III SA/Lu 458/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Protokolant: Starszy asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2025 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 2 kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi P. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy) z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) podatku od towarów i usług. Sygn. III SA/Lu 458/25 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 2 kwietnia 2025 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Stan sprawy przedstawia się następująco: Pismem z dnia 7 czerwca 2024 r. J. S. (dalej jako "skarżąca"), A. S. i J. O. (dalej jako "uczestnicy"), złożyli wniosek o rozgraniczenie nieruchomości stanowiącej ich własność – oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], [...] i [...] położonej w gminie P., [...] z nieruchomością stanowiącą własność P. K. oznaczoną numerem ewidencyjnym [...], nieruchomością stanowiącą własność J. i H. małżonków S. oznaczoną numerem ewidencyjnym [...] i nieruchomością stanowiącą własność A. S. i I. S. oznaczoną numerem ewidencyjnym [...] i [...]. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2024 r. Burmistrz P., na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej jako "k.p.a.") umorzył postępowanie administracyjne w zakresie rozgraniczenia pomiędzy działką nr [...], a działkami nr [...], [...], [...] ze względu na fakt, że rozgraniczenie przedmiotowych nieruchomości zakończyło się prawomocną decyzją z dnia 6 września 2007 r., znak sprawy [...] (pkt 1) oraz umorzył postępowanie administracyjne w zakresie rozgraniczenia pomiędzy działką nr [...], [...], [...], a działkami [...], [...] i [...] ze względu na fakt, że rozgraniczenie tych nieruchomości zakończyło się ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Opolu Lubelskim dnia 18 marca 2015 r. w sprawie o sygn. akt I Ns 67/15 (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia Burmistrz P. (dalej jako "organ I instancji") podkreślił, że uprzednio prowadzone postępowania, których przedmiotem były te same nieruchomości, toczyły się między tymi samymi podmiotami, jak w niniejszej sprawie. Rozgraniczenie pomiędzy wskazanymi nieruchomościami zostało już rozstrzygnięte decyzją ostateczną bądź postanowieniem sądu. W związku z tym, że rozstrzygniecie funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie jest bezprzedmiotowe. Od decyzji organu I instancji odwołanie wniosła J. S., wyjaśniając, że nie może przekazać synowi gospodarstwa z uwagi na wadliwie oznaczone granice, niezgodnie z aktami własności ziemi, wobec czego od 50 lat czuje się pokrzywdzona taką bezprawną zmianą granic. Decyzją z dnia 2 kwietnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako "organ odwoławczy" lub "Kolegium") utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza P. z dnia 16 grudnia 2024 r. Na wstępie Kolegium zauważyło, że organ I instancji omyłkowo nazwał swoje rozstrzygnięcie "postanowieniem", zamiast decyzją. Z uwagi jednak na powołanie prawidłowej podstawy prawnej oraz prawidłowego rozstrzygnięcia, możliwe stało się utrzymanie w mocy zaskarżonego "postanowienia", które w istocie jest decyzją administracyjną. W ocenie Kolegium nie zaistniały podstawy do uchylenia (z art. 138 § 2 k.p.a.) rozstrzygnięcia organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że wniosek o rozgraniczenie między nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków nr [...], a nieruchomością oznaczoną nr [...], [...], [...] - dotyczy sprawy już rozstrzygniętej decyzją Burmistrza Miasta P. z dnia 6 września 2007 r. znak sprawy [...] o zatwierdzeniu granicy pomiędzy działkami nr [...], a działkami nr [...], [...], [...] według linii opisanej punktami wymienionymi w decyzji oznaczonej na szkicu granicznym kolorem czerwonym i opisanej w protokole granicznym z dnia 20 kwietnia 2027 w pkt 12 i 13 (decyzja — k. 134 akt sprawy). W sprawie wydano postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 października 2007 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Z operatu geodezyjnego Starostwa Powiatowego oraz materiału dowodowego sprawy wynika, że decyzja z dnia 6 września 2007 r. pozostaje w obrocie prawnym. W rozstrzygnięciu organu I instancji wyjaśniono, że w postępowaniu zakończonym decyzją stroną był współwłaściciel H. S., obecnie występują w jego miejsce spadkobiercy - J. S., A. S. i J. O.. Natomiast w zakresie granicy między nieruchomością oznaczoną nr [...], [...], [...], a nieruchomością oznaczoną nr [...] i [...] oraz nieruchomością oznaczoną nr [...] – spór został rozstrzygnięty ugodą zawartą przed Sądem Rejowym w Opolu Lubelskim I Wydział Cywilny z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie sygn. akt I Ns 67/15. W ugodzie uczestnicy postępowania sądowego postanowili przyjąć granice zgodnie z opinią biegłego geodety G. J., wykazane na mapie przyjętej do Państwowego Zasobu Geodezyjno-Kartograficznego w dniu 16 października 20214 r. nr [...] (k. 125 akt sprawy). W związku z zawartą ugodą Sąd Rejonowy w Opolu Lubelskim postanowieniem z dnia 18 marca 2015 r. umorzył postępowanie o rozgraniczenie (k. 129 akt sprawy). Następnie postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2019 r. Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w sprawie sygn. II Cz 786/18 oddalił zażalenie J. S. na postanowienie Sądu Rejonowego w Opolu Lubelskim z dnia 20 lutego 2017 r. w przedmiocie odrzucenia wniosku o uzupełnienie postanowienia o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego z dnia 18 marca 2015 r. (k. 174-176 akt sprawy). Kolegium stwierdziło, że upływ czas, jaki nastąpił od wydania decyzji w 2007 r. oraz od zawarcia ugody sądowej w 2015 r. - nie stanowi o zmianie stanu faktycznego w sprawie. Argumenty podnoszone w toku całego postępowania przez skarżącą dotyczą zdarzeń z przeszłości, z roku 1978 oraz 1983, zatem zdarzenia te nie zaistniały po 2007, ani po 2015 roku. J. S. konsekwentnie powołuje się na nieprawidłowości mające w jej ocenie miejsce w roku 1978 przy geodezyjnym wyznaczeniu granicy na gruncie, jak również przy sądowym zniesieniu współwłasności przez Sądem Rejonowym w Puławach w 1983 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i kolejnych pismach procesowych J. S. wyraziła swoje niezadowolenie z decyzji organu odwoławczego oraz podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej w zakresie legalności była decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję (wadliwie nazwaną "postanowieniem") o umorzeniu postępowania w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 105 § 1 k.p.a. Zatem istota sporu w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organy obu instancji miały podstawy do zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. i umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym, kończącym postępowanie w danej instancji wobec braku materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Umorzenie postepowania winno nastąpić wyłącznie wtedy, gdy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne . Użyte w przepisie określenie "z jakiejkolwiek przyczyny" obejmuje przyczyny zarówno o charakterze podmiotowym, jak i przedmiotowym. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nastąpi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Chodzi więc o sytuację, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, która może być załatwiona decyzją. Z kolei celem postępowania rozgraniczeniowego zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r., poz. 1151 ze zm., dalej jako "p.g.k.") jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Rozstrzygnięcie sprawy o rozgraniczenie może zaś zakończyć się poprzez zawarcie ugody (art. 31 ust. 4 p.g.k.) lub wydaniem decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości (art. 33 ust. 1 p.g.k.), wydaniem decyzji o umorzeniu i przekazaniem sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2 p.g.k.), a także wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Postępowanie zainicjowane wnioskiem o rozgraniczenie nieruchomości może być zakończone tylko w sposób ściśle określony w przepisach prawa. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że w zakresie granicy pomiędzy działką nr [...], a działkami nr [...], [...], [...] toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe zakończone prawomocną decyzją Burmistrza Miasta P. z dnia 6 września 2007 r., zaś w przypadku granicy pomiędzy działką nr [...], [...], [...], a działkami [...], [...] i [...] zawarta została ugoda dnia 18 marca 2015 r. przed Sądem Rejonowym w Opolu Lubelskim (sygn. akt I Ns 67/15). Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości Sądu, nie są też kwestionowane co do zasady przez samą skarżącą ani uczestników. W zaistniałym stanie prawnym podstawową zatem kwestią staje się odpowiedz na pytanie, czy organ administracji mógł prowadzić ponownie postępowanie rozgraniczeniowe o rozgraniczenie tych samych nieruchomości. W tym miejscu podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje możliwości ponownego rozgraniczenia na skutek zmian faktycznych zaistniałych w przebiegu granicy. W orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2020 r., sygn. akt IV CZK 809/00 podkreślono, że ustalenie stanu prawnego granicy nieruchomości i jej utrwalenie w terenie nie eliminuje na przyszłość sporów między właścicielami sąsiednich gruntów co do przebiegu granicy. Szereg zdarzeń o charakterze faktycznym może bowiem