III SA/Lu 460/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie L. Komendanta Wojewódzkiego Policji w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od rozkazu personalnego dotyczącego zwolnienia ze służby w Policji I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od L. Komendanta Policji w L. na rzecz skarżącego kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. Komendant Miejski Policji w L. zwolnił R. B. ze służby w Policji. Rozkaz został doręczony policjantowi w tym samym dniu. Pismami datowanymi na dzień 31 marca 2011 r. pełnomocnik policjanta złożył odwołanie od powyższej decyzji oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że policjant od dnia 12 marca 2011 r. na skutek przejść i okoliczności wywołanych wszczęciem przeciwko niemu postępowania karnego i natychmiastowego zwolnienia go ze służby w Policji pozostawał w bardzo ciężkim stanie psychicznym i nie był w stanie sporządzić i wysłać odwołania. Dopiero w dniu 29 marca 2011 r., po podjęciu leczenia, policjant był w stanie udzielić pełnomocnictwa do reprezentowania go w postępowaniu administracyjnym. Do wniosku dołączono zaświadczenie lekarskie od lekarza psychiatry wystawione w dniu 29 marca 2011 r. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. L. Komendant Wojewódzki Policji w L. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał się na przewidziane w art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przesłanki przywrócenia terminu oraz podkreślił, że w świetle tego przepisu przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Zdaniem organu będący stroną postępowania administracyjnego R. B. nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W ocenie Komendanta Wojewódzkiego fakt przeżywania przez R. B. od 12 marca 2011 roku problemów osobistych i zawodowych nie stanowi potwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Okoliczność ta nie wykluczała bowiem możliwości sporządzenia odwołania i nadania pisma np. przez rodzinę. Zgłoszenie się strony do lekarza w terminie kilku dni od upływu terminu do wniesienia odwołania nie uprawdopodabnia w sposób wystarczający, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Organ podkreślił, że przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może natomiast nastąpić, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku Zwolnienie czy zaświadczenie lekarskie nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Nie wyklucza bowiem możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika. Wnioskodawca powinien uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność. Organ zauważył, że R. B., który zobowiązany był do zgłoszenia się w jednostce w dniu 14 marca 2011 r. w celu rozliczenia, w dniu 21 marca 2011 r. skontaktował się telefonicznie z Naczelnikiem Wydziału Kadr i Szkolenia Komendy Miejskiej Policji w L. i wyjaśnił powód nieobecności w jednostce w dniu 14 marca 2011 r. Na powyższą okoliczność została sporządzona przez Naczelnika Wydziału Kadr i Szkolenia Komendy Miejskiej Policji w L. notatka służbowa, z której wynika, że policjant przeprowadził rozmowę w sposób rzeczowy i jasny. W trakcie rozmowy oświadczył, że był zaabsorbowany sprawą rozwodową oraz toczącym się wobec niego postępowaniem karnym. Nie wspomniał, że zamierza złożyć odwołanie od decyzji personalnej Komendanta Miejskiego Policji w L. czy też nie jest w stanie złożyć takiego odwołania z uwagi na stan zdrowia. W skardze do sądu administracyjnego na powyższe postanowienie R. B. wniósł o jego uchylenie, podnosząc zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie faktu, iż skarżący co najmniej uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wskutek nagłej utraty pracy i zarobków oraz okoliczności, w których to nastąpiło, przy toczącym się jednocześnie procesie rozwodowym u skarżącego wystąpiła reakcja depresyjna. Uniemożliwiło to skarżącemu jakiekolwiek działanie obronne, polegające na sporządzeniu odwołania. Dopiero po upływie wielu dni, pod wpływem zaniepokojonego jego stanem otoczenia, skarżący podjął najpierw działania mające na celu uzyskanie pomocy lekarskiej, potem zasięgnął porady prawnej i udzielił pełnomocnictwa adwokatowi, w efekcie czego został złożony wniosek o przywrócenie terminu. W odpowiedzi na skargę L. Komendant Wojewódzki Policji w L. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wyrokiem z dnia 8 września 2011 r. (sygn. akt: III SA/Lu 334/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę R. B. Na skutek skargi kasacyjnej R. B., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadniony zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 58 § 1 k.p.a., uznając, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. NSA podkreślił, że ustawodawca w przepisie art. 58 § 1 k.p.a. nie wymaga udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca, a jedynie ich uprawdopodobnienia. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie. Prowadzi zatem do uzasadnionego przypuszczenia, że określone zdarzenie (stan) rzeczywiście miało miejsce. Zdaniem NSA Sąd I instancji błędnie przyjął, że w okolicznościach sprawy złożone zaświadczenie lekarskie nie uprawdopodabnia braku winy strony w uchybieniu terminu. Zaświadczenie lekarskie nie jest rzeczywiście potwierdzeniem braku winy, ale ustawodawca w art. 58 § 1 k.p.a. nie wymaga ani potwierdzania, ani też udowodnienia przez stronę braku winy, a jedynie uprawdopodobnienia braku winy. NSA uznał za nieuprawnioną próbę udowodnienia przez organ, za pomocą notatki służbowej (sporządzonej w dniu, w którym wpłynął wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem), że stan zdrowia skarżącego i możliwości podejmowania przez niego działań były inne, niż określone w zaświadczeniu lekarskim. Ocena stanu zdrowia strony postępowania, czy też nastroju, w jakim znajdował się wnioskodawca w dniu rozmowy telefonicznej nie należy do ustawowych zadań organu. Toteż, wywodzenie na podstawie notatki służbowej iż stan zdrowia strony był inny, niż wskazano w zaświadczeniu lekarza specjalisty psychiatry, nie było uprawnione na gruncie przepisu art. 58 § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę ponownie zważył, co następuje: Tytułem wstępu należy przypomnieć, że stosownie do przepisu art. 190, zdanie pierwsze, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej jako: p.p.s.a.), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W badanej sprawie istota sporu prawnego między skarżącym a organem sprowadza się do ustalenia, czy została spełniona kluczowa przesłanka przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania, tj. czy skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Skarżący opiera swoją argumentację w tym zakresie na twierdzeniu o złym stanie zdrowia (problemach natury psychicznej) spowodowanym stresem związanym z wszczęciem przeciwko niemu postępowania karnego i utratą pracy. Na potwierdzenie swoich argumentów skarżący przedstawił zaświadczenie od lekarza psychiatry. Organ zwalczał powyższą argumentację twierdzeniem, iż wystąpienie choroby nie stanowiło przeszkody uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej – chociażby z pomocą rodziny. Skarżący nie wykazał, że dopełnił wymaganej od niego w takiej sytuacji staranności przy prowadzeniu swoich spraw. Argumentom o złym stanie psychicznym skarżącego przeczy znajdująca się w aktach sprawy notatka służbowa dokumentująca przebieg rozmowy telefonicznej skarżącego z Naczelnikiem Wydziału Kadr i Szkolenia. W ocenie sądu rozpatrującego ponownie sprawę – związanego wykładnią prawa dokonaną przez NSA – stanowisko organu jest chybione. Po pierwsze – kluczową przesłanką przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie, a nie udowodnienie, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Oznacza to konieczność zupełnie innego podejścia do przedstawianych przez stronę argumentów mających wykazać spełnienie tej przesłanki. Zaświadczenie lekarskie jako dowód w sprawie podlegałoby swobodnej (co nie znaczy – dowolnej) ocenie organu, ale jest w zupełności wystarczające, aby uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. Po drugie – należy zgodzić się ze stanowiskiem NSA, iż organ nie jest kompetentny do podważania stwierdzeń zawartych w zaświadczeniu lekarza specjalisty tylko i wyłącznie na podstawie wrażeń pracownika, który przeprowadzał ze skarżącym rozmowę telefoniczną i na tej podstawie sporządził notatkę służbową. Jeżeli skarżący wskazuje okoliczności, które w świetle zasad doświadczenia życiowego mogą stanowić okoliczności świadczące o braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej oraz przedstawia na ich potwierdzenie zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, to organ musi ze swej strony przedstawić co najmniej równie silne argumenty, które podważają prawdopodobieństwo okoliczności, na które powołuje się strona. W badanej sprawie organ nie przedstawił takich argumentów, które obalałyby twierdzenia skarżącego. Oznacza to wadliwe zastosowanie w sprawie art. 58 § 1 k.p.a. poprzez nieuzasadnione okolicznościami sprawy przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki przywrócenia terminu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd uchyla zaskarżone postanowienie, jeżeli stwierdzi inne (niż wskazane pod lit. a i c) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W badanej sprawie do takiej sytuacji doszło – wadliwe zastosowanie przez organ art. 58 § 1 k.p.a. mogło spowodować błędną ocenę wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a zatem w oczywisty sposób mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie przez sąd zaskarżonego postanowienia skutkuje koniecznością ponownego rozpoznania przez L. Komendanta Wojewódzkiego Policji wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji (rozkazu personalnego) Komendanta Miejskiego Policji w L. z dnia [...] marca 2011 r.). Tym razem organ powinien prawidłowo zastosować art. 58 § 1 k.p.a., kierując się oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Mając powyższe na uwadze sad orzekł jak w punkcie I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.). Zwrot kosztów od organu na rzecz skarżącego objął wynagrodzenie adwokata w wysokości stawki minimalnej – 240 zł. Pomimo uwzględnienia skargi sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia czy i w jakim zakresie zaskarżone postanowienie nie może być wykonane, gdyż jest to bezcelowe w sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a więc nie podlegające wykonaniu w rozumieniu art. 152 p.p.s.a.