III SA/Lu 444/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Jerzy Parchomiuk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 lutego 2009 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2008 r. wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku Ł. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy – postanowiono utrzymać mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołując się na art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) odmówił umorzenia należności. Fakultatywny charakter art. 28 wynikający ze stwierdzenia, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane" skutkuje tym, iż nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek dających możliwość umorzenia należności, organ administracji nie jest zobowiązany do podjęcia decyzji pozytywnej. W dniu 14 lipca 2008 r. Ł. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należności powołując się na trudną sytuację materialną oraz twierdząc, że w jego przypadku zaistniała całkowita nieściągalność. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie Prezes ZUS podzielił stanowisko zajęte uprzednio przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia. Organ stwierdził, iż wyliczenie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) jest wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w którym można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla zakładu tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek. Zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie całkowitej nieściągalności. Zakład nie prowadzi w stosunku do w/w należności postępowania egzekucyjnego z pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego, ani umorzenia w wyniku którego stwierdzana byłaby całkowita nieściągalność. Ł. K. posiada majątek nieruchomy tj. gospodarstwo rolne o pow. 4,25 ha fizycznych, z tego 1,311 ha przeliczeniowych w tym działkę wraz z domem jednorodzinnym oraz las o pow. 0,36 ha fizycznych położonych w obrębie L. gm. Z., z którego można egzekwować należności w sposób pozwalający na przypuszczenie, że kwoty uzyskane zaspokoją nie tylko koszty postępowania, ale przynajmniej część (jeżeli nie całość) nieopłaconych należności. Istnienie majątku zobowiązanego stanowi przesłankę uniemożliwiającą umorzenie zobowiązania. Organy uznały, że w sprawie nie ma miejsca żadna z sytuacji określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto za odmową umorzenia należności przemawia również okres jaki ZUS ma na dochodzenie swoich należności oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zakład może umorzyć należność tytułu składek oraz odsetek za zwłokę pomimo braku całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągałoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ciężar wykazania istnienia powyższych faktów spoczywa na wnioskodawcy. W stanie sprawy Ł. K. powołuje się na fakt, iż od roku jest osobą bezrobotną i poszukuje pracy, nie posiada żadnych dochodów z pracy zarobkowej ani środków pieniężnych aby podjąć działalność gospodarczą, nie osiąga dochodów z gospodarstwa rolnego określonych przez urząd gminy. Twierdzi, że "funkcjonuje jedynie dzięki zbiorowej pomocy rodziny". Przedłożył zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, że w 2007 r. ubiegał się opłatność bezpośrednie do gruntów rolnych z powodu braku zarobków i środków pieniężnych do uprawy tych gruntów. Jedynym jego dochodem jest kwota zawarta w zeznaniu podatkowych za 2007 r. czyli 3227,20 zł. Z przeprowadzonej przez Zakład analizy finansowej wynika, że roczny dochód z gospodarstwa rolnego w 2007 r. wynosi 2482,00 zł oraz z działalności wykonywanej osobiście według PIT – 37 3227,20 zł – łącznie 5709,20, co daje miesięcznie kwotę 475,77 zł. Wnioskodawca jest kawalerem, a więc dochód przypadający na jedną osobę wynosi 457, 70 zł - a więc powyżej minimum socjalnego. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów informujących o dochodach z 2008 r., mimo stosownego zobowiązania. ZUS nie posiada informacji o zaległościach w spłacie zaciągniętych kredytów hipotecznych w BGŻ S.A. (na kwotę 41290 CHF oraz na kwotę 45 000 zł). Zdaniem Prezesa ZUS, Ł. K. nie wymienił dowodów potwierdzających trudną sytuację życiową, a w szczególności dokumentów świadczących o ubóstwie, czy korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej, nie dotknęły L. K. żadne zdarzenia losowe, ani klęski żywiołowe. Skargę na powyższą decyzję złożył Ł. K. wnosząc o jej uchylenie. Podniósł, iż jego sytuacja materialna jest trudna i znacznie się pogorszyła w 2008 r. W tymże roku z powodu braku dowodów matka ponosiła wydatki związane z gospodarstwem domowym średnio – miesięcznie w kwocie 1095 zł w związku z układem ratalnym KRUS wzrosły one do kwoty 1245 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na uwzględnienie nie zasługuje. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2020 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydaniu naruszyły prawo materialne bądź przepisy postępowania w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 – 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oceniając zasadność zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji podnieść należy, iż podstawą materialnoprawną jej wydania były przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), które stanowią dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucji, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 cyt. ustawy), które mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te zostały wskazane w powołanym wyżej art. 28 ust. 3, a wyliczenie ma charakter wyczerpujący , co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Podkreślić jednakże należy, że zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia. Konstrukcja art. 28 ust 2 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale musi umorzyć zaległości. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów z cytowanego art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 4,37 h fizycznych, a 1,31 ha przeliczeniowych, z domem mieszkalnym w 2007 r. roczny dochód z gospodarstwa rolnego wyniósł 2482,00 oraz z prowadzonej działalności gospodarczej wg PIT-37 3227,20 zł , co daje dochód na jedną osobę w kwocie 475,72 zł. Wskazać należy również, że skarżący pomimo zobowiązania do dnia 1 września 2008 r. nie złożył żadnych dokumentów dotyczących dochodów za 2008 r. W toku postępowania administracyjnego organy rozważyły również możliwość umorzenia składek w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z dnia 13 sierpnia 2003 r.). W ocenie Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób uprawniony uznał, iż w sprawie niniejszej skarżący nie wykazał, żeby do niego miały zastosowanie przepisy cyt. rozporządzenia. Dokonując tej oceny uwzględnił całość zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego uwzględniając sytuację skarżącego czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustalenia te mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie sądu nie ma podstaw do stwierdzenia, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że uznaniowość musi każdorazowo mieści się w granicach zakreślonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego jak też zachować proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Podkreślić należy, że obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Uwzględniając cele, na które są przeznaczone organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do ich szczególnej staranności. Dotyczy to także podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji. Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.