sprawić, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania. Długotrwałe faktyczne władanie przygranicznym pasem gruntu, mające cechy posiadania samoistnego, prowadzi bowiem do zasiedzenia, a tym samym do zmiany stanu prawnego granicy, usunięcie zaś lub zniszczenie znaków granicznych może stanowić przeszkodę określenia przebiegu granicy w terenie. Z powyższego wynika, że w ewentualnym kolejnym postępowaniu o rozgraniczenie - przedmiotem rozgraniczenia nie jest stan rzeczy leżący u podstaw dotychczasowego postępowania, ale stan rzeczy istniejący w dacie kolejnego orzekania o przebiegu granicy. Możliwość prowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego może mieć miejsce wówczas, gdy po zakończonym postępowaniu rozgraniczeniowym, czyli po ustaleniu stanu prawnego granicy i jej utrwaleniu w terenie nastąpiły nowe zdarzenia o charakterze faktycznym, które mogą sprawiać, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania. Ponowne postępowanie rozgraniczeniowe może mieć miejsce tylko wówczas, gdy nowe zdarzenia o charakterze faktycznym dotyczą stanu władania gruntami i mają miejsce już po zakończeniu wcześniejszego postępowania rozgraniczeniowego. Natomiast możliwość prowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego co do tych samych nieruchomości, nie jest i nie może być traktowana jako środek do kwestionowania prawomocnego (ostatecznego) orzeczenia o rozgraniczeniu. Sąd podkreśla, że w niniejszej sprawie organy ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości, że podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczą zdarzeń z przeszłości, z roku 1978 oraz 1983, zatem zdarzenia te nie zaistniały po 2007, ani po 2015 roku. Skarżąca konsekwentnie powołuje się na nieprawidłowości mające, w jej ocenie, miejsce w roku 1978, przy geodezyjnym wyznaczeniu granicy na gruncie, jak również przy sądowym zniesieniu współwłasności przez Sądem Rejonowym w Puławach w 1983 roku. Okoliczności opisane w kolejnych pismach w toku postępowania administracyjnego jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie miały związku ze sprawą, dlatego też Sąd nie odnosił się do nich. Wskazują one na istnienie konfliktu sąsiedzkiego na tle przebiegu granicy. Jak wykazały organy obu instancji, w stosunku do działek objętych wnioskiem z dnia 7 czerwca 2024 r. były jednak już przeprowadzone czynności rozgraniczeniowe, a żadna z obecnych wówczas stron nie kwestionowała wówczas ustalonego w rozgraniczeniu przebiegu granic, wobec czego ponowne rozgraniczenie jest niedopuszczalne. Oczywistym jest, że ustalenie stanu prawnego granicy nieruchomości i jej utrwalenie na gruncie co do zasady nie wyklucza na przyszłość sporów pomiędzy właścicielami sąsiednich nieruchomości co do przebiegu wspólnej granicy, zwłaszcza w związku z upływem czasu i zdarzeniami faktycznymi dotyczącymi władania gruntem przy granicy. Niemniej jednak w niniejszej sprawie subiektywna ocena obecnego stanu rzeczy i brak akceptacji prawomocnych i ostatecznych rozstrzygnięć nie uzasadniają przeprowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego. Istota rozgraniczenia, a więc określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów zostało już dokonane w przeszłości. W tych okolicznościach brak jest podstaw do przyjęcia, że organy naruszyły przepis art. 105 § 1 k.p.a. Końcowo, w odniesieniu do formy rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że wprawdzie rozstrzygnięcie sprawy przez Burmistrza P. w formie postanowienia, zamiast decyzji, jest uchybieniem, jednak nie można uznać, że naruszenie to miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Rozstrzygnięcie organu I instancji zawiera wszystkie elementy decyzji, przy czym wadliwe pouczenie co do środków zaskarżenia (7 dni od daty doręczenia, zamiast 14 dni od daty doręczenia) nie miało w tej sprawie znaczenia, gdyż odwołanie zostało złożone w terminie. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że treść, a nie forma przesądza o tym, czy dany akt jest decyzją administracyjną, jeżeli zawiera on minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania go jako decyzji. Należy także zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm), dalej jako "p.p.s.a."), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla je, gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazane wyżej uchybienie nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, nie mógł zatem Sąd zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. Z uwagi na fakt, że w sprawie skarżąca była reprezentowana przez adwokata - pełnomocnika z urzędu, a koszty tej pomocy nie zostały opłacone, Sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. i § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763 ze zm.).