III SA/Lu 466/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 października 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę. III SA/Lu 466/15 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. Podstawę faktyczną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia. Z akt sprawy wynika, że w dniu 16 maja 2011 r. [...] złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2011. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał [...] płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości 54.466,80 zł. W dniu 15 maja 2012 r. wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2012. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał [...] płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości 58.877,10 zł. W dniu 15 maja 2013 r. wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2013. W dniach 18-19 listopada 2013 r. w gospodarstwie [...] została przeprowadzona kontrola na miejscu w ramach działania Program rolnośrodowiskowy oraz w zakresie kwalifikowalności powierzchni przez upoważnionych inspektorów terenowych z Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR. Wyniki kontroli w ramach działania Program rolnośrodowiskowy udokumentowano sporządzając raport z czynności kontrolnych. Jak wynika z raportu z czynności kontrolnych, przeprowadzona kontrola na miejscu stwierdziła następujące nieprawidłowości oznaczone odpowiednimi kodami w następujących wariantach: 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania: - DR18 (na całej działce stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej) w przypadku działki rolnej AA (0,20 ha), I (0,16 ha); - S2 (brak planu nawozowego) w przypadku działki rolnej AM (0,25 ha), AŁ (0,51 ha); - S6 (przekraczanie limitów nawożenia) w przypadku działki rolnej M (0,55 ha). 8.2.1 Międzyplon ozimy: - W10 (brak siewu roślin poplonowych) w przypadku działki rolnej AB (0,96 ha), AD (3,05 ha), AG (2,06 ha), Al ( 19,96 ha), AL (2,31 ha), H (3,96 ha), K (2,45 ha), L (5,88 ha), M (0,54 ha), N (0,64 ha), S (1,94 ha), T (1,24 ha), Ł (3,76 ha); - W14 (nie stwierdzono deklarowanej uprawy w międzyplonie) AB (0,96 ha), AD (3,05 ha), AG (2,06 ha), Al (19,96 ha), AL (2,31 ha), H ( 3,96 ha), K (2,45 ha), L (5.88 ha), M (0,54 ha), N (0,64 ha), S (1,94 ha), T (1,24 ha), Ł (3,76 ha). 8.3.1 Międzyplon ścierniskowy: - W18 (brak siewu roślin poplonowych) w przypadku działki rolnej A (0,23 ha), AH (1,93 ha), B (0,51 ha); - W21 (nie stwierdzono deklarowanej uprawy w międzyplonie) A (0,23 ha), AH (1,93 ha), B (0,51 ha). [...] został poinformowany o przeprowadzeniu kontroli w jego gospodarstwie w zakresie działania Program Rolnośrodowiskowy oraz był obecny podczas jej przeprowadzenia. Po przeprowadzeniu kontroli, w dniu 27 listopada 2013 r. [...] złożył w Biurze Powiatowym Agencji pismo wraz z załącznikami, zgłaszając szkody w uprawach, spowodowane wystąpieniem siły wyższej i wyjątkowych okoliczności - szkody spowodowane przez dziki. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] w oparciu o wyniki kontroli na miejscu oraz kontroli administracyjnej, decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. przyznał płatność w pomniejszonej łącznej wysokości 32.031,46 zł. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Biura powiatowego ARiMR odniósł się do złożonych przez rolnika w dniu 27 listopada 2013 r. dowodów wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Organ stwierdził również uchybienie terminu na zgłoszenie dowodów wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Wobec niezaskarżenia decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. stała się ona ostateczna. Płatności przyznane tą decyzją zostały w dniu 14 marca 2014 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez rolnika we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W związku z oceną, że wystąpiły przesłanki pozwalające na ustalenie kwot nienależne lub nadmiernie pobranych płatności w dniu 17 marca 2014 r. do [...] została wysłana informacja o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności. Skarżący nie dokonał dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranej płatności, wobec czego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. Decyzją z dnia [...] września 2014 r. Kierownik BP ARiMR w [...] ustalił [...] kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 39.691,47 zł. Wskutek złożonego przez [...] odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W wyniku ponownej analizy sprawy Kierownik BP ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. ustalił [...] kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 39.835,47 zł. W wyniku rozpatrzenia odwołania [...], decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor podniósł, że wypłacone rolnikowi środki publiczne za rok 2011 i 2012 z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków z EFRROW oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie to jest z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r. poz. 1438 z późn. zm.), dalej także jako ustawa o ARiMR. