III SA/Lu 427/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...] grudnia 2013 r., nr [...]; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Oddziały Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego T. K. kwotę 1597 zł (tysiąc pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) z tytułu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 6 lutego 2014 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR, Agencja) utrzymał w mocy skierowaną do T. K. decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Z akt sprawy wynika, że w dniu 17 maja 2007 r. T. K., działając jako pełnomocnik, złożył w imieniu B. S. wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2007. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia 29 maja 2008 r. przyznał z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania B. S. płatności na rok 2007 w wysokości 4.233,35 zł. Decyzja wysłana na adres pełnomocnika wnioskodawcy – T. K. była odebrana przez pełnomocnika w dniu 3 czerwca 2008 r. Kwota z tytułu przyznanych płatności została w dniu 30 czerwca 2008 r. przekazana na rachunek bankowy T. K., wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W dniu 16 maja 2008 r. T. K. złożył w imieniu B. S. wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2008. Kierownik Biura Powiatowego Agencji w [...] decyzją z dnia 17 lutego 2009 r. przyznał B. S. płatności na rok 2008 w wysokości 5.267,97 zł. Pełnomocnik odebrał decyzję w dniu 27 lutego 2009 r. Kwota z tytułu przyznanych płatności została w dniu 20 marca 2009 r. przekazana – tak jak w poprzednim roku - na rachunek bankowy T. K., wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Następnie w dniu 15 maja 2009 r. T. K. złożył w imieniu B. S. wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2009. W odpowiedzi na wezwanie organu do usunięcia braków formalnych wniosku T. K. w piśmie z dnia 17 czerwca 2009 r. oświadczył, że B. S. zmarł w sierpniu 2007 r. T. K. przyznał, że to on odebrał z rachunku bankowego płatności za lata 2007 i 2008. Organ na podstawie skróconego odpisu aktu zgonu ustalił, że B. S. zmarł w dniu 30 sierpnia 2007 r. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych wypłaconych na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 29 maja 2008 r. oraz z dnia 17 lutego 2009 r. Decyzją z dnia 11 grudnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] ustalił T. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości 9.501,32 zł. W odwołaniu T. K. wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący wskazał, że decyzja została błędnie do niego zaadresowana, bowiem nie może być stroną postępowania. Poza tym nie odniósł on żadnych korzyści z przyznania płatności. Pierwsza decyzja o przyznaniu płatności za rok 2007, odebrana po śmierci B. S., powinna być skierowana do spadkobierców B. S., ponieważ pełnomocnictwo T. K. wygasło z chwilą śmierci mocodawcy. Z kolei decyzja dotycząca płatności za rok 2008 r. - inaczej niż ustalił to organ - została doręczona spadkobiercy zmarłego wnioskodawcy – M. S. W ocenie skarżącego, organ pominął okoliczność, że spadek po B. S. nabyli żona B. S. oraz dzieci M. S., M. S. i E. B. To spadkobiercy powinni zostać stronami postępowania o przyznanie płatności i o zwrot nienależnie pobranych płatności. T. K. wskazał, że w dniu 9 czerwca 2009 r. wszyscy spadkobiercy B. S. udzielili skarżącemu pełnomocnictwa do działania w ich imieniu przed ARiMR oraz potwierdzili wszelkie czynności podejmowane przez T. K. w ich imieniu. Skarżący wskazał, że cała kwota z tytuły płatności przekazywanych na jego rachunek bankowy została zużyta na uprawę gruntów, do których przyznano płatności. Nadto, powołując się na treść art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 z dnia z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L z dnia 30 kwietnia 2004 r. nr 141, s. 18 z późn. zm.), dalej powoływanego także jako rozporządzenie nr 796/2004, T. K. podniósł, że nie można mu zarzucić działania w złej wierze. Decyzją z dnia 6 lutego 2014 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ podkreślił, że płatności ONW na rok 2008 i 2009 zostały przyznane decyzjami z dnia 29 maja 2008 r. i z dnia 17 lutego 2009 r. oraz przekazane w dniach 30 czerwca 2008 r. i 20 marca 2009 r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów, podczas gdy B. S. zmarł w dniu 30 sierpnia 2007 r., a więc jeszcze przed wydaniem decyzji. Nienależne środki pobrał T. K., który od chwili zgonu B. S. nie mógł działać jako pełnomocnik mocodawcy, a więc nie mógł składać ze skutkiem prawnym wniosków o przyznanie płatności. Organ odwoławczy - wskazując na treść przepisu art. 110 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej powoływanej jako K.p.a.) - stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji nie jest związany swoimi decyzjami o przyznaniu płatności, bowiem decyzje wydane po śmierci strony, nie zostały skutecznie stronie doręczone, a więc nie były wprowadzone do obrotu prawnego. Oznacza to środki przekazane na podstawie tych decyzji na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów zostały pobrane nienależnie. Organ drugiej instancji powołał się na przepisy art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 