III SA/Lu 426/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Z akt sprawy wynika, że wniosek J. S. o umorzenie należności z tytułu składek (w części finansowanej przez płatnika) na ubezpieczenie społeczne załatwiono odmownie decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2008 r. Nr [...]– zaakceptowaną następnie - decyzją Prezesa Zakładu z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...]. Swoje rozstrzygnięcie Prezes Zakładu motywował tym, że zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane, co oznacza, iż nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek dających możliwość umorzenia należności, organ administracyjny nie musi podjąć pozytywnej dla strony decyzji. Prezes ZUS wyraził pogląd, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia. Jest ono skutecznie dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. W postępowaniu tym w 2007 r. uzyskano kwotę [...]zł. Bezsporne jest zatem, że w sprawie nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia, o którym mowa w powołanym przepisie. Prezes Zakładu stwierdził, że J. S. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jest żonaty i wraz z żoną sprawuje opiekę nad dwojgiem dzieci chorych na schizofrenię. Pobierają one rentę socjalną w wysokości po [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawca ma długi wobec firm prywatnych w wysokości [...]zł oraz wobec osób fizycznych [...]zł. Nie posiada żadnych ruchomości i nieruchomości. W dniu [...] lipca 2005 r. został wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Załączone do wniosku kserokopie umów przesunięcia składników majątkowych z majątku wspólnego do majątku odrębnego w drodze nieodpłatnej (umowa z dnia [...] maja 2003 r.) oraz o wyłączenie wspólności ustawowej umowa z dnia [...]kwietnia 2004 r.) mogą świadczyć o wyzbyciu się przez wnioskodawcę majątku, w związku z prowadzoną egzekucją. Przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja materialna, nie przemawia za umorzeniem należności. Sytuacja ta jest wynikiem między innymi celowego działania wnioskodawcy. Bez znaczenia jest argument, że wnioskodawca, jak podaje, został okradziony przez wspólnika, ponieważ ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej na własny rachunek ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji płatniczej bez udziału państwa. Nierozważny dobór partnerów finansowych nie może odbywać się kosztem finansów publicznych. Poza tym mimo problemów finansowanych wnioskodawca kontynuował prowadzenie działalności gospodarczej, zatrudniając pracowników, a tym samym generował długi wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Posiadał też inne zobowiązania. W trakcie egzekucji komornik sądowy zajął przysługującą J. S. należność w kwocie [...]zł. Wnioskodawca znalazł się w ciężkiej sytuacji, do czego przyczyniły się jego nierozważne decyzje gospodarcze, ale za to Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi odpowiedzialności. Stan zdrowia dzieci nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności, ponieważ kontynuując działalność gospodarczą rozpoczętą w 1995 r. oraz zatrudniając w okresie od stycznia 1999 r. do czerwca 2003 r. pracowników, wnioskodawca miał świadomość, że jego dzieci (M. S. i A. S.) są chore. Jak wynika z akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawomocnym wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 466/08 uchylił decyzję Prezesa Zakładu z dnia [...]lipca 2008 r. z argumentacją, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzono w sposób nierzetelny z naruszeniem reguł określonych .w przepisach art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W tym stanie rzeczy Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązano – przy ponownym rozpatrywaniu sprawy - do poczynienia między innymi niezbędnych ustaleń w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 oraz ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w celu wyjaśnienia poniższych okoliczności : - czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; - czy ze strony skarżącego istnieje konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorymi dziećmi, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes Zakładu pismem z dnia [...]maja 2009 r. wezwał skarżącego do przedstawienia : - dokumentów umożliwiających ocenę możliwości płatniczych, - dowodów wskazujących, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie może opłacić należności (na przykład decyzję MOPS o udzieleniu pomocy), - dowodów, że konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorymi dziećmi pozbawia skarżącego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedstawił między innymi: - zaświadczenie lekarskie z dnia [...] maja 2009 r. wskazujące, że M S. i A. S. pozostają pod opieką ambulatoryjną i z powodu choroby potrzebują stałej opieki rodziców, - zaświadczenie MOPS z dnia [...] maja 2009 r., że dzieci M. i A. pobierają zasiłki pielęgnacyjne, - orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2008 r., że M. S. jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia [...]października 2009 r., - orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2009 r., że M. S. jest w umiarkowanym stopniu niepełnosprawny (orzeczenie to wydano na czas do [...] stycznia 2012 r., - zaświadczenie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] czerwca 2009 r. dotyczące dofinansowania kosztów nauki A. S. We własnym zakresie Prezes ZUS uzyskał informację z MOPS w P. z dnia [...]maja 2009 r., że skarżący nie korzysta z pomocy tamtejszego Ośrodka. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Prezes Zakładu, po ponownym przeanalizowaniu dotychczas zebranych dowodów oraz po zapoznaniu się z dodatkowymi dowodami, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. o odmowie umorzenia należności. Z argumentacji Prezesa Zakładu wynikało, że skarżący wyzbył się części majątku, przekazując go na rzecz współmałżonki E.S., nie podał wysokości jej dochodów, jak też nie wyjaśnił z czego się sam utrzymuje. Zebrane dowody uniemożliwiają rzeczywiste określenie możliwości finansowych skarżącego. Nie korzysta on z pomocy MOPS i wyjaśnia tylko tyle, że stałe miesięczny wydatki reguluje jego ojciec. W rezultacie skarżący nie wskazał wszystkich posiadanych źródeł dochodów. Nie przedstawił wystarczających dowodów, aby w sprawie zachodziła przesłanka ważnego zobowiązanego pozwalająca umorzyć należność, pomimo braku jej całkowitej nieściągalności. O takiej przesłance decydują kryteria zobiektywizowane, a nie subiektywne przekonanie dłużnika. Ryzyko działalności gospodarczej obciąża zawsze płatników. Wykazywany stan zdrowia dzieci nie stanowi przesłanki umorzenia należności bowiem skarżący nie udokumentował, iż ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorymi dziećmi nie może podjąć pracy zarobkowej. Stan zdrowia dzieci nie wymaga – w świetle orzeczeń o niepełnosprawności – stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Skarżący nie wskazuje, w jakiej części sprawuje opiekę, a w jakiej żona, która podjęła i kontynuuje pracę zarobkową. Stan zdrowia dzieci nie zmienił się radykalnie w okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Brak środków pieniężnych na opłacenie należności nie jest argumentem w sprawie, gdyż uregulowanie należności nie pozbawiłoby skarżącego oraz jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie ma konieczności zapłacenia długu jednorazowo i istnieje możliwość regulowania zaległych składek wraz z odsetkami w układzie ratalnym. W skardze sądowej J. S. podniósł, że nie posiada żadnych dochodów, wyjaśniając, iż jego długi wynikają ze zdarzeń losowych, na które nie miał wpływu (kradzież w jego hurtowni). Wyjaśnił, że choroba dzieci wymaga ciągłego nadzoru i uniemożliwia mu podjęcie pracy. Podał, że organ nie żądał informacji na temat dochodów żony oraz w jakiej części sprawuje ona opiekę nad dziećmi. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podnieść trzeba, że zamieszczone w prawomocnym wyroku WSA w Lublinie z dnia 27 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 466/08, zalecenia co dalszego postępowania były dla Prezesa Zakładu wiążące, stosownie do treści art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prezes Zakładu nie wykonał tych zaleceń, pomimo tego, że był – przy ponownym rozpatrywaniu sprawy – zobowiązany do poczynienia niezbędnych ustaleń w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 oraz ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w celu wyjaśnienia poniższych okoliczności : - czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; - czy ze strony skarżącego istnieje konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorymi dziećmi, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rezultacie nie wiadomo dokładnie jaka jest sytuacja skarżącego. Czyni to podjęte przez Prezesa Zakładu rozstrzygnięcie wadliwym, także w punktu widzenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących tryb postępowania dowodowego. W toku prowadzonego postępowania organy administracji publicznej powinny stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie poddać go ocenie – stosownie do art. 80 k.p.a. – której odzwierciedlenie powinno mieć miejsce w uzasadnieniu rozstrzygnięcia (decyzji) - w myśl art. 107 § 3 k.p.a. Ten ostatni przepis określa po pierwsze, niezbędne elementy składające się na uzasadnienie faktyczne decyzji, a należą do nich w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a po drugie, oznacza w powiązaniu z treścią art. 80 k.p.a., że organ ma obowiązek ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczności została udowodniona. Decyzje wydawane na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), mają charakter decyzji uznaniowych, co nie oznacza – jak to wyraźnie Sąd w/w wyroku z dnia [...] stycznia 2009 r. - wyjaśnił, że organ ma pełną swobodę organu w stosowaniu omawianej ulgi. W sytuacji kiedy nie wchodzi w grę całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 cyt. ustawy, ustalenia organu powinny się koncentrować na ustaleniu, czy opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny. Skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia [...] maja 2009 r. wskazujące, że M. S. i A. S. pozostają pod opieką ambulatoryjną i z powodu choroby potrzebują stałej opieki rodziców. Rzeczą Prezesa Zakładu było ocenić powyższy dowód i w razie wątpliwości wystąpić do skarżącego o dodatkowe wyjaśnienia. Tymczasem organ stwierdził, że skarżący nie udokumentował, że nie może podjąć pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad przewlekle chorymi dziećmi. Powyższy wniosek organu jest całkowicie sprzeczny z treścią ocenianego dokumentu (zaświadczenia lekarza psychiatry z dnia [...] maja 2009 r.). Tego rodzaju wniosku – wbrew stanowisku organu - nie potwierdzają dowody w postaci orzeczeń o stopniu niepełnosprawności M. S. i A. S.. Wobec tego nie sposób zgodzić się z Prezesem Zakładu, że stan zdrowia dzieci, w świetle tych dokumentów, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. To, że dzieci M. i A. pobierają zasiłki pielęgnacyjne, co dokumentuje zaświadczenie MOPS z dnia [...] maja 2009 r., nie oznacza, że problem podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącego został definitywnie wyjaśniony. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że organ nie dostosował się do wiążących go wskazań Sądu, co do dalszego postępowania, wynikających z wyroku z dnia 27 stycznia 2009 r. Ponadto zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i to w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkuje jej uchyleniem. W uzasadnieniu skargi J.S. podniósł, że organ nie wystąpił o dodatkowe szczegółowe informacje na temat zakresu sprawowania opieki nad dziećmi oraz o dane dotyczące wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego żonę. Gdyby organ o nie wystąpił, uzyskałby je. Z tych wszystkich względów i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c/ w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.