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie, z powodu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego w przypadku stwierdzonej nieprawidłowości w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów oraz w przypadku zmniejszenia powierzchni objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Natomiast zwrot płatności z tytułu stwierdzenia nieprzestrzegania wymogów w zakresie poszczególnych pakietów i ich wariantów wypłaconych od roku 2011 wynika z przepisów art. 18 Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011, str. 8, z późn. zm.). W niniejszej sprawie organ na podstawie art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 był zobowiązany do ustalenia, czy [...] pobrał nienależne lub nadmierne płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za rok 2011 i 2012. Dla oceny zasadności ustalenia [...] kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowej decydujące znaczenie ma, zatem ustalenie, czy uzyskane przez stronę płatności rolnośrodowiskowe za rok 2011 i 2012 są "nienależne". Organ ustalił, że [...] podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33 poz. 262 z późn. zm.), dalej także jako rozporządzenie z dnia 26 lutego 2009 r., oraz otrzymał płatności na podstawie decyzji z dnia 14 lutego 2012 r. Decyzja zwierała zapis: "Przyznając płatność stwierdza się, że terminem rozpoczęcia 5 letniego okresu zobowiązania jest dzień 15 marca 2011 roku". Rozpoczynając pięcioletnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe producent podjął zobowiązanie w ramach: - Pakiet 1-Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania powierzchnia uwzględniona w płatności 75,07 ha; - Pakiet 8-Ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 Międzyplon ozimy powierzchnia uwzględniona 64,23 ha. W drugim roku realizacji to jest w 2012 r. [...] dokonał zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego poprzez dodanie pakietu 6 - Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie w wariancie 6.1 Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych o powierzchnie uwzględnioną w płatności 2,67 ha. Powyższą zmianę zobowiązania rolnośrodowiskowego umożliwia § 5 ust 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r., zgodnie z którym zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, chyba że zmiana ta polega na jednorazowym dodaniu w drugim lub w trzecim roku realizacji tego zobowiązania poszczególnych wariantów pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4, 5, 6 lub 7. Ze zgromadzonej dokumentacji w sprawie wynika, że w dniach 18-19 listopada 2013 r. w gospodarstwie wnioskodawcy została przeprowadzona kontrola na miejscu, która wykazała uchybienia w przestrzeganiu wymogów dla poszczególnych pakietów i ich wariantów: 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania: - S2 (brak planu nawozowego) w przypadku działki rolnej AM (0,25 ha), AŁ (0,51 ha); - S6 (przekraczanie limitów nawożenia) w przypadku działki rolnej M (0,55 ha); - DR18 (na całej działce stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej) w przypadku działki rolnej AA (0,20 ha), I (0,16 ha); 8.2.1 Międzyplon ozimy: - W10 (brak siewu roślin poplonowych) w przypadku działki rolnej AB (0,96 ha), AD (3,05 ha), AG (2,06 ha), Al ( 19,96 ha), AL. (2,31 ha), H ( 3,96 ha), K (2,45 ha), L (5,88 ha), M (0,54 ha), N (0,64 ha), S (1,94 ha), T (1,24 ha), Ł (3,76 ha); - W14 (nie stwierdzono deklarowanej uprawy w międzyplonie) AB (0,96 ha), AD (3,05 ha), AG (2,06 ha), Al ( 19,96 ha), AL (2,31 ha), H ( 3,96 ha), K (2,45 ha), L (5,88 ha), M (0,54 ha), N (0,64 ha), S (1,94 ha), T (1,24 ha), Ł (3,76 ha); 8.3.1 Międzyplon ścierniskowy: - W18 (brak siewu roślin poplonowych) w przypadku działki rolnej A (0,23 ha), AH (1,93 ha), B (0,51 ha); - W21 (nie stwierdzono deklarowanej