z późn. zm.), wskazując, że kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych przeznaczonych między innymi na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej. Organ wskazał, że nienależnie pobrane w rozpatrywanej sprawie środki publiczne z tytułu płatności ONW za lata 2007 i 2008 pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków z tego funduszu, to jest z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Organ wskazał, że adresatem decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności powinna być osoba, która faktycznie pobrała środki finansowe wypłacone przez ARiMR. Z oświadczenia T. K. z dnia 17 czerwca 2009 r. oraz okoliczności, że rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów należał do niego wynika, że środki w rozpatrywanej sprawie pobrał T. K. Ponadto, organ odwoławczy zauważył, że spadkobiercy B. S. nie złożyli w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosku o przejęcie płatności. Wobec powyższego płatności za rok 2007 oraz 2008 nie zostały skutecznie przejęte i są płatnościami nienależnymi. Środki w rzeczywistości zasiliły rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów i następnie zostały pobrane przez osobę trzecią, to jest przez T. K. W związku z tym środki podlegają zwrotowi jako płatność nienależna. Organ odwoławczy podniósł, że zwrot płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust.5 rozporządzenia nr 796/2004). W przedmiotowej sprawie wskazane wyłączenie obowiązku zwrotu po upływie czterech lat nie ma zastosowania, ponieważ skarżący nie dochował należytej staranności nie informując Kierownika Biura Powiatowego Agencji o śmierci wnioskodawcy, co doprowadziło do wydawania decyzji o przyznaniu płatności. Dopiero po upływie prawie dwóch lat (17 czerwca 2009 r.) T. K. powiadomił ARiMR o śmierci B. S. Organ podniósł również, że wypłata należności w badanej sprawie nie nastąpiła wskutek błędu organu, a więc nie ma zastosowania wyłączenie obowiązku zwrotu płatności na podstawie art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004. Wypłata płatności z tytułu ONW na rok 2007 i 2008, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 30 czerwca 2008 r. i w dniu 20 marca 2009 r., zaś decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została wydana w dniu 11 grudnia 2013 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. K. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 20 w związku z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 7, art. 28, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz przepisów art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, art. 73 ust. 1 i 5 rozporządzenia nr 796/2004 w związku z art. 2 lit. a) i b) rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji dotknięte są wadą nieważności. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 6 lutego 2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazane zostały między innymi przepisy art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Bezsporne jest, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW skierowane były do osoby niebędącej stroną postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie tych płatności za lata 2007 i 2008. Zauważyć bowiem należy, że T. K. nie składał we własnym imieniu wniosków o przyznanie płatności ONW na rok 2007, 2008, jak również na rok 2009. Wnioski te złożył przedstawiając się jako pełnomocnik B. S. Ponadto skarżący nie jest spadkobiercą B. S. i nie wstąpił do postępowań administracyjnych zainicjowanych powyższymi wnioskami, stosownie do przepisu § 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz.448 ze zm.). Według przepisów art. 73 ust.1 i 3 rozporządzenia nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki naliczane za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Przepis art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 stanowi podstawę materialno-prawną do wydania decyzji o zwrocie nienależnie dokonanej płatności, jeżeli decyzja ta jest skierowana do rolnika, który był stroną postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie przyznania płatności lub w stosunku do osoby, która wstąpiła do tego postępowania administracyjnego w miejsce rolnika-wnioskodawcy. Należy podkreślić, że przepis ten nie stanowi podstawy prawnej do wydania decyzji orzekającej o zwrocie płatności przez osobę trzecią, która nie była stroną postępowania administracyjnego o przyznanie płatności. Z kolei przepis art. 29 ust. 1 ustawy o o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kontrolowanych decyzji stanowił, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Przepis ten stanowi podstawę kompetencyjną do wydania w stosunku do rolnika decyzji ustalającej wysokość kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy UE oraz środków krajowych – na podstawie art. 73 ust.1 rozporządzenia nr 796/2004. Przepis ten jednak nie dawał podstawy prawnej do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności, w tym płatności ONW, w stosunku do osoby trzeciej, która nie była stroną stosunku administracyjnoprawnego, wynikającego z decyzji o przyznaniu płatności. Taką osobą trzecią jest także były pełnomocnik rolnika, który pobrał określoną kwotę pieniędzy