III SA/Lu 44/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. T.-H. "T. " Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia zgłoszenia celnego oraz określenia podatku akcyzowego, opłaty paliwowej, podatku od towarów i usług z tytułu importu towaru - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 28 lutego 2017 r. złożonym na urzędowym formularzu "PPPr", P. T.-H. "T. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, że sytuacja finansowa Spółki specjalizującej się w wykonywaniu transportu do krajów wschodnich uległa pogorszeniu z uwagi na obecną sytuacje polityczną i gospodarczą na rynku rosyjskim (embargo, ograniczona liczba zezwoleń na wykonywanie zleceń w tym kierunku, spadek cen usług transportowoch). Spółka ma zablokowane konta bankowe, wobec majątku spółki wszczęto postępowania egzekucyjne, a na nieruchomości spółki zostały ustanowione hipoteki przymusowe. W dalszej części urzędowego formularza skarżąca spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł oraz że w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości [...] zł. Spółka wykazała, że posiada dwa rachunki bankowe, na których widnieją salda ujemne: jeden ze stanem konta – [...] zł, drugi ze stanem konta wynoszącym – [...] euro. Po rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 28 marca 2017 r., referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W ocenie referendarza okoliczność, że Spółka poniosła stratę księgową nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania. Mimo ponoszenia strat w prowadzonej działalności, Spółka nie wykazała, aby zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby objęta była postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Referendarz podkreślił również, że według stanu na 31 grudnia 2015 r. spółka posiadała znaczne aktywa trwałe oraz aktywa obrotowe, kapitał zakładowy skarżącej spółki wynosi [...] zł, a kapitał zapasowy w wysokości [...] zł został przeznaczony na pokrycie straty. Powyższe nie wskazuje na brak po stronie skarżącej spółki środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Oceny tej nie zmienia fakt ustanowienia na nieruchomości spółki hipotek, bowiem hipoteka nie ogranicza możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki, szczególnie jeśli uwzględnić charakter posiadanych nieruchomości. Zdaniem referendarza, w świetle wielkości przychodów Spółki, decydującego znaczenia nie może mieć fakt, że Spółka nie posiada obecnie środków pieniężnych na wskazanych kontach bankowych. Biorąc pod uwagę wielkość przychodów spółki za 2016 r., fakt niskich obrotów na rachunku w walucie polskiej, nie świadczy o braku po stronie skarżącej spółki środków pieniężnych, lecz o tym że większość operacji finansowych była dokonywana z jego pominięciem. W ocenie referendarza również, sam fakt zajęcia rachunków bankowych w postępowaniach egzekucyjnych, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza, koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Ponadto skarżąca ma także możność pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych bądź z bieżących przychodów, jak też poprzez zażądanie dopłat od wspólników. Pismem z dnia 11 kwietnia 2017 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując że spółka wykazywała stratę finansową przez trzy kolejne lata podatkowe, co w powiązaniu z malejącymi w tych latach przychodami spółki uzasadnia przyjęcie braku środków do uiszczenia wpisu. Skarżąca podkreśliła, że niezasadne było powoływanie się przez referendarza na bilans spółki za 2015 r., bowiem z bilansów za kolejne lata wynika, że sytuacja majątkowa i finansowa spółki uległa znacznemu pogorszeniu. Spółka wskazała, że w dniu złożenia wniosku nie posiadała już żadnych wartościowych ruchomości, które zostały sprzedane w toku postępowań egzekucyjnych, zaś posiadana przez nią nieruchomość obciążona jest hipotekami przymusowymi i prowadzona jest w stosunku do niej egzekucja. Ponadto z przedłożonych dokumentów jednoznacznie wynika, że na rachunkach bankowych skarżącej występuje ujemne saldo, a poza tym są one zajęte, w związku z czym skarżąca nie może dysponować znajdującymi się tam środkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W ocenie Sądu wniesiony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Celem prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Istotnym argumentem w wywodach Spółki są ponoszone przez nią straty. Rzeczywiście, w 2014 r., w 2015 r., jak i w 2016 r. spółka poniosła straty. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że wielkość przychodów brutto za 2014 r. wyniosła [...] zł, koszty ich uzyskania [...] zł, co skutkowało poniesieniem straty w wysokości [...] zł (zeznanie podatkowe CIT 8 za 2014 r.); w 2015 r. przychody brutto spółki stanowiły kwotę [...]zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły [...] zł, a strata [...] zł (zeznanie podatkowe [...] za 2015 r.). Z kolei w 2016 r. przychody spółki netto ze sprzedaży i zrównane z nimi wyniosły [...] zł, pozostałe przychody operacyjne [...] zł, przychody finansowe [...] zł, jednakże z powodu wysokich kosztów spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł (rachunek zysków i strat za 2016 r.) Znaczenie straty wykazywanej w dokumentach księgowych i podatkowych nie jest jednak tak oczywiste jak stara się wykazać skarżąca. Pomimo wykazywanej księgowo straty, istotnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Wykazywana przez stronę strata powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (zob. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11, z dnia 19 stycznia 2016 r., II GZ 961/15, z dnia 20 stycznia 2016 r., I GZ 889/15 i z dnia 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16). Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy zatem, że Spółka utraciła płynność finansową. Skarżąca nie wykazała, że zamierza zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też by była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód, który za rok 2016 wynosił [...] zł. Ważna jest również wysokość kapitału zakładowego czy wartość środków trwałych. Pozycje te wynoszą odpowiednio [...] zł i [...] zł, znacznie przewyższając wartość wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł - § 1 pkt 1 i § 2 ust. 2 pkt 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). O braku podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie świadczy również posiadany przez nią majątek. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Ponadto sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Oceny tej nie zmienia fakt ustanowienia na nieruchomościach strony hipoteki przymusowej, albowiem hipoteka w żaden sposób nie ogranicza możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że strona z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki. Posiadane nieruchomości mogą być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. najem, dzierżawa czy też ostatecznie sprzedaż, mogą być także odpowiednio wykorzystywane. Odnosząc się natomiast do zajęcia rachunku bankowego spółki należy stwierdzić, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Spółka wskazuje, że może to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, że działalność spółki nie została zawieszona, spółka nie wskazała także, by został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. Chociaż, jak stwierdziła w sprzeciwie, część środków trwałych miała zostać zajęta w toku postępowań egzekucyjnych, to jednak kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. W tej sytuacji, należy stwierdzić, że w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ wielkość przychodów skarżącej spółki, rozmiar prowadzonej działalności, posiadane aktywa, nie pozwalają przyjąć, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.