uprawy w międzyplonie,) A (0,23 ha), AH (1,93 ha), B (0,51 ha). Ponadto na podstawie wyników kontroli administracyjnej wniosku kontynuacyjnego na rok 2013, stwierdzono, że [...] do pakietu międzyplon ozimy na działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...] (działka rolna Ż o powierzchni 1,15 ha) zadeklarował w plonie głównym owies, który były uprawiany w poplonie w roku poprzednim, tym samym nie spełnił wymogu określonego dla danego wariantu w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Załącznik nr 3 część VII. Pakiet 8. Ochrona gleb i wód, określa wymogi dla wariantu 8.2. Międzyplon ozimy: ust. 3 pkt 7 zakaz uprawy w plonie głównym rośliny, która była uprawiana w międzyplonie ozimym, lub formy jarej takiej rośliny; oraz dla wariantu 8.3. Międzyplon ścierniskowy: ust. 4 pkt 7 zakaz uprawy w plonie głównym rośliny, która była uprawiana w międzyplonie ścierniskowym. W międzyplonie ozimym można uprawiać kilka gatunków roślin, najczęściej wysiewa się żyto ozime, mieszankę żyta z wyką ozimą, rzepak ozimy, rzepik ozimy, lub inne mieszanki roślin ozimych dostosowanych do lokalnych warunków. Nie mogą być jednak wysiewane te same gatunki roślin, jakie były uprawiane przed siewem międzyplonu na danym polu, jak również forma jara gatunku uprawianego w międzyplonie nie może być uprawiana jako roślina następcza. W związku z powyższym jeśli owies zasiany był w 2012 roku w międzyplonie nie można go uprawiać w plonie głównym w 2013 co nastąpiło w danej sprawie. Organ ustalił nadto, że rolnik zaniechał realizacji programu rolnośrodowiskowego w ramach wariantu 6.1- Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych. [...] składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2013, nie zadeklarował kontynuacji zobowiązania w zakresie pakiet 6 - Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie w wariancie 6.1 Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych, ani też nie złożył informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361), dalej także jako rozporządzenie z dnia 13 marca 2013 r., do czego w świetle obowiązujących przepisów prawa jest zobowiązany. W związku z powyższym płatność rolnośrodowiskowa na rok 2013, przyznana rolnikowi na mocy decyzji z dnia 20 lutego 2014 r. została pomniejszona na podstawie § 38 ust. 1 i 2 § 38 ust. 3 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. w części dotyczącej działek rolnych w stosunku, do których stwierdzono następujące uchybienia: - brak planu nawozowego, kod nieprawidłowości S2 zmniejszenie płatności o 0,66% w części dotyczącej działek rolnych AM (0,25 ha) i AŁ (0,51 ha); - przekroczenie limitów nawożenia, kod nieprawidłowości S6 zmniejszenie płatności o 0,70% w części dotyczącej działki rolnej M (0,54 ha); - brak siewu roślin poplonowych. kod nieprawidłowości WIO i W14 zmniejszenie płatności o 100% w części dotyczącej działek rolnych AB (0,96 ha), AD (3,05 ha), AG (2,06 ha), Al (19,86 ha) AL (2,31 ha), H ( 3,96 ha), K (2,45 ha), L (5,88 ha), M (0,54 ha), N (0,64 ha), S (1,94 ha), T (1,24 ha), Ł (3,76 ha); - brak siewu roślin poplonowych, kod nieprawidłowości W18 i W21 zmniejszenie płatności o 100% w części dotyczącej działek rolnych A (0,23 ha), AH (1,93 ha), B (0,51 ha). Oprócz zmniejszenia płatności w danym roku w części dotyczącej działek rolnych, na których stwierdzono uchybienie, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 zastosowanie ma również zwrot płatności, w stosunku do płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach do tych działek z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, to jest za rok 2011 i 2012. Przepis ten stosowany jest dla spraw od dnia 1 stycznia 2011 roku, to jest od dnia wejścia w życie rozporządzenia Nr 65/2011. Zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 w razie stwierdzenia po raz pierwszy nieprzestrzegania przez rolnika wymogu, oprócz zmniejszenia płatności w danym roku w części dotyczącej działek rolnych, na których uchybienie stwierdzono zastosowanie będzie miał zwrot płatności, w stosunku do płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach do tych działek rolnych z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a w przypadku, gdy dane zmniejszenie stanowi % wartości, o taką wartość ustala się zmniejszenie płatności. Mając na uwadze powyższe płatność rolnośrodowiskowa za rok 2011 oraz 2012 podlega zwrotowi w wysokości określonej