III SA/Lu 463/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie pełnomocnikowi skarżącego adwokat J. Ł. wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu w kwocie 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100), w tym kwotę 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć 20/100) podatku od towarów i usług. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej jako "organ" lub "Zakład") z dnia [...] lipca 2018 r., Nr [...] odmówiono P. R. (dalej jako "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 13 040,86 zł, w tym ubezpieczenie społeczna za okres od października 2015 roku do maja 2016 roku oraz ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od maja 2105 roku do maja 2016 roku. Skarżącemu odmówiono również umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 12 911,55 zł, w tym ubezpieczenie społeczne za okres od października 2015 roku do maja 2016 roku, ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2015 roku do sierpnia 2016 roku oraz Fundusz Pracy za okres od sierpnia 2015 roku do maja 2016 roku. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm.), dalej: u.s.u.s., należności z tytułu składek w tym odsetki za zwłokę, mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W dniu 31 maja 2016 r. skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i nie osiąga żądanych dochodów. Na stałe miesięczne wydatki skarżącego składają się następujące wydatki: czynsz – 600 zł, opłaty eksploatacyjne – 300 zł, koszty związane z leczeniem – 300 zł, alimenty 1500 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 15 000 zł oraz u osób fizycznych 10 000 zł. Skarżący spłaca powyższe zobowiązania w ramach dobrowolnych wpłat po 1100 zł i 500 zł miesięcznie. Zakład uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Należności skarżącego nie zostały objęte egzekucją, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ stwierdził także brak podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.". Odnosząc się do przesłanki umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia organ podniósł, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie ma możliwości spłaty całości zadłużenia jednorazowo. Zakład zwrócił jednak uwagę, że zadłużenie można spłacać w ramach układu ratalnego. Skarżący we wniosku o umorzenie należności sam zadeklarował ratę w wysokości 400 zł. W skardze sądowej P. R. zaskarżył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. Skarżący zarzucił błędną i nieobiektywną ocenę dowodów oraz przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a w związku z § 3 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że nie zostały uwzględnione wszystkie fakty oraz przesłanki wynikające z przytoczonych przepisów. W ocenie skarżącego Zakład nie uwzględnił faktu, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, a opłacenie należności z tytułu składek pozbawia skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto wykazane choroby przewlekłe oraz konieczność utrzymywania i opieki niepełnosprawnej córki sprawiają, że skarżący nie ma możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Problematykę umarzania należności z tytułu składek regulują przepisy u.s.u.s.. Ustawodawca zdecydował, że należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a ( art.28 ust.2 u.s.u.s.). W art. 28 ust.3 u.s.u.s. w sposób enumeratywny wymieniono, w jakich sytuacjach zachodzi całkowita nieściągalność. Skarżący nie zwalcza ustaleń Zakładu, że w przedmiotowej sprawie nie występują przypadki całkowitej nieściągalności wymienione w pkt 1 – 2 oraz w pkt 4 - 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. W ocenie skarżącego, ciążące na nim zobowiązania powinny być umorzone w oparciu o pkt 3 art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego stanowiska. W myśl powołanego przepisu – całkowita nieściągalność zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Bezsporne jest, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, lecz jedynie zawiesił ją. W oświadczeniu z dnia 25 maja 2018 r. zadeklarował, że zamierza wznowić działalność gospodarczą od września 2018r. Nie ma podstaw do stwierdzenia, że brak jest majątku, z którego można egzekwować należności. W tych okolicznościach, organ trafnie skonstatował, że nie zaistniał żaden z ustawowych przypadków całkowitej nieściągalności składek, uzasadniający rozważenie możliwości ich umorzenia. Stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art.28 ust.3b u.s.u.s. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ze złożonej dokumentacji medycznej wynika, że skarżący w dniu [...] czerwca 2017 r. korzystał z porady udzielonej przez lekarza psychiatrę, w latach 2010 – 2013 leczył się z powodu uzależnienia od hazardu oraz, że w okresie od 2015 r. do 28 lutego 2018 r. leczył się z powodu cukrzycy. O ile cukrzycę można zaliczyć do chorób przewlekłych, to skarżący nie dostarczył dowodów aby w dacie wydania zaskarżonej decyzji w dalszym ciągu cierpiał na tę chorobę, czy też została ona wyleczona. Nawet przy założeniu, że skarżący nadal choruje, to nie wykazał by owo schorzenie uniemożliwiało podjęcie pracy zarobkowej i osiąganie dochodów. Na marginesie trzeba przypomnieć, że skarżący zadeklarował wznowienie działalności gospodarczej we wrześniu 2018 r. Tym samym, brak było podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Wniosek nie mógł być uwzględniony na wskazanej wyżej podstawie, z powodu "sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny", tj. córką dlatego, że skarżący nie udokumentował aby córka cierpiała na chorobę przewlekłą oraz aby skarżący sprawował nad nią opiekę. Nie zachodzi przypadek wymieniony w par. 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż zgodnie z definicją rodziny ( par.3 ust.2 rozporządzenia ) – za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Tymczasem skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nadto istotne jest, że skarżący spłaca swoje zobowiązania kredytowe oraz z tytułu pożyczek zaciągniętych u osób fizycznych w łącznej kwocie 1600 zł miesięcznie. Skoro tak, to jawi się pytanie o prawdziwość jego oświadczenia, że nie osiąga żadnych dochodów. Nie może być aprobowana sytuacja, że skarżący reguluje zobowiązania wobec innych wierzycieli, a unika spłacania należności wobec Zakładu. Zadłużenie powstało, w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ryzyko z tym związane ponosi zawsze płatnik składek, który powinien poszukiwać właściwych rozwiązań i tak gospodarować posiadanymi środkami, aby wywiązywać się z ciążących na nim zobowiązań. Należy podkreślić, że decyzje rozstrzygające wnioski o umorzenie zaległości z tytułu składek oparte są na uznaniu administracyjnym, pozwalającym Zakładowi na wybór odpowiedniego rozwiązania. Jeśli jednak żadna z przesłanek normatywnych umożliwiających wydanie decyzji o umorzeniu należności składkowych nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i zobowiązany jest odmówić udzielenia ulgi płatnikowi. Natomiast samo wykazanie istnienia określonej przesłanki normatywnej daje jedynie możliwość Zakładowi udzielenia określonej ulgi, ale nie jest równoznaczne z obowiązkiem jej udzielenia. Zakład bowiem wyposażony jest w uprawnienie do zastosowania uznania administracyjnego, to znaczy nie musi, a jedynie może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W przedmiotowej sprawie organ podjął czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrał materiał dowodowy, który właściwie ocenił, nie przekraczając granic swobodnego uznania, w myśl reguł przewidzianych w art.7, art.77 § 1 i art.80 k.p.a. i wydał właściwą decyzję, stosowną do poczynionych ustaleń. Regulowanie zobowiązań publicznoprawnych jest zasadą, natomiast ich umarzanie – wyjątkiem. Z tych przyczyn, okoliczności uzasadniające umorzenie muszą być wyjątkowe, czego skarżący nie wykazał. Prawidłowo organ ustalił, że analiza sytuacji materialnej skarżącego wskazuje na brak możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia. Istnieje jednak możliwość regulacji zobowiązań w ramach układu ratalnego. Na marginesie zauważyć trzeba, że skarżący sam zadeklarował spłatę zadłużenia w kwocie po 400 zł miesięcznie, począwszy od października 2018 r. Z tych względów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz.1302 ze zm.). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II uzasadnia § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2015 r., poz.1800 ze zm. ).