III SA/Lu 447/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Referent Monika Kutarska-Wolińska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 90 b, art. 90 e ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) oraz § 9 ust. 1 i § 10 uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia [...] w sprawie określenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta C. (Dz.Urz. Województwa Lubelskiego 2005 r., Nr 161 poz. 2851), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania P. K. zasiłku szkolnego. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że Prezydent Miasta odmawiając przyznania zasiłku szkolnego P. K. uznał, że pobytu strony w Szpitalu Uzdrowiskowym w związku z rehabilitacją nie można uznać za zdarzenie losowe, gdyż był on poprzedzony samodzielnymi staraniami zainteresowanej, a skierowanie na leczenie sanatoryjne było następstwem długotrwałego pobytu w szpitalu. Odwołując się od powyższej decyzji, M. J. stwierdziła, że sytuacja materialna rodziny pogorszyła się w związku z pobytem jej syna P. K. w szpitalu, ponieważ na skutek jego choroby poniosła wydatki związane z dietą dziecka oraz z koniecznością zakupu środków higienicznych. Ponadto podkreśliła, że choroba nie jest zjawiskiem przewidywalnym, co przemawiałoby za traktowaniem jej jako zdarzenia losowego. Natomiast jej pobyt w Uzdrowisku związany był z rehabilitacją po przebytym udarze i był konieczny dla powrotu do zdrowia. Rozpoznając w wyniku tego odwołania sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że pomoc materialna przyznawana na podstawie ustawy o systemie oświaty dzieli się na pomoc o charakterze socjalnym i motywacyjnym. Do pomocy o charakterze socjalnym zalicza się stypendium szkolne oraz zasiłek szkolny, a ich celem jest zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej. Pomoc materialna w postaci zasiłku szkolnego przysługuje uczniowi, który znajduje się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku niezależnie od otrzymanego stypendium szkolnego. O wskazane wyżej świadczenie można się ubiegać w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego jego przyznanie. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "zdarzenie losowe", Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło zgodnie z przyjętym w orzecznictwie NSA poglądem, że zdarzenia losowe są to wszystkie zdarzenia, które są nieprzewidywalne i niemożliwe do uniknięcia nawet przy zachowaniu należytej staranności o swoje sprawy. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że M. J. od [...] stycznia do [...] lutego 2006 r. przebywała na leczeniu w Szpitalu Uzdrowiskowym "[...]" Uzdrowisko [...] S.A. i w związku z tym złożyła w Urzędzie Miasta wniosek o zasiłek szkolny dla syna P. K. W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji o odmowie przyznania zasiłku nie narusza przepisów prawa, a zarzuty strony w tym względzie są bezpodstawne. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, iż pobyt w uzdrowisku w celach rehabilitacyjnych nie posiada znamion zdarzenia losowego, nie jest bowiem ani nieprzewidywalny, ani niezależny od woli strony. Dodatkowo podkreśliło, że na leczenie uzdrowiskowe kieruje się osoby przewlekle chore, co dodatkowo przemawia za uznaniem, że choroba strony nie ma charakteru nagłego. Niezależnie od powyższego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło błędy w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji m.in. naruszenie zasady współdziałania organów przy wydawaniu decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 106 k.p.a. Biorąc jednak pod uwagę, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa pod względem merytorycznym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało to uchybienie za nieistotne i postanowiło zaskarżoną decyzję utrzymać w mocy. Na decyzję organu odwoławczego M. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której zarzuciła organom lekceważenie przepisów prawa, norm społecznych oraz uchybienia w prowadzonym postępowaniu. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że wyżej wymieniona decyzja pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa gdyż organy obu instancji przy jej rozpatrywaniu nie uwzględniły realiów panujących w systemie opieki zdrowotnej. Fakt oczekiwania przez skarżącą na skierowanie na leczenie sanatoryjne został bowiem zinterpretowany na jej niekorzyść. Skarżąca dodała, że pomimo prowadzenia leczenia zgodnie ze wskazaniami lekarza i zachowania w związku z tym najwyższej staranności nie jest w stanie przewidzieć kryzysów zdrowotnych. W ocenie skarżącej jej leczenie w szpitalu sanatoryjnym jest zdarzeniem losowym rozumianym jako sytuacja zagrażająca normalnemu funkcjonowaniu rodziny. Dodatkowo skarżąca podkreśliła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ustosunkowało się do wskazanych w odwołaniu przepisów art. 11, art. 12, art.16 i art. 17 Europejskiej Karty Społecznej, pomijając tym samym istotne dla sprawy aspekty. M. J. zarzuciła ponadto organowi prowadzącemu postępowanie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym poprzez jego nadmierne przewlekanie. Organ żądał bowiem od skarżącej przedstawienia dokumentów, których składania nie przewiduje Regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Jednocześnie odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących sposobu prowadzenia postępowania wyjaśniło, że wezwanie do przedstawienia dokumentów potwierdzających wydatki związane z pobytem w sanatorium miało na celu uzyskanie dodatkowych informacji potwierdzających argumenty skarżącej. Natomiast brak odniesienia w decyzji II instancji do przepisów Europejskiej Karty Społecznej, wynika z tego, że powołane przepisy nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie badanej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd uwzględnia skargę i uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, przy czym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w toku postępowania administracyjnego organ administracji publicznej naruszył prawo. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 90 e ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.), zgodnie z którym zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Dokonując wykładni powyższego przepisu, po pierwsze należy odnieść się do określenia: "uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudniej sytuacji materialnej". W ocenie sądu powyższe wskazanie dotyczy zarówno ucznia, który generalnie znajduje się w dobrej sytuacji materialnej, a tylko przejściowo z powodu zdarzenia losowego jego sytuacja się pogorszyła, jak i ucznia będącego w złej sytuacji materialnej, który na skutek takiego zdarzenia, znalazł się przejściowo w jeszcze większym niedostatku. Po drugie, określić należy znaczenie "zdarzenia losowego", którego ustawodawca w powołanej wcześniej ustawie nie skonkretyzował. Sięgając do systemu prawa, taką definicję odnaleźć można w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1151 ze zm.), w której w art. 2 ust. 1 pkt 18) ustawodawca podał, że "zdarzenie losowe" to niezależne od woli ubezpieczającego zdarzenie przyszłe i niepewne, którego nastąpienie powoduje uszczerbek w dobrach osobistych lub dobrach majątkowych albo zwiększenie potrzeb majątkowych po stronie ubezpieczającego lub innej osoby objętej ochroną ubezpieczeniową. Z kolei w słowniku języka polskiego podano, że "zdarzenie losowe" to przypadkowe zdarzenie – to się wydarzyło, co się stało (Uniwersalny słownik języka polskiego – Tom 4" pod redakcją prof. St. Dubisza, Wydawnictwo Naukowe PAN, W – wa 2003). Innymi słowy, z powyższego wywieść można, że "zdarzenie losowe", o którym mowa w art. 90 e ust. 1 ustawy o systemie oświaty, to zaistniałe, niespodziewane zdarzenie, niezależne od woli ucznia, czy jego rodziców (opiekunów), które spowodowało, iż uczeń ten przejściowo znalazł się w trudnej, czy trudniejszej niż zwykle, sytuacji materialnej. Takim zdarzeniem będzie między innymi choroba ucznia, czy też członka jego najbliższej rodziny (pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym). Jak wynika z akt niniejszej sprawy, skarżąca w dniu [...] kwietnia 2006 r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego jej małoletniemu synowi P. K., w którym podała, że w rodzinie wystąpiło zdarzenie losowe - niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba (II rubryka wniosku - wyjaśnienie dotyczących okoliczności trudnej sytuacji materialnej w rodzinie ucznia, k. 13). Do wniosku dołączyła dokumenty, o których mowa w art. 90 n ust. 4 i 5 ustawy o systemie oświaty oraz w § 10 uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia [...] w sprawie określenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta C. (Dz. Urz. Woj. Lub. z 2005 r., Nr 161, poz. 2851) oraz kartę informacyjną leczenia uzdrowiskowego – szpitalnego, z której wynika, że przebywała na leczeniu w tym szpitalu w okresie od [...] stycznia 2006 r. do [...] lutego 2006 r. Jak widać z powyższego, powodem złożenia przez skarżącą (znajdującą się z dziećmi, jak wynika z przedłożonych w sprawie dokumentów, w bardzo złej sytuacji materialnej) wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego dla syna, był nie fakt jej pobytu w sanatorium lecz choroba, z powodu której tam się znalazła. Tych okoliczności organ zarówno I instancji, jak i organ odwoławczy (pomimo, iż skarżąca podnosiła powyższe w swoim odwołaniu) w ogóle nie wziął pod uwagę, i tym samym nie dokonał ich oceny stosując przepis art. 90 e ustawy o systemie oświaty. W tym miejscu należy podkreślić i przypomnieć organowi, że postępowanie w przedmiocie przyznania zasiłku szkolnego toczy się według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, z uwzględnieniem art. 90 n ustawy o systemie oświaty, co oznacza, że organ ma przeprowadzić postępowanie oraz zebrać dowody w takim zakresie, jaki okaże się niezbędny zgodnie z obowiązującą zasadą prawdy obiektywnej. Ponadto, jak słusznie zauważył organ odwoławczy opinia dyrektora bądź odpowiednio innego organu wymienionego w art. 90 n cyt. ustawy w sprawie zasiłku szkolnego wymaga, na zasadzie art. 106 § 5 k.p.a., formy postanowienia administracyjnego. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 106 § 5 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co rodzi obowiązek jej uchylenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy, w szczególności odniesie się do chorób przebytych przez skarżącą, oceniając czy noszą one znamiona "zdarzenia losowego", o którym mowa w art. 90 e ust. 1 ustawy o systemie oświaty, a następnie wyda przy zastosowaniu odpowiednich przepisów decyzję. Z tych też względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.