III SA/Lu 430/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Kosowska, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Referent Aleksander Jabłoński, , , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi G. I. B. na czynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w Terespolu z dnia 15 kwietnia 2025 r. w przedmiocie zawrócenia cudzoziemca do linii granicy państwowej postanawia: umorzyć postępowanie. Pismem z dnia 15 maja 2025 r. skarżąca G. I. B. wniosła skargę na czynności materialno-techniczne podjęte w dniach 15 kwietnia 2025 r. oraz 16 kwietnia 2025 r. przez Komendanta Placówki Straży Granicznej w Terespolu, polegające na zawróceniu skarżącej do linii granicy państwowej z przejścia granicznego w Terespolu. Skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonych czynności, jako naruszających powołane szczegółowo w skardze przepisy prawa. W odpowiedzi na skargę Komendant Placówki Straży Granicznej w Terespolu wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił między innymi, że skarżąca w dniu 15 kwietnia 2025 r. stawiła się na drogowym przejściu granicznym w Terespolu na kierunku wjazdowym do Rzeczypospolitej Polskiej około godz. 10:47 i po przeprowadzeniu czynności została zawrócona do linii granicy państwowej na podstawie § 3 ust. 2b rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1403 z późn. zm.). Organ wskazał również, że w dniu 15 kwietnia 2025 r. o godz. 22:58 skarżąca po raz kolejny stawiła się na drogowym przejściu granicznym w Terespolu na kierunku wjazdowym do Rzeczypospolitej Polskiej i po przeprowadzeniu czynności ponownie została zawrócona do linii granicy państwowej. W piśmie z dnia 10 września 2025 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że skarga dotyczyła czynności zawrócenia do linii granicy w dniach 15 kwietnia 2025 r. oraz 16 kwietnia 2025 r., co stanowi dwie odrębne czynności materialno-techniczne. W związku z tym pełnomocnik poddał pod rozwagę Sądu zasadność rozdzieleniu skargi na podstawie art. 57 § 3 p.p.s.a. Jednocześnie pełnomocnik wskazał adres zamieszkania skarżącej na terenie Polski. Następnie w piśmie z dnia 20 października 2025 r. organ wyjaśnił, że w dniu 15 kwietnia 2025 r. skarżąca G. I. B. dwukrotnie podjęła próbę przekroczenia granicy państwowej. Pierwsze czynności z udziałem cudzoziemki zostały podjęte o godz. 10:47 i zostały zakończone o godz. 11:17. Natomiast kolejne czynności, związane z podjęciem drugiej próby przekroczenia granicy, rozpoczęły się o godz. 22:58 i zakończyły o godz. 23:52. Natomiast w dniu 16 kwietnia 2025 r. Straż Graniczna nie podejmowała żadnych czynności wobec skarżącej G. I. B. Jednocześnie w piśmie z dnia 20 października 2025 r. organ poinformował, że w dniu 1 sierpnia 2025 r. G. I. B. ponownie stawiła się na granicy, deklarując zamiar ubiegania się o ochronę międzynarodową i wówczas zezwolono skarżącej na wjazd na terytorium Polski oraz przyjęto stosowny wniosek o objęcie taką ochroną. W piśmie z dnia 1 grudnia 2025 r. organ wyjaśnił, że dane dotyczące czasu rozpoczęcia i zakończenia czynności zostały ustalone na podstawie wpisów zarejestrowanych w Centralnych Systemach Informatycznych Straży Granicznej. W związku z treścią pism organu oraz pełnomocnika skarżącego, wniesione jednym pismem skargi skarżącej G. I. B. na dwie czynności Komendanta Placówki Straży Granicznej w Terespolu podjęte w dniu 15 kwietnia 2025 r. zostały rozdzielone na podstawie art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej powoływanej także jako "p.p.s.a."). Sprawa niniejsza dotyczy czynności zawrócenia cudzoziemki do linii granicy państwowej podjętej w dniu 15 kwietnia 2025 r. w godz. 10:47 - 11:17, natomiast czynności zawrócenia cudzoziemki do linii granicy państwowej podjętej w dniu 15 kwietnia 2025 r. w godz. 22:58 - 23:52 dotyczy sprawa o sygnaturze akt III SA/Lu 648/25 (zarządzenie Przewodniczącego III Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 grudnia 2025 r. w aktach sprawy III SA/Lu 648/25). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 161 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postępowanie sądowe podlega umorzeniu: jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę (pkt 1); w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania (pkt 2). Wskazane przepisy wprost wymieniają jedynie dwa zdarzenia powodujące umorzenie postępowania sądowego, tj. cofnięcie skargi i śmierć strony. Jednakże przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przewiduje, że podstawą umorzenia jest także sytuacja, gdy z innych przyczyn postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Norma zawarta w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umożliwia zatem zakończenie (poprzez umorzenie) postępowania sądowoadministracyjnego na skutek zajścia w toku tego postępowania także innych niż wymienione w pkt 1 i 2 zdarzeń, które czynią wydanie wyroku zbędnym lub niedopuszczalnym. W orzecznictwie podkreśla się, że bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma miejsce, gdy zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu, albo spowodują, że kontrola zaskarżonego aktu lub czynności stała się zbędna, przy czym zdarzenie skutkujące bezprzedmiotowością postępowania musi zaistnieć dopiero w toku postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 stycznia 2011 r., II OSK 2453/10; z dnia 7 września 2011 r., II GSK 1215/11; z dnia 14 lutego 2014 r., II GSK 177/14; z dnia 18 września 2025 r., III OZ 428/25; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2014 r., II OSK 378/13). Inne przyczyny, o których mowa w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie zostały zdefiniowane. Użycie w § 1 pkt 3 słowa "bezprzedmiotowe" wskazuje na sytuacje, gdy przestaje istnieć przedmiot postępowania. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że zakresem sądowej kontroli działalności publicznej objęte jest orzekanie w sprawach skarg na różnorodne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. W ujęciu przedmiotowym kontrolą sądową objęto bardzo zróżnicowane formy działania administracji publicznej - od aktów stosowania prawa (decyzje, postanowienia, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej) - po akty stanowienia prawa, akty nadzoru (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2015 r., II FSK 3764/14). W związku z tym w literaturze i orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym bezprzedmiotowość postępowania zachodzi między innymi wówczas, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie zostało pozbawione bytu prawnego w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym (stwierdzenie nieważności) lub w wyniku wykonania przez organ wyższego stopnia uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, C.H. BECK Warszawa 2013 r. s. 615; por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2014 r., II GSK 177/14 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2014 r., II OSK 378/13), lub w przypadku wygaśnięcia decyzji obarczonej terminem ustawowym lub w niej ustalonym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2015 r., II FSK 3764/14). Nie są to jednak jedyne przypadki zaistnienia podstaw do umorzenia postępowania stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W orzecznictwie wskazuje się w tym zakresie również na sytuacje, w których dany akt, będący przedmiotem skargi, nadal istnieje (nie został uchylony ani nie stwierdzono jego nieważności), a mimo to zachodzi podstawa do umorzenia postępowania sądowego w następstwie zdarzeń zaistniałych po wniesieniu skargi. W orzecznictwie zostało między innymi wyrażone stanowisko, zgodnie z którym postępowanie sądowoadministracyjne staje się bezprzedmiotowe z innej przyczyny wtedy, gdy organ podatkowy pierwszej instancji odrębną decyzją umarza zaległość podatkową, której wysokość została określona w decyzjach zaskarżonych do sądu administracyjnego (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2004 r., I SA/Gd 608/01, LEX nr 678554). Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II FSK 3764/14, w której przedmiotem orzekania była skarga na akt stosowania prawa w postaci postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania podatkowego, wskazał, że akt ten, mimo podjęcia postępowania, nie przestał istnieć, chociaż przestał wywoływać skutek prawny. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego stanowi "inną przyczynę" bezprzedmiotowości postępowania sądowego w sprawie ze skargi na postanowienie zawieszające postępowanie administracyjne, w ujęciu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w konsekwencji uwzględnienia skargi na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego wojewódzki sąd administracyjny co do zasady uchyla takie orzeczenie, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Analogicznie jest w przypadku uwzględnienia skargi na postanowienie (w przedmiocie zawieszenia) przez organ w trybie autokontroli, na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. W przypadku uwzględnienia przez organ administracji wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargi w trybie przewidzianym w ostatnio wspomnianym przepisie, wojewódzki sąd administracyjny zobowiązany jest wydać na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. postanowienie o umorzeniu postępowania sądowego z powodu jego bezprzedmiotowości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafne jest stanowisko, że w sytuacji podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego przez organ po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na postanowienie zawieszające to postępowanie, proces zainicjowany tą skargą staje się bezprzedmiotowy. Jeżeli więc organ sam doprowadzi do tego stanu rzeczy (poprzez podjęcie postępowania), to przestaje istnieć przedmiot sprawy sądowoadministracyjnej. Postanowienie podejmujące postępowanie niweczy (podobnie jak orzeczenie sądowe) skutki postanowienia o jego zawieszeniu. W niniejszej sprawie przedmiot skargi stanowiła czynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w Terespolu polegająca na zawróceniu do linii granicy państwowej skarżącej, który stawiła się na granicy w dniu 15 kwietnia 2025 r. około godziny 10:47. Jednocześnie z treści pisma organu z dnia 20 października 2025 r. wynika, że skarżąca w dniu 1 sierpnia 2025 r. stawiła się na granicy, deklarując zamiar ubiegania się o ochronę międzynarodową i wówczas zezwolono skarżącej na wjazd na terytorium Polski oraz przyjęto stosowny wniosek o objęcie taką ochroną (pismo k. 181v.). Okoliczność ta została przyznana przez pełnomocnika skarżącej w toku rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. Pełnomocnik wskazał również, że skarżąca od dnia 1 sierpnia 2025 r. przebywa legalnie w Polsce, w związku z objęciem procedurą udzielenia jej ochrony międzynarodowej, zaś postępowanie w tej sprawie jest prowadzone przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (protokół rozprawy k. 261v.). Zaskarżona czynność materialno-techniczna zawrócenia skarżącej w dniu 15 kwietnia 2025 r. do linii granicy państwowej, raz dokonana, w sensie faktycznym nie przestała wprawdzie istnieć w związku z okolicznością późniejszego – w dniu 1 sierpnia 2025 r. zezwolenia skarżącej na wjazd na terytorium Polski oraz przyjęcia wniosku o objęcie ochroną międzynarodową. Jednakże w ocenie Sądu, w świetle także przywołanych wyżej poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, uznać należy, że sytuacja ta skutkuje bezprzedmiotowością postępowania sądowego w niniejszej sprawie. W następstwie bowiem czynności organu podjętych w dniu 1 sierpnia 2025 r. zaskarżona w niniejszej sprawie czynność przestała wywoływać skutek prawny. Wyjaśnić należy, że celem postępowania sądowoadministracyjnego jest doprowadzenie do zgodności z prawem działań organu podlegających kognicji sądów administracyjnych, co w niniejszej sprawie, wobec wniosków skargi miało wyrażać się w orzeczeniu o bezskuteczności zaskarżonej czynności stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., w celu zezwolenia skarżącej na wjazd na terytorium Polski i przyjęcia od skarżącej wniosku o objęcie ochroną międzynarodową. Jak wynika natomiast z bezspornych okoliczności sprawy, skarżąca w dniu 1 sierpnia 2025 r. stawiła się na granicy, deklarując zamiar ubiegania się o ochronę międzynarodową i wówczas zezwolono jej na wjazd na terytorium Polski oraz przyjęto od skarżącej stosowny wniosek. Tym samym cel, któremu miało służyć wniesienie skargi w niniejszej sprawie, został w toku niniejszego postępowania, już po wniesieniu skargi, zrealizowany na skutek późniejszej czynności organu. Organ sam, poprzez czynność podjętą w dniu 1 sierpnia 2025 r. doprowadził do tego stanu rzeczy (poprzez zezwolenie skarżącej na wjazd na terytorium Polski oraz przyjęcie od skarżącej wniosku o ochronę międzynarodową), eliminując w ten sposób skutek prawny poprzedniej czynności polegającej na zawróceniu skarżącej do linii granicy państwowej, a w związku z czym przestał istnieć przedmiot sprawy sądowoadministracyjnej. W konsekwencji Sąd uznał, że w zaistniałych po wniesieniu skargi okolicznościach merytoryczne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy stało się zbędne. Zauważyć należy, że na skutek późniejszych czynności organu zaistniał stan, który powstałby w wyniku merytorycznego orzeczenia Sądu w przypadku, gdyby Sąd uwzględnił skargę. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie umorzył postępowanie.