III SA/Lu 473/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (spr.), Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 października 2009 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz.74 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku W. W. z dnia 10 grudnia 2001 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek ponad kwotę 2.224,54 zł i w tym zakresie umorzył postępowanie odwoławcze, zaś w pozostałym zakresie postanowił utrzymać w mocy powyższą decyzję o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie 2.224,54 zł, w tym: - składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 06//1999 r. -04/2000r.; 06/2000 r.; 08/2000 r. 10/2001r. w kwocie 1.580,54 zł - odsetki za zwłokę od powyższych zaległości, liczone na dzień 10 grudnia 2001r., tj. na dzień złożenia wniosku o umorzenie w kwocie 644 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 10 grudnia 2001 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek motywując to bardzo ciężką sytuacją życiową oraz brakiem wiedzy co do istnienia obowiązku zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego oraz opłacania składek. W związku z tym, że skarżący nie dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, Zakład decyzją z dnia 14 lutego 2002 r. objął skarżącego z urzędu ubezpieczeniem zdrowotnym za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 października 2001 r. Pismem z dnia 21 lutego 2002 r. skarżący został poinformowany, że wniosek o umorzenie zostanie rozpatrzony po uprawomocnieniu się decyzji. W dniu 4 marca 2002 r. skarżący złożył odwołanie do Sądu od decyzji z dnia 14 lutego 2002 r. W trakcie toczącego się postępowania w związku ze zmianą właściwości organu w zakresie wydawania decyzji o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia 14 lutego 2002 r. a następnie Narodowy Fundusz Zdrowia decyzją z dnia 17 marca 2004 r. ustalił podleganie przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 października 2001 r. Od tej decyzji skarżący wniósł odwołanie, ale Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 23 maja 2006 r. odwołanie oddalił. Pismem z dnia 11 września 2006 r. skarżący ponownie zwrócił się o umorzenie powstałych zaległości za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 października 2001 r. podnosząc brak winy w powstaniu zaległości oraz motywując wniosek trudną sytuacją rodzinną. Rozpatrując powyższy wniosek Zakład decyzją nr 76/2006 z dnia 25 października 2006 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 3.733,46 zł, w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/1999 r. - 01/2002 r. w kwocie 2.542,66 zł oraz odsetek za zwłokę od powyższych składek, liczonych na dzień 10 grudnia 2001 r., tj. na dzień złożenia wniosku o umorzenie w kwocie 1.190,80 zł. Powyższe zadłużenie nie uwzględniało należności z tytułu składek za okres od 01/1999 r. do 05/1999 r. z uwagi na ich przedawnienie, uwzględniało zaś składkę za miesiąc 01/2002 r. w kwocie 95,20 zł, o której umorzenie skarżący nie wnosił. Poza tym nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Pismem z dnia 13 listopada 2006 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a decyzją z dnia 14 grudnia 2006 r. nr 95/2006 Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 25 października 2006 r. nie stwierdzając okoliczności uzasadniających umorzenie należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 806/07 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2006 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Po ponownym odpoznaniu sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia 6 czerwca 2009 r. nr 67/2008 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 października 2006 r. Nr 76/2006 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek ponad kwotę 2.224,54 zł i w tym zakresie umorzył postępowanie odwoławcze, zaś w pozostałym zakresie postanowił utrzymać w mocy powyższą decyzję o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie 2.224,54 zł. Organ wyjaśnił przy tym, że zadłużenie objęte jest skuteczną egzekucją z pobieranego świadczenia emerytalnego. W związku z powyższym zadłużenie z tytułu nie opłaconych należności składkowych uległo zmniejszeniu w stosunku do wykazanego w decyzji z dnia 25 października 2006 r. Ponadto w decyzji z dnia 25 października 2006 r. została uwzględniona nieopłacona składka za styczeń 2002 r. w kwocie 95,20 zł, o której umorzenie skarżący nie wnosił. Wobec powyższego postępowanie w sprawie umorzenia należności ponad kwotę 2.224,54 zł, tj. kwotę aktualnego zadłużenia z tytułu nie opłaconych należności składkowych (do 31 października 2001 r.) figurującego na koncie rozliczeniowym skarżącego jest bezprzedmiotowe, a związku z tym postępowanie należało w tym zakresie umorzyć. Organ uznał także, iż należności za okres od stycznia do maja 1999 r. uległy przedawnieniu i z tego powodu Zakład nie uwzględnił ich przy rozpatrywaniu sprawy o umorzenie należności. Rozpatrując sprawę w kontekście spełnienia przesłanek umorzenia należności organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 3 powołanej ustawy wymienia enumeratywne okoliczności, w których zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia. Natomiast art. 28 ust.3a powołanej ustawy stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Analiza materiału dowodowego doprowadziła organ do wniosku, że w przypadku skarżącego nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności, gdyż pobiera on świadczenie przedemerytalne w kwocie 952,43 zł, z którego Dyrektor ZUS Oddział w L. od marca 2007 r. prowadzi skuteczną egzekucję. Analiza sprawy wykazała, że nie zostały przedłożone dokumenty uzasadniające wystąpienie okoliczności stanowiących podstawę do umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Skarżący wniósł na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w której domaga się m. in. uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący podnosi, ze nieopłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne nie było wynikiem jego złej woli, ale przekonania, że nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z uwagi na fakt nie objęcia go ubezpieczeniem społecznym ze względu na posiadanie uprawnień emerytalno - rentowych, co stwierdzone zostało decyzją z dnia 14 maja 1998 r. Nr D-441/295/98 wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Łukowie. Skarżący uważał więc, że nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Stosownie bowiem do brzmienia przepisu art. 8 pkt 1 lit. c obowiązującej wówczas ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby objęte ubezpieczeniem społecznym, które były osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą. Skarżący podnosił ponadto, że opłacenie należności z tytułu składek uniemożliwi mu zapewnienie należytej opieki nad córką (m. in. zajęcia rehabilitacyjne, aktywne formy wypoczynku dla córki). Skarżący wskazał, że ze względu na wiek (70 lat) oraz stan zdrowia, nie jest już w stanie prowadzić dodatkowej działalności zarobkowej. Skarżący podnosi także, iż organ utrzymując w zasadniczej części (poza wysokością kwoty zaległości) zaskarżoną decyzję, nie określił w należyty sposób, na jaką kwotę opiewa moja zaległość za okres od stycznia 1999 r. do października 2001 r., w jakiej wysokości kwota zaległych składek uległa przedawnieniu, jest wysokość odsetek od zaległych wymagalnych składek. Określając kwotę 2.224,54 zł organ drugiej instancji nie poinformował skarżącego w jaki sposób kwota ta została wyliczona. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Skarga jest zasadna, zatem zasługuje na uwzględnienie. Jak to wyżej wskazano, sprawa była już przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 806/07 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2006 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Sąd wskazał wówczas, że wyjaśnienia i uzupełnienia w sprawie niniejszej wymaga kwestia przedmiotu postępowania (okresu zaległości składkowych oraz wynikającej z niego kwoty należności). Dopiero wyjaśnienie powyższego pozwoli na rzetelne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz prawidłową jego ocenę na podstawie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Mimo tego wskazania, wiążącego organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy (art. 153 ppsa), w przedmiotowym postępowaniu w dalszym ciągu nie można ustalić tytułu zadłużenia, a w związku z tym wysokości niezapłaconych składek i okresu zaległości. Wynika to z braku wydania decyzji określającej zadłużenie skarżącego, a co za tym idzie – braku podstaw w chwili obecnej do ściągania należności. W konsekwencji – skoro zadłużenie z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne nie może (i nie mogło w przeszłości) być ściągane, wniosek o umorzenie tej należności nie może być należycie rozpatrzony. Wyjaśnić należy bliżej, że w dacie wydawania przez Narodowy Fundusz Zdrowia decyzji w dniu 17 marca 2004 r. o ustaleniu podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 października 2001 r. – obowiązywał art. 148 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. nr 45 poz. 391 ze zm.) – zgodnie, z którym "do kompetencji Prezesa Funduszu należy rozpatrywanie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się w szczególności sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek należące do właściwości organów ubezpieczenia społecznego". Natomiast stosownie do art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. nr 11 poz. 74 ze zm.) - do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie zaś do art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – zakład (ubezpieczeń społecznych) wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności (m. in.) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie decyzja taka w ogóle nie została wydana. Na gruncie powyższych przepisów należy wskazać, że do właściwości zakładu ubezpieczeń społecznych należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nie należą natomiast do jego kompetencji sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W tym zakresie bowiem właściwym jest - zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej - dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu. Odróżnić więc trzeba kwestię samego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, do czego uprawniony jest Narodowy Fundusz Zdrowia, od wydania decyzji w sprawie opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, do czego uprawniony jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zob. też. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. III AUa 1880/07, Biul. SA/Ka 2009/2/34, który zajął podobne stanowisko). Mimo zmiany obwiązujących przepisów, stan prawny w tym zakresie nie uległ zmianie. Zgodnie bowiem z art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 164 poz. 1027 ze zm.) - składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z art. 109 ust. 1 i 2 tejże ustawy – dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Tym samym na dzień dzisiejszy decyzją NFZ przesądzona została jedynie kwestia występowania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego, brakuje zaś decyzji wymiarowej, którą wydaje ZUS. W tej sytuacji – wobec braku decyzji wymiarowej - orzekanie o umorzeniu należności z tytułu zaległości w opłacie składek jest przedwczesne. Organ zatem musi przede wszystkim określi wysokość składek w decyzji wymiarowej, a dopiero później może będzie mógł dochodzić przymusowej realizacji zapłaty. Nie da się rozpoznać wniosku skarżącego do czasu ustalenia wysokości zadłużenia w odrębnej decyzji. Do tego czasu zaś postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności winno zostać zawieszone. W chwili obecnej wobec braku ustalenia wysokości nie jest możliwe rozpoznanie wniosku o umorzenie należności w oparciu o kryteria majątkowe skarżącego. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa w zw. z art. 28 ust. 1 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - należało orzec, jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 ppsa, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W sprawie niniejszej orzeczenie, jako negatywne i tak nie podlega wykonaniu, nie jest więc możliwe wstrzymanie jego wykonania.