III SA/Lu 430/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Ibrom po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w zakresie wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 listopada 2014 r. postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata; II. umorzyć postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 9 lipca 2014 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Lublinie odrzucił jako niedopuszczalną skargę J. H. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Postanowienie stało się prawomocne od dnia 16 sierpnia 2014 r. Pismem z dnia 10 listopada 2014 r. J. H. wniósł o ustanowienie adwokata. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że przez ok. 5 lat był bezrobotny, a obecnie oprócz renty z ZUS nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Podniósł, że przeszedł dwa udary mózgu, które spowodowały u niego trwałą niepełnosprawność. Wykazał, że na stałe miesięczne wydatki składa się: podatek od nieruchomości i bieżące opłaty (woda, wywóz nieczystości, gaz, energia) – [..] zł; zakup opału (węgiel, drewno) – ok. [...] zł; koszty leczenia – [...] zł; remonty bieżące nieruchomości – [...] zł. W dalszej części wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze studiującą córką, nie posiada majątku nieruchomego (w tym żadnej nieruchomości rolnej), jak również żadnych zasobów finansowych. Skarżący mieszka w wynajętym domu o pow. [...] m2. Wskazał, że jego córka jest właścicielem działki rolnej o pow. [...] ha, co nie stanowi gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy o podatku rolnym. Oświadczył, że na dochód rodziny składa się jego renta w wysokości [...] zł. Skarżący zaznaczył, że jego córka, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, studiuje w W. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2015 r. skarżący został wezwany do przedłożenia, w terminie 7 dni, dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń dotyczących jego stanu majątkowego. Skarżący osobiście odebrał wezwanie w dniu 23 stycznia 2015 r. W zakreślonym terminie, skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) oraz porównania ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Założeniem tak skonstruowanego postępowania o przyznanie prawa pomocy jest oczekiwanie, że strona poda informacje prawdziwe i wyczerpujące, bez zatajania czegokolwiek, kierując się zasadą lojalności w stosunku do sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nie sprostanie tym wymaganiom powoduje, że wniosek strony nie może być oceniony w sposób pozwalający na przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie J. H. oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnią córką. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości [...] zł. Skarżący podał, że na stałe miesięczne wydatki składają się: podatek od nieruchomości i bieżące opłaty (woda, wywóz nieczystości, gaz, energia) – [...] zł; zakup opału (węgiel, drewno) – ok. [...] zł; koszty leczenia – [...] zł; remonty bieżące nieruchomości – [...] zł. Skarżący oświadczył, że mieszka w wynajętym domu i nie ponosi z tego tytułu żadnych opłat. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że udzielone przez skarżącego informacje o wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego są niewiarygodne. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 11 października 2014 r. złożonym do sprawy o sygn. akt III SA/Lu 701/14, skarżący wskazał dokładnie takie same dane (z wyjątkiem opału, którego koszt wzrósł z około [...] zł do około [...] zł). Wysokość kosztów utrzymania skarżącego nie zmieniła się zatem od października 2014 r. Do stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego skarżący zalicza podatek od nieruchomości w sytuacji, gdy nie wykazuje, aby był właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości. Skarżący podkreśla również, że dom o powierzchni [...] zajmuje nieodpłatnie. Ponadto uległ zmianie stan rodzinny skarżącego, co nie pozostaje bez wpływu na koszty utrzymania. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy z października 2014 r. wynika, że skarżący pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i pełnoletnią córką. Z formularza PPF z dnia 15 grudnia 2014 r. wynika natomiast, że aktualnie we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dwie osoby – skarżący oraz córka. Tymczasem miesięczne koszty utrzymania, biorąc pod uwagę ilość osób przebywających w gospodarstwie domowym, pozostały na niezmienionym poziomie. Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń wskazujących m. in. na wysokość ponoszonych stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego oraz wysokość otrzymywanych przez skarżącego świadczeń rentowych, a także źródła finansowania nauki córki. Skarżący nie przedstawił jednak żadnych dodatkowych dokumentów, przez co uniemożliwił dokonanie rzetelnej oceny możliwości finansowych ponoszenia przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W świetle podanych przez skarżącego informacji uznać należy, że skarżący nie wykazał w pełni rzeczywistej sytuacji materialnej swojej i rodziny. Skarżący podając informacje niepełne, nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej przez ustanowienie adwokata, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast od wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy zauważyć, że niniejsza sprawa jest sprawą z kategorii szeroko rozumianych ubezpieczeń społecznych. Stosownie do przepisu art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów. Dlatego też wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. Zgodnie zaś z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 166 p.p.s.a.