III SA/Lu 465/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...]. 2. przyznaje adwokatowi F. P. wynagrodzenie w kwocie 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy – w tym VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które wypłacić z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Decyzją z dnia 30 maja 2008 r. znak [...] wydaną m. in. na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia należności Kasy wobec wnioskodawcy A. K.. Skarżący zwrócił się do organu wydającego decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia 17 lipca 2008 r. znak [...] wydaną m. in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 30 maja 2008 r. Na decyzję tę A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 22 stycznia 2009 r. sygn. III SA/Lu 448/08 uchylił zaskarżoną decyzję (z dnia 17 lipca 2008 r. znak [...]). Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał w dniu 23 czerwca 2009 r. decyzję (o tym samym znaku jak wszystkie poprzednie), którą odmówił umorzenia należności Kasy wobec skarżącego. Skarżący zgodnie z pouczeniem kolejny raz zwrócił się do organu wydającego decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał w dniu 6 sierpnia 2009 r. kolejną decyzję, którą utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 23 czerwca 2009 r. Na tę kolejną decyzję z dnia 6 sierpnia 2009 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając naruszenie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Sąd zważył, co następuje: Niezależnie od zarzutów skargi zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu z dnia 23 czerwca 2009 r. są dotknięte nieważnością. Należy zauważyć, że na skutek wydania wyroku przez Wojewódzki Sądu Administracyjny w Lublinie w dniu 22 stycznia 2009 r. sygn. III SA/Lu 448/08, uchylona została wyłącznie decyzja Prezesa KRUS z dnia 17 lipca 2008 r. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 127 § 3 kpa, a zatem w trybie ponownego rozpoznania sprawy. Przepis ten, będący wyrazem ustanowionej w art. 15 kpa zasady dwuinstancyjności postępowania, stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś do wniosku tego mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Prezes KRUS, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest centralnym organem administracji rządowej, a zatem zgodnie z definicją zawartą w art. 5 § 2 pkt 4 kpa jest on ministrem w rozumieniu tej ustawy. Ponadto, w związku z treścią art. 36 ust. 3 ustawy ubezpieczeniowej, decyzje wydane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie podlegają zaskarżeniu w trybie określonym w tym przepisie, tj. w drodze odwołania do sądu powszechnego. Po uchyleniu decyzji wydanej w trybie ponownego rozpoznania sprawy, w obrocie prawnym pozostała jeszcze wydana w tej samej sprawie "pierwotna" decyzja z dnia 30 maja 2008 r., mocą której odmówiono umorzenia należności Kasy wobec skarżącego. Tym samym po uchyleniu wyrokiem sądu decyzji z dnia 17 lipca 2008 r., Prezes KRUS powinien jeszcze raz przystąpić do rozpatrzenia odwołania od swej wcześniejszej decyzji i wydać decyzję "autokontrolną" o treści wynikającej z oceny sprawy. Tak się jednak nie stało, bowiem Prezes KRUS prowadził postępowanie od początku, jakby w sprawie dotychczas nie wydano jeszcze żadnego orzeczenia. W konsekwencji organ wydał decyzję w dniu 23 czerwca 2009 r., pouczając o prawie złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie, a następnie wydał decyzję "autokontrolą" w dniu 6 sierpnia 2009 r. W tej sytuacji należy uznać, że decyzja z dnia 23 czerwca 2009 r. jest nieważna, bowiem została wydana przez Prezesa ZUS w sprawie, w której już wcześniej ten organ wydał pozostającą w obrocie decyzję z dnia 30 maja 2008 r. Organ rozstrzygnął bowiem ponownie sprawę merytorycznie, działając niejako w charakterze organu I instancji. Decyzja taka jest zatem wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jako że decyzja z dnia 23 czerwca 2008 r. nie jest jeszcze ostateczna, zatem nie zachodzi przyczyna nieważności wskazana w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, zgodnie z którą nieważna jest decyzja, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Decyzja z dnia 6 sierpnia 2009 r. również została wydana z rażącym naruszeniem prawa, skoro utrzymuje w mocy nieważną decyzję z dnia z dnia 23 czerwca 2009 r. Organ zaś powinien zbadać prawidłowość swej wcześniejszej decyzji z dnia 30 maja 2008 r. o odmowie umorzenia należności Kasy wobec skarżącego. W tej sytuacji, badanie merytorycznej zarzutów skargi podniesionej wobec decyzji nieważnych nie może się odbyć. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa), należało orzec, jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes KRUS, działając wyłącznie w trybie ponownego rozpoznania sprawy zbada wniosek skarżącego z dnia 16 czerwca 2008 r. (k. 202 i n.), przeanalizuje zarzuty w kontekście wyłącznie swej wcześniejszej decyzji z dnia 30 maja 2008 r. i pouczy skarżącego, że od decyzji wydanej w tym trybie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.