III SA/Lu 458/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Jerzy Parchomiuk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 lutego 2009 r. sprawy ze skargi H. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. znak: [...] wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy umorzenia należności odsetkowych w łącznej kwocie [...] zł. Organ wskazał, że H. T. jest następcą prawnym po zmarłym w dniu 13 lutego 2004 r. mężu Z. T., który prowadząc działalność gospodarczą zobowiązany był zgodnie z wymogami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm., zwanej dalej jako u.s.u.s.) do terminowego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Nie wywiązywanie się z ustawowych zobowiązań spowodowało powstanie zaległości w opłacaniu składek. Decyzją z dnia 16 stycznia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. orzekł o solidarnej odpowiedzialności spadkobierców za powyższe zobowiązanie, obejmującej m. in. skarżącą. W dniu 9 czerwca 2008 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z wnioskiem o umorzenie odsetek od należności z tytułu zaległych składek wskazując, że ze względu na sytuację majątkową nie jest w stanie uiścić należnych składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS podzielił stanowisko organu I instancji. Stwierdził, że wprawdzie sytuacja majątkowa skarżącej jest trudna, jednak nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W przepisie art. 28 ust. 3 ustawodawca wskazał zamknięty katalog siedmiu przypadków, które są równoznaczne z całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. W przypadku skarżącej nie można mówić o całkowitej nieściągalności. W ocenie organu nie ma podstaw do badania możliwości zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3a usus i wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – zwanego dalej rozporządzeniem ), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że m. in. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny. Organ wskazał, że przepis ten ma zastosowanie tylko wobec należności, z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, zaś skarżąca nie jest płatnikiem składek. Podniesiono również, że decyzje o umorzeniu zaległości mają charakter uznaniowy, a zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych może, ale nie musi umorzyć zaległych składek. Od decyzji tej skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając wadliwe ustalenie okoliczności sprawy i wskazując swoją trudną sytuację materialną, wiążącą się z uzyskiwaniem miesięcznych dochodów w kwocie 636,29 zł., co oznacza, że po dokonaniu koniecznych opłat pozostaje jej 356 zł. miesięcznie na życie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Organy decyzyjne błędnie zastosowały przepisy prawa materialnego, co doprowadziło do zawężenia zakresu wyjaśnień stanu faktycznego w sprawie i nie ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Decyzje, które podejmuje organ mają charakter uznaniowy, o czym przesądza treść art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Niemniej jednak uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności, zaś organ przed wydaniem decyzji musi – tak jak w każdym postępowaniu administracyjnym – zgromadzić dowody dokumentujące stan faktyczny sprawy i należycie je ocenić, w kontekście odpowiedniej normy materialnoprawnej. W przedmiotowej sprawie nie rozważono całości zebranego materiału dowodowego. Wiedząc o trudnej sytuacji majątkowej skarżącej błędnie uznano, że niedopuszczalne jest badanie, czy nie zachodzą przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Organy wadliwie przyjęły, że przepisy tego rozporządzenia nie mają zastosowania, gdyż skarżąca nie jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, a zatem należności z tego tytułu nie mogą być objęte przesłankami umorzenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jest to możliwe jedynie wobec składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Skarżąca rzeczywiście nie jest i nie była płatnikiem składek, jednakże jest ona jako spadkobierczyni odpowiedzialna na mocy odrębnych przepisów (art. 97 § 1 i n. Ordynacji Podatkowej) za zobowiązania podatkowe (ubezpieczeniowe) płatnika składek, jakim był jej zmarły mąż. Należność dotyczy składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek. Okoliczność, że powstały za życia płatnika dług przechodzi na spadkobiercę, który odpowiada za zobowiązania publicznoprawne zmarłego podatnika, nie może stawiać spadkobiercy w gorszej sytuacji, niż gdyby spłacał je pierwotny dłużnik. Nie taka jest ratio legis przepisu ograniczającego przesłanki umarzania należności podmiotów w zależności od tego, czy płatnik jest jednocześnie ubezpieczonym. W art. 28 i w art. 30 u.s.u.s. zostały zróżnicowane warunki umorzenia należności w zależności od tego, czy płatnik ma uiścić składki za innego ubezpieczonego, a więc np. obliczyć je i wpłacić za swoich pracowników zgłoszonych do ubezpieczenia, czy płatnik sam jest równocześnie tym ubezpieczonym, co zachodzi np. w razie prowadzenia działalności gospodarczej. Płatnik nie może ubiegać się o umorzenie składek w części finansowanej przez innych ubezpieczonych, np. swoich pracowników (art. 30 u.s.u.s.), zaś w zakresie ich składek finansowanych przez siebie – tylko wówczas, jeśli grozi mu niewypłacalność. Natomiast płatnik może ubiegać się o umorzenie własnych składek jako ubezpieczonego również w innych przypadkach – a więc np. wówczas, gdyby zapłata pociągnęła za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Rozwiązanie to dyscyplinuje do płacenia przez płatnika w pierwszej kolejności składek innych osób, a swoich – w dalszej kolejności. W przedmiotowej sprawie należności, których nie uiścił zmarły płatnik dotyczyły składek z tytułu jego ubezpieczeń, zaś odpowiedzialność za ten dług przeniesiono m.in. na skarżącą. W dalszym ciągu należności objęte odpowiedzialnością skarżącej za zobowiązania jej męża są należnościami płatnika, który był jednocześnie ubezpieczony jako prowadzący działalność gospodarczą. Nie ma zatem powodu, aby odmawiać oceny sytuacji majątkowej osoby spłacającej tę należność na podstawie przepisów rozporządzenia. Ponadto, § 2 pkt 3 rozporządzenia zawiera definicję zobowiązanego, którym jest nie tylko płatnik, ale również m.in. jego następca prawny, któremu Zakład wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek. Skoro zaś § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wskazuje, ze należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych – należy ustalić, czy przesłanki te zachodzą w sytuacji skarżącej. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, oraz art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. - należało orzec jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W sprawie niniejszej orzeczenie, jako negatywne i tak nie podlega wykonaniu, nie jest więc możliwe wstrzymanie jego wykonania.