenia wojskowego studentów skarżący był wielokrotnie zapewniany, że może ono nastąpić wyłącznie w czasie przerwy wakacyjnej następującej po drugim roku studiów wyższych zawodowych oraz po trzecim roku jednolitych studiów magisterskich lub równorzędnych oraz, że jeżeli nie zostanie powołany w tym okresie, to otrzyma decyzję stwierdzającą odmowę przeszkolenia oraz pouczenie, że zgodnie z art. 93e ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej studentów, którzy złożyli wnioski o powołanie ich na przeszkolenie wojskowe odbywane w czasie studiów oraz odbyli i zdali egzamin z przysposobienia obronnego studentów, ale nie zostali powołani do odbycia tego przeszkolenia w terminie do dnia, w którym stali się absolwentami szkół wyższych, przenosi się do rezerwy z tym dniem. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnień zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest bezzasadna. Jest bezsporne, że w dniu [...]. skarżący złożył wniosek do właściwego wojskowego komendanta uzupełnień o powołanie go do odbycia przeszkolenia wojskowego w czasie studiów. W dacie złożenia tego wniosku przepis art. art. 93a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241 poz. 2416 ze zm.) stanowił, że studenci będący poborowymi, którzy zaliczyli drugi rok studiów wyższych zawodowych lub trzeci rok jednolitych studiów magisterskich lub równorzędnych, mogą odbywać przeszkolenie wojskowe w czasie tych studiów. Wniosek Ł. B. został uwzględniony dopiero w dniu [ ...]., w której to dacie Wojskowy Komendant Uzupełnień powołał go do odbycia przeszkolenia wojskowego studentów w Centrum Szkolenia Sił Powietrznych w K., począwszy od dnia [...]. W dacie wydania karty powołania (decyzja organu I instancji) treść przepisu art. 93a ust. 1 cyt. ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej uległa zmianie w stosunku do stanu prawnego obowiązującego w dacie złożenia wniosku przez skarżącego, co było skutkiem wejścia w życie przepisu art. 1 pkt 34 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o służbie zastępczej (Dz.U. z 2005r., nr 180, poz. 1496). Zgodnie z tym przepisem, art. 93a ust. 1 cyt. ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej otrzymał następujące brzmienie: "Studenci będący poborowymi, drugiego lub trzeciego roku studiów wyższych zawodowych albo trzeciego lub następnych lat jednolitych studiów magisterskich lub równorzędnych, mogą odbywać przeszkolenie wojskowe w czasie tych studiów.". We wskazanym okresie doszło także do zmiany § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 maja 2003 roku w sprawie przeszkolenia wojskowego studentów i absolwentów szkół wyższych (Dz. U. z 2003 r., nr 103, poz. 956 ze zm.), który w dacie złożenia wniosku przez skarżącego stanowił, że: studenci przeznaczeni do odbycia przeszkolenia wojskowego studentów podlegają powołaniu na to przeszkolenie w okresie przerwy wakacyjnej następującej po drugim roku studiów wyższych zawodowych oraz po trzecim roku jednolitych studiów magisterskich lub równorzędnych. Z dniem 12 września 2006 r. przepis ten obowiązuje w nastepujacym brzmieniu: "Studenci przeznaczeni do odbycia przeszkolenia wojskowego podlegają powołaniu na to przeszkolenie w okresie letniej przerwy wakacyjnej drugiego lub trzeciego roku studiów pierwszego stopnia albo trzeciego lub następnych lat jednolitych studiów magisterskich." (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 sierpnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie przeszkolenia wojskowego studentów i absolwentów szkół wyższych; Dz.U. z 2006r., nr 153, poz. 1095). Zauważyc należy, że dla oceny zgodności z prawem zaskarzonej decyzji istotne znaczenie ma przedstawiona wyżej zmiana stanu prawnego, bowiem obie decyzje wydane zostały już po wejściu w życie zmian dokonanych zarówno ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o służbie zastępczej, jak i rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 sierpnia 2006 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie przeszkolenia wojskowego studentów i absolwentów szkół wyższych. W świetle stanu prawnego obowiązujacego na dzień wydania zaskarżonej decyzji ([...].), jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ([...].), odbycie przeszkolenia wojskowego przez studentów będących poborowymi, którzy zaliczyli drugi rok studiów wyższych zawodowych lub trzeci rok jednolitych studiów magisterskich lub równorzędnych, mogło odbywać się w czasie tych studiów, aż do dnia, w którym stali się absolwentami szkół wyższych – art. 93a ust. 1 w zw. z art. 93e ust. 1-3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że powołanie skarżącego do odbycia przeszkolenia wojskowego, dokonane decyzją z dnia [...]., nie naruszało prawa. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż nowelizacje, które nastąpiły po dacie złożenia przez niego wniosku o powołanie do odbycia przeszkolenia wojskowego ([...].), w demokratycznym państwie prawa nie mogą mieć mocy wstecznej, stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Analiza przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o służbie zastępczej wskazuje, że – co do zasady – weszła ona w życie z dniem 21 października 2005 r., a żaden z jej przepisów nie miał mocy wstecznej. Przepisy przejściowe tej ustawy ustawodawca wprowadził jedynie co do materii określonej w art. 3-6, co oznacza, że w zakresie regulującym przeszkolenie wojskowe studentów będących poborowymi, znowelizowane przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej obowiązują z chwilą wejścia ich w życie i stosują się także do takich postępowań, które były wszczęte i niezakończone – do dnia ich wejścia w życie – ostatecznym orzeczeniem lub decyzją. Brak retroakcji tych przepisów jest więc oczywisty, co oznacza, że zarzut skargi o naruszeniu w tym zakresie art. 2 Konstytucji RP, uznać należy za chybiony. Inną kwestią jest argument skarżącego, jakoby złożenie przez niego wniosku o powołanie do odbycia przeszkolenia wojskowego przed datą wejścia w życie znowelizowanych przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i rozporządzenia w sprawie przeszkolenia wojskowego studentów i absolwentów szkół wyższych miało znaczenie o tyle, że fakt ten nakładał na organy administracji obowiązek dalszego stosowania przepisów w brzmieniu obowiazujacym na dzień złożenia wniosku. Jak już wyżej stwierdzono teza ta jest całkowicie nieuprawniona, bowiem po pierwsze, ustawodawca nie przyjął stosownego unormowania międzyczasowego, a po drugie, samo złożenie wniosku nie prowadziło do powstania prawa podmiotowego do odbycia przez skarżącego przeszkolenia wojskowego studentów, którego treść wyznaczałyby normy prawa obowiazujace w dacie złożenia wniosku. Na marginesie należy zauważyć, że odbycie przez studenta przeszkolenia wojskowego w czasie studiów jest uzależnione między innymi od złożenie przez studenta wniosku do właściwego wojskowego komendanta, wszczynającego stosowne postępowanie administracyjne. Gdyby więc skarżący cofnął swój wniosek – czego bezspornie nie uczynił – to brak byłoby przesłanki do powołania go do odbycia przeszkolenia wojskowego, o którym mowa w art. 93a ust. 1 cyt. ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (art. 93b ust. 1 pkt 2 tej ustawy). Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.