ze wskazanego przez zmarłego rolnika rachunku bankowego, niezależnie od tego, kto był stroną umowy rachunku bankowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że na podstawie przepisu art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, organ właściwy w sprawach dotyczących przyznawania płatności nie może w trybie decyzji administracyjnej egzekwować obowiązków, które nie mają charakteru publicznoprawnego, bo nie wiążą się z istniejącym stosunkiem publicznoprawnym, np. wynikającym z decyzji o przyznaniu płatności (por. wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawach II GSK 129/13, II GSK 363/13, II GSK 508/13, II GSK 893/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej mówiąc, wydanie decyzji nakazującej zwrot środków ma p[odstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest możliwe tylko w stosunku do takiej osoby, w odniesieniu do której powstał stosunek publicznoprawny, który stał się podstawą wypłaty środków nienależnych lub w nadmiernej wysokości. W niniejszej sprawie, organ wydał decyzje o ustaleniu nienależnie pobranych środków publicznych, których wypłata nie nastąpiła w ramach stosunku publicznoprawnego, łączącego skarżącego z organem, ponieważ nie doszło do skutecznego nawiązania takiego stosunku. W momencie, kiedy zostały wydane decyzje o przyznaniu płatności B. S. (decyzje z 29 maja 2008 r. i z 17 lutego 2009 r.), B. S. już nie żył (zmarł w dniu 30 sierpnia 2007 r.). Decyzja skierowana do osoby zmarłej jest niewykonalna w dniu jej wydania, niewykonalność ta ma charakter trwały. Decyzja skierowana do osoby zmarłej nie może zatem prowadzić do skutecznego nawiązania stosunku administracyjnoprawnego. Zmarły B. S. nie stał się beneficjentem płatności, a zatem zapłata środków na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawcę (rachunek bankowy T. K.) miała charakter wyłącznie czynności faktycznej, nie wynikającej z realizacji żadnego stosunku administracyjnoprawnego, bo do powstania takiego stosunku nie doszło. Tym samym pobranie środków przez skarżącego nie dawało podstaw do wydania wobec niego decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z powodu nieistnienia podstawy w postaci nawiązanego skutecznie stosunku administracyjnoprawnego. Była to jedynie faktyczna czynność pobrania nienależnych środków publicznych, nie rodząca podstaw do wydawania decyzji administracyjnej. Należy przy tym wyjaśnić, że ocena tej sytuacji mogłaby być odmienna w stanie prawnym istniejącym po dniu 2 kwietnia 2014 r. W tym dniu weszła w życie nowelizacja ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ustawa z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - Dz. U. z 2014 r. poz. 341), mocą której dodano do art. 29 ust. 1a w brzmieniu: "Przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1". Zmiany stanu prawnego nie można jednak uwzględnić w niniejszym postępowaniu. Zgodnie z podstawową zasadą sądowej kontroli aktów administracyjnych, sąd kontroluje zgodność decyzji z prawem biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydania. Nie można skutecznie zarzucać niezgodności decyzji z przepisami, które weszły w życie po jej wydaniu i na odwrót, zmiana stanu prawnego nie konwaliduje błędów decyzji, wydanej niezgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Trzeba zatem stwierdzić, że przed dniem wejścia w życie art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa organy administracji nie mogły wydać decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej przez skarżącego, ponieważ pobranie płatności stanowiło czynność faktyczną nie powiązaną z istnieniem żadnego stosunku publicznoprawnego łączącego T. K. i organ. Zaskarżona decyzja została zatem wydana bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), a ponadto z naruszeniem przepisów o właściwości organów rozumianej jako rozgraniczenie kompetencji organów administracji oraz sądów powszechnych. Sprawa ustalenia kwoty środków publicznych nienależnie pobranych przez skarżącego, jako osobę niezwiązaną stosunkiem publicznoprawnym wynikającym z decyzji o przyznaniu płatności nie mogła być bowiem rozstrzygnięta w postępowaniu administracyjnym, lecz powinna była być rozpatrywana w postępowaniu przed sądem powszechnym. Według art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. pojęcie właściwości rozumiane jest szeroko jako odnoszące się do każdego rodzaju właściwości, a wobec tego każdy przypadek naruszenia właściwości, w odniesieniu do wszystkich rodzajów właściwości i niezależnie od jej podstaw, będzie przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji. Przyjmuje się, że podstawa stwierdzenia nieważności decyzji określona w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. dotyczy zarówno naruszenie właściwości wewnętrznej, jak i zewnętrznej organów – a więc odnoszącej się do rozgraniczenia kompetencji organów administracji oraz sądów powszechnych (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2012, s. 627). Z omówionych wyżej Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, a także – stosując art. 135 P.p.s.a.- nieważność decyzji organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 152 ustawy P.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 461).