w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym. Organ odwoławczy zauważył, że uznane za nienależnie pobrane płatności za rok 2011 oraz 2012 przekraczają kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Nadto, Dyrektor Oddziału ARiMR podniósł, że nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Organ wyjaśnił, że w tej sprawie płatności nie zostały dokonane na skutek pomyłki ARiMR. Z akt sprawy wynika, że płatności za rok 2011 i 2012 zostały wypłacone na podstawie prawomocnych decyzji, z dnia [...] lutego 2012 r. oraz z dnia [...] grudnia 2012 r., wydanych przez Kierownika B P ARiMR w [...] tak, więc nie wynikały z pomyłki organu. Nienależna wypłata Panu [...] płatności rołnośrodowiskowej za rok 2011 i 2012 nastąpiła wyłącznie na skutek działań rolnika, poprzez nieprzestrzeganie wymogów określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym dla poszczególnych pakietów i ich wariantu, a także zmniejszenie powierzchni objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Organ odwoławczy podniósł nadto, że w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości zastosowania art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Nieprawidłowości w stosunku do płatności rolnośrodowiskowych zrealizowanych na rzecz [...] za rok 2011 i 2012 zostały wykryte na podstawie wyników z kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie rolnika. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych nastąpiło zatem przed upływem czteroletniego okresu przedawnienia wskazanego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, liczonego od dnia doręczenia rolnikowi protokołu z kontroli na miejscu stwierdzającego określone nieprawidłowości, tj. od dnia 28 stycznia 2014 r. Tym samym skarżący rolnik jest zobowiązany do zwrotu płatności otrzymanych w dniu 29 lutego 2012 r. oraz w dniu 4 lutego 2013 r. Odnosząc się do zarzutów odwołania, dotyczących kwestii wystąpienia siły wyższej czy nadzwyczajnych okoliczności, Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że w przypadku płatności rolnośrodowiskowych objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, kwestia okoliczności nadzwyczajnych czy kategorii siły wyższej uregulowana została w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz w § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. Dla zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności niezbędnym jest, więc po pierwsze wystąpienie którejś z okoliczności wymienionej w powyższych przepisach. Koniecznym jest również powiadomienie o jej wystąpieniu na piśmie właściwego organu w określonym terminie. [...] dostarczył Kierownikowi BP ARiMR w [...] dowody potwierdzające wystąpienie siły wyższej w trakcie postępowania o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] w ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z dnia 20 lutego 2014 r. stwierdził z kolei uchybienie terminu na zgłoszenie dowodów wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Organ wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie nieprawidłowości dotyczące nieprzestrzegania wymogów dla poszczególnych pakietów zostały ujawnione w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 18-19 listopada 2013 r. Natomiast [...] poinformował Kierownika BP ARiMR w [...] o braku możliwości wywiązania się z podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce ewidencyjnej nr [...] w dniu 27 listopada 2013 r. Organ podkreślił, że [...], składając pierwszy i kolejny wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych i podpisując te wnioski w części XI (oświadczenia i zobowiązania), zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne bądź nadmierne przyznanie płatności bądź zmianie, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności w szczególności, gdy dotyczyła wykorzystania gruntów rolnych czy wielkości powierzchni upraw. Organ podniósł, że rolnik na wyżej wymienionej działce ubiegał się m.in. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w ramach pakietu 8 Ochrona gleb i wód. Zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego wnioskodawca zobowiązany był dokonać po zbiorze plonu głównego siewu roślin ozimych w przypadku realizacji wariantu 8.2 Międzyplon ozimy lub w przypadku realizacji wariantu 8.3 Międzyplon ścierniskowy siewu roślin jarych do dnia 30 września 2013 r. Organ podniósł, że przedstawionych przez [...] wyjaśnień wynika, że protokół z oszacowania szkód został sporządzony w dniu 6 października 2013 r., zatem należy przyjąć ten dzień, jako początkową datę biegu 10-dniowego terminu na złożenie pisemnego oświadczenia wraz z dowodami potwierdzającymi siłę wyższą. Zatem termin 10-dniowy upłynął w dniu 18 października 2013 r. Przy czym [...] złożył wymagane dokumenty w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] dopiero w dniu 27 listopada 2013 r. Odnosząc się do argumentów skarżącego zawartych w piśmie z dnia 10 lipca 2014 r., dotyczących jego stanu zdrowia, organ odwoławczy podniósł, że nie kwestionuje, że [...] jest chory. W przedmiotowej sprawie jednak trudno przyjąć, że rolnik nie mógł powiadomić właściwego organu w wymaganym terminie o wystąpieniu siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych skoro dokonywał czynności o tym samym charakterze, zgłaszając wystąpienie szkody do Koła Łowieckiego w dniu 17 września 2013 r., zatem organ odwoławczy nie może uwzględnić przedstawionej argumentacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, zarzucając im naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, uznając, że pomimo trwającej wiele miesięcy choroby, beneficjent był w stanie złożyć we wcześniejszym terminie zawiadomienie o wystąpieniu siły wyższej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organy prawidłowo przyjęły, po pierwsze, że zgłoszenie przez [...] wystąpienia wyjątkowych okoliczności nastąpiło z uchybieniem terminu, po drugie, czy płatności rolnośrodowiskowe za rok 2011 i 2012 zostały nienależnie pobrane przez [...]. Pomoc finansowa w postaci płatności rolnośrodowiskowej z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przewidziana jest w ramach realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich określonego w art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. Warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania tej pomocy określa ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy, realizacja Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje między innymi działanie "Program rolnośrodowiskowy". Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy, pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Wnioskodawca zatem sam określa treść swojego żądania, a decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ ARiMR wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku. Realizacja zobowiązania środowiskowego podlega kontroli (art. 30 i art. 31 ustawy). Płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanego dalej "rolnikiem", jeżeli: (...) 3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej; 4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu. Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" na lata 2007-2013 określone zostały przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm.), dalej jako rozporządzenie z 2013 r., które zastąpiło rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 z późn. zm.), dalej jako rozporządzenie z 2009 r. Powyższe rozporządzenia (z 2009 r. i 2013 r.) regulują podobną materię, określając warunki uzyskiwania i realizacji pomocy rolnośrodowiskowej. Przy czym, nowe rozporządzenie weszło w życie w dniu 15 marca 2013 r., a więc przed wydaniem decyzji przez organy obydwu instancji. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z § 50 ust. 3 rozporządzenia z 2013 r., dla zobowiązań rolnośrodowiskowych podjętych na podstawie rozporządzenia z 2009 r. w ramach wariantów dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne stosuje się przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., z tym, że płatności te są przyznawane, w wysokości ustalonej zgodnie z rozporządzeniem z 2009 r., a jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów, płatności te przysługują w danym roku w wysokości zmniejszonej również zgodnie z przepisami rozporządzenia z 2009 r. Płatności nienależne to takie należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika. [...], składając wniosek, podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie przepisów rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. oraz otrzymał płatności rolnośrodowiskowe na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...]. Decyzja zwierała zapis: "'Przyznając płatność stwierdza się, że terminem rozpoczęcia 5 letniego okresu zobowiązania jest dzień 15 marca 2011 roku". Rozpoczynając pięcioletnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe producent podjął zobowiązanie w ramach: - Pakiet 1-Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania powierzchnia uwzględniona w płatności 75,07 ha; - Pakiet 8-Ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 Międzyplon ozimy powierzchnia uwzględniona 64,23 ha. W drugim roku realizacji (2012 r.) [...] dokonał zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego poprzez dodanie pakietu 6 - Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie w wariancie 6.1 Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych o powierzchnie uwzględnioną w płatności 2,67 ha. Taką zmianę zobowiązania rolnośrodowiskowego umożliwiał § 5 ust 1 pkt 2 rozporządzenia z 2009 r., zgodnie z którym zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, chyba że zmiana ta polega na jednorazowym dodaniu w drugim lub w trzecim roku realizacji tego zobowiązania poszczególnych wariantów pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4, 5, 6 lub 7. Istotą środka (działania) przewidzianego w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r., jest wsparcie realizacji zobowiązań rolnośrodowiskowych podjętych przez rolników na okres od 5 do 7 lat, przy czym zobowiązania te powinny obejmować wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania wynikające z odpowiednich przepisów UE i krajowych. Wsparcia tego udziela się corocznie i stanowi ono swoistą rekompensatę dodatkowych kosztów i utraconych dochodów związanych z jego realizacją. Zatem podstawowym warunkiem, którego spełnienie decyduje o uprawnieniu do otrzymania tego wsparcia, jest realizacja zobowiązania rolnośrodowiskowego. W myśl art. 51 akapit 1 rozporządzenia Rady nr 1698/2005, jeżeli w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego (...) nie są przestrzegane podstawowe wymogi w zakresie zarządzania lub zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska i jeżeli jest to wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać beneficjentowi składającemu w danym roku kalendarzowym wniosek o płatność na mocy art. 36 lit. a) ppkt (i)-(v) oraz art. 36 lit. b) ppkt (i). (iv) i (v), wtedy na podstawie szczegółowych zasad, o których mowa w ust. 4, redukuje się całkowitą kwotę płatności, która została lub zostanie przyznana temu beneficjentowi na dany rok kalendarzowy, lub wyklucza się z niej beneficjenta. Z kolei przepis § 27 rozporządzenia z 2009 r. stanowi, że jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, zwierząt lub stref buforowych - w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu (ust. 1). Wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia (ust. 2). Jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach tego samego wariantu, płatność rolnośrodowiskowa nie przysługuje temu rolnikowi w danym roku i w roku następnym, w części dotyczącej tego wariantu (ust. 3). Skarżący ubiegał się m.in. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w ramach pakietu 8 Ochrona gleb i wód. Zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego [...] zobowiązany był dokonać po zbiorze plonu głównego siewu roślin ozimych w przypadku realizacji wariantu 8.2 Międzyplon ozimy lub w przypadku realizacji wariantu 8.3 Międzyplon ścierniskowy siewu roślin jarych do dnia 30 września 2013 r. Od powyższych zasad wyjątek stanowi jednak uznanie wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Zgodnie z § 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L. z 2006 r. Nr 368, L. 15 z późn. zm.), państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powinny być zgłaszane na piśmie do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Obowiązkowo do takiego zgłoszenia należy dołączyć odpowiednie dowody potwierdzające ich wystąpienie (ust. 2). Dla zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności niezbędnym jest, więc po pierwsze wystąpienie którejś z okoliczności wymienionej w powyższych przepisach. Koniecznym jest również powiadomienie o jej wystąpieniu na piśmie właściwego organu w określonym terminie. [...] dostarczył Kierownikowi BP ARiMR w [...] dowody potwierdzające wystąpienie siły wyższej w trakcie postępowania o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] w ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z dnia 20 lutego 2014 r. stwierdził z kolei uchybienie terminu na zgłoszenie dowodów wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Organ wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie nieprawidłowości dotyczące nieprzestrzegania wymogów dla poszczególnych pakietów zostały ujawnione w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 18-19 listopada 2013 r. Natomiast [...] poinformował Kierownika BP ARiMR w [...] o braku możliwości wywiązania się z podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce ewidencyjnej nr [...] w dniu 27 listopada 2013 r. Organ podkreślił, że [...], składając pierwszy i kolejny wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych i podpisując te wnioski w części XI (oświadczenia i zobowiązania), zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne bądź nadmierne przyznanie płatności bądź zmianie, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności w szczególności, gdy dotyczyła wykorzystania gruntów rolnych czy wielkości powierzchni upraw. Organ podniósł, że rolnik na ww. działce ubiegał się m.in. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w ramach pakietu 8 Ochrona gleb i wód. Zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego wnioskodawca zobowiązany był dokonać po zbiorze plonu głównego siewu roślin ozimych w przypadku realizacji wariantu 8.2 Międzyplon ozimy lub w przypadku realizacji wariantu 8.3 Międzyplon ścierniskowy siewu roślin jarych do dnia 30 września 2013 r. Organ trafnie podniósł, że z przedstawionych przez [...] wyjaśnień wynika, że protokół z oszacowania szkód został sporządzony w dniu 6 października 2013 r., zatem należy przyjąć ten dzień, jako początkową datę biegu 10-dniowego terminu na złożenie pisemnego oświadczenia wraz z dowodami potwierdzającymi siłę wyższą. Zatem termin 10-dniowy upłynął w dniu 18 października 2013 r. Przy czym [...] złożył wymagane dokumenty w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] dopiero w dniu 27 listopada 2013 r. Sąd podziela nadto stanowisko Dyrektora Oddziału ARiMR, odnoszące się do kwestii stanu zdrowia skarżącego. Organ odwoławczy podniósł, że nie kwestionuje, iż [...] jest chory. W przedmiotowej sprawie jednak trudno przyjąć, że rolnik nie mógł powiadomić właściwego organu w wymaganym terminie o wystąpieniu siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych skoro dokonywał czynności o tym samym charakterze, zgłaszając wystąpienie szkody do Koła Łowieckiego w dniu 17 września 2013 r. zatem organ odwoławczy prawidłowo nie uwzględnił przedstawionej argumentacji skarżącego. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że specyfika postępowań o przyznanie płatności, które inicjowane są wnioskiem ubiegającego się o dopłatę rolnika, pozostawiając jego woli, czy i w jakim zakresie chce skorzystać z pomocy, polega również na odmienności w zbieraniu materiału dowodowego, niż w przepisach art. 7 i 77 § 1 K.p.a. w postępowaniach tych organy nie mają obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie oświadczeń składanych przez ubiegającego się o pomoc beneficjenta. Przyjęta w ustawie klauzula ciężaru dowodu powoduje, że to na stronie oraz innych osobach uczestniczących w tym postepowaniu ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy. Ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać za skuteczny dowód w postaci zaświadczenia lekarskiego w sytuacji gdy skarżący był w stanie zgłosić wystąpienie szkody do Koła Łowieckiego w dniu 17 września 2013 r. Zatem organ odwoławczy prawidłowo nie uwzględnił przedstawionej argumentacji skarżącego. Dodać należy, że argumentacja skarżącego prawidłowo nie została uwzględniona w postępowaniu zakończonym ostateczną i niezaskarżoną decyzją dotyczącą płatności za rok 2013 r. Decyzja dotycząca zwrotu płatności za lata 2011-2012 jest swoistą konsekwencją ustaleń dotyczących płatności za rok 2013. Powyższe przemawia za tym, że organ prawidłowo zastosował przepisy art. art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 21 u.w.r.o.w. i ustalił, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające możliwość odstąpienia od dochodzenia nienależnie pobranych płatności. Z oczywistych względów prawidłowo organ wykluczył możliwość zastosowania przepisów dotyczących odstępstwa od ustalenia kwoty nienależnie pobranej w przypadku gdy jej równowartość nie przekracza 100 euro. Ustalona przez organ kwota nienależnie pobranych płatności wielokrotnie przewyższa tą wielkość. Nadto, sposób ustalenia kwoty podlegającej zwrotowi nie budzi żadnych zastrzeżeń co do prawidłowości. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. poz. 270 z późn. zm.).