III SA/Lu 485/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis,, Sędzia WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła oddala skargę. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r., po rozpatrzeniu odwołania [...] (skarżący), Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie zwrotu cła. Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy, organ wskazał, że we wniosku o zwrot należności celnych z 7 września 2014 r., który wpłynął do organu pierwszej instancji 9 września 2015 r. skarżący domagał się zwrotu cła w kwocie 16.400 zł, uiszczonego na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia 23 listopada 2012 r. wskazując jako podstawę prawną art. 236 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 r., str. 1 ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdział 2, t. 4, str. 307 z poźn. zm.), dalej jako "WKC". Po rozpatrzeniu wniosku, Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. odmówił zwrotu cła wyjaśniając, że określona w decyzji kwota należności celnych była prawnie należna i została prawidłowo zaksięgowana, w związku z czym nie ma podstaw do jej zwrotu na podstawie art. 236 WKC. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że organ celny naruszył art. 239 ust. 1 tiret drugie WKC, gdyż towary niewspólnotowe objęte cłem zostały następnie odebrane z magazynu czasowego składowania (w dniach 9 i 25 stycznia 2013 r. oraz 27 lutego 2013 r.) i wywiezione poza obszar Wspólnoty, co w ocenie skarżącego stanowiło przesłankę zwrotu cła zgodnie z art. 900 ust. 1 pkt e rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. wprowadzającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego WKC (Dz. Urz. WE L 253), dalej jako "Rozporządzenie Wykonawcze". Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie zwrotu cła. W uzasadnieniu podniósł, że określona w decyzji kwota długu celnego w chwili uiszczenia była prawnie należna i została prawidłowo zaksięgowana. Dalej organ wskazał, iż fakt wywiezienia towaru poza obszar celny Wspólnoty nie oznacza, że kwota cła nie była w chwili jej uiszczenia prawnie należna. Powołując się na przepis art. 236 ust. 1 WKC, organ celny wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek zwrotu cła wymienionych w tym przepisie, a mianowicie, w chwili uiszczenia kwota należności celnych była prawnie należna i została zaksięgowana zgodnie z art. 220 ust. 2 WKC. Wyjaśniając zaś genezę powstania należności celnych, organ odwoławczy wskazał, że skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej złożył w dniu 16 czerwca 2012 r. w Oddziale Celnym w [...] deklarację skróconą [...] w ramach procedury czasowego składowania towaru i w terminie określonym w art. 49 ust. 1 lit. a WKC (dwadzieścia dni) nie dopełnił formalności niezbędnych do nadania towarowi przeznaczenia celnego, w wyniku czego Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. stwierdził powstanie długu celnego w przywozie w kwocie 16.540 zł od 173 sztuk rowerów objętych tą deklaracją skróconą. Wobec nie wniesienia od niej odwołania, decyzja ta stała się ostateczna a należności zostały uiszczone. Ponadto, organ odwoławczy wyjaśnił, że wniosek o zwrot cła został złożony po upływie 12 miesięcy od dnia powiadomienia o kwocie długu celnego, dlatego rozpoznawany był w oparciu o przesłanki zwrotu określone w art. 236 WKC, który to przepis przewiduje trzyletni termin na złożenie wniosku. Odnosząc się do zarzutów odwołania, za bezpodstawny organ uznał zarzut naruszenia art. 239 ust. 1 tiret drugie WKC, w sytuacji gdy złożenie wniosku o zwrot należności celnych nastąpiło po upływie dwunastu miesięcy licząc od dnia powiadomienia dłużnika o kwocie tych należności. Organ odwoławczy stwierdził nadto brak przesłanek zwrotu określonych w art. 900-903 Rozporządzenia Wykonawczego. W jego ocenie wywóz towaru za granicę nie jest jedynym warunkiem zastosowania art. 900 ust. 1 pkt e Rozporządzenia Wykonawczego. Przepis ten dotyczy zwrotu zaksięgowanego retrospektywnie cła, w przypadku gdy wywieziono towar uprzednio dopuszczony do obrotu z zastosowaniem zwolnienia z należności celnych, dlatego też nie mógł być zastosowany w sprawie gdzie dług celny powstał w związku z niewykonaniem obowiązku wynikającego z czasowego składowania towaru podlegającego należnościom celnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...] wskazując między innymi, że nie był właścicielem składowanych rowerów i nie mógł nimi rozporządzać, a nadto, że cel składowania czasowego został osiągnięty albowiem towary niewspólnotowe zostały ostatecznie wywiezione poza obszar Wspólnoty. W konkluzji skarżący podniósł, że jako osoba nie będąca właścicielem i dysponentem towarów został obciążony należnościami celnymi przywozowymi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. Nr 718, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia, bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa, skarga podlega oddaleniu. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia wskazanych kryteriów, sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa skutkującego koniecznością jej uchylenia. Organ celny wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona w tym zakresie argumentacja jest wyczerpująca. Stan faktyczny sprawy nie był sporny. Skarżący nie kwestionował okoliczności stanowiących podstawę wydania wymiarowej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z [...] listopada 2012 r. określającej wobec niego dług celny w przywozie w kwocie 16.400 zł., zaś uprawnienie do zwrotu tej kwoty wywodził z faktu opuszczenia przez towary obszaru Wspólnoty, w związku z czym podnosił, że zaistniały okoliczności stanowiące przesłankę zwrotu określoną w art. 239 ust. 1 tiret drugie WKC, których organ celny nie wziął pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy, jak też to, że nie był on właścicielem towarów objętych procedurą czasowego składowania. Z kolei organ stoi na stanowisku, że z uwagi na złożenie wniosku po upływie dwunastomiesięcznego terminu od powiadomienia o kwocie długu celnego, przepis art. 239 WKC nie miał w sprawie zastosowania, a nadto nie zostały spełnione przesłanki z art. 900-903 RWKC. Przechodząc zatem do oceny zarysowanego sporu należy wskazać, że zagadnienia związane ze zwrotem należności celnych zostały uregulowane w rozdziale 5 WKC, który utracił wprawdzie moc obowiązującą z dniem 1.05.2016 r. (art. 288 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny Dz.U.UE.L.2013.269.1), nie mniej w dacie orzekania był obowiązującym aktem prawa wspólnotowego. Zgodnie z art. 235 lit. a WKC "zwrot" oznacza zwrot całości lub części należności celnych przywozowych lub wywozowych, które zostały uiszczone. Zasady zwrotu tych należności regulują zaś przepisy art. 236 – 242 WKC, przy czym należy zwrócić uwagę, że przesłanki zwrotu skorelowane są z określonym dla danej sytuacji terminem złożenia wniosku. Przepis art. 236 ust. 1 zdanie pierwsze WKC stanowi, że należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi, gdy okaże się, że w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub że kwota ta została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2 WKC. Stosowanie zaś do treści normy zawartej w art. 236 ust. 2 WKC, należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane po złożeniu wniosku przed upływem trzech lat, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. Wniosek należy złożyć we właściwym urzędzie celnym. Warto w tym miejscu dodać, że w innych sytuacjach, określonych w przepisach art. 238 i 239 WKC, zwrot należności celnych obwarowany jest krótszym – dwunastomiesięcznym terminem. W rozpoznawanej sprawie okolicznością decydującą dla przyjętej przez organy podstawy prawnej rozstrzygnięcia był więc termin złożenia wniosku o zwrot należności celnych. Organ przyjął bowiem, że powiadomienie dłużnika o powstaniu należności celnych w przywozie nastąpiło na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r., która stała się ostateczna z dniem 2 stycznia 2013 r., od którego stosownie do przepisu art. 236 ust. 2 WKC rozpoczyna bieg ustawowy termin do złożenia wniosku o zwrot. W sprawie ustalono również, że określone w decyzji należności celne zostały przez skarżącego uiszczone. Mając na uwadze, że skarżący wystąpił z wnioskiem o zwrot należności celnych ponad dwa lata od daty powiadomienia go o ich powstaniu, za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, iż jego rozpoznanie winno nastąpić w oparciu o przesłanki określone w art. 236 ust. 1 WKC, z którymi skorelowany został trzyletni termin na złożenie wniosku. Należy powtórzyć, iż w świetle tego przepisu, zwrotowi podlegają należności celne, gdy okaże się, że w chwili ich uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2 WKC. Biorąc za podstawę okoliczności wynikające z ostatecznej decyzji stwierdzającej powstanie długu celnego w przywozie, organy obu instancji wywiodły że określona w decyzji kwota długu celnego w chwili uiszczenia była prawnie należna, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki zwrotu zawarte w art. 236 ust. 1 WKC, a tym samym brak było podstaw do orzeczenia jej zwrotu w oparciu o ten przepis. Fakt późniejszego wywiezienia towaru poza obszar celny Wspólnoty, w ocenie organów nie oznacza, że określona w decyzji wymiarowej kwota cła nie była w chwili jej uiszczenia prawnie należna. W ocenie sądu, organy celne prawidłowo ustaliły, że skarżący należał do kręgu dłużników celnych i uiścił kwotę długu celnego, która w chwili zapłaty była prawnie należna i została prawidłowo zaksięgowana, jako że wynikała z ostatecznej decyzji wymiarowej. W świetle tych ustaleń słuszna była konstatacja, że w sprawie nie została spełniona żadna z materialnych przesłanek zwrotu należności celnych, określonych w art. 236 ust. 1 WKC, co ostateczne zadecydowało o odmowie uwzględnienia wniosku. Odnosząc się do zarzutów skargi, należy również wskazać, że rozpatrując ponownie sprawę na etapie postępowania odwoławczego, organ drugiej instancji dokonał oceny wniosku skarżącego również w świetle przesłanek z art. 239 WKC. Stosownie do treści tego przepisu należności są zwracane lub umarzane w sytuacjach innych niż określone w art. 236-238 WKC, tj. w sytuacjach określonych zgodnie z procedurą Komitetu (ust. 1 tiret pierwsze) oraz wynikających z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej (ust. 1 tiret drugie). Przy czym podkreślenia wymaga, że z powodów określonych w ust. 1, należności są zwracane lub umarzane na pisemny wniosek dłużnika złożony we właściwym urzędzie celnym w terminie dwunastu miesięcy, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. W należycie uzasadnionych, wyjątkowych przypadkach organy mogą zezwolić na przekroczenie tego terminu (ust. 2). Z gramatycznej wykładni zarówno przepisu art. 236 jak i 239 WKC wynika, iż obie materialne przesłanki zwrotu muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że organ bada istnienie przesłanek zwrotu łącznie z zachowaniem zastrzeżonego w tych przepisach terminu, a uprawnienie do zwrotu wygasa z jego upływem. W realiach rozpoznawanej sprawy, wniosek o zwrot uiszczonych należności celnych został zgłoszony po upływie dwunastu miesięcy od powiadomienia skarżącego o powstaniu tych należności, a skarżący nie powołał okoliczności wskazujących na możliwość przekroczenia tego terminu, co stanowiło wystarczającą przesłankę odmowy zastosowania przez organ przepisu art. 239 WKC. Niezależnie od tego, organ wykazał brak podstaw do jego zastosowania z uwagi na niespełnienie określonych w tym przepisie warunków zwrotu. Przede wszystkim, skarżący nie wykazał, aby powstanie należności celnych było wynikiem okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej. Przeciwne w tym zakresie wnioski płyną bowiem z ustaleń będących podstawą wydania decyzji wymiarowej z 23 listopada 2012 r., wskazujących jednoznacznie na niedokonanie przez skarżącego w ustawowym terminie formalności niezbędnych do nadania przeznaczenia celnego towarom korzystającym z procedury czasowego składowania. Podnoszona przez skarżącego w tym kontekście okoliczność późniejszego wywozu tych towarów poza obszar Wspólnoty, nie zmienia oceny, że ustawowy termin wykonania tego obowiązku nie został zachowany, czego konsekwencją było wydanie decyzji określającej kwotę długu celnego. W nawiązaniu do zawartego w uzasadnieniu skargi argumentu, że wywóz towaru poza obszar Wspólnoty stanowi przesłankę zwrotu należności celnych na postawie art. 900 ust. 1 pkt e Rozporządzenia Wykonawczego, należy wskazać, że hipoteza tej normy dotyczy towarów uprzednio dopuszczonych do obrotu z zastosowaniem zwolnienia z należności celnych, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca, gdyż jak wskazano wyżej, podstawą przypisania skarżącemu odpowiedzialności za dług celny na zasadzie art. 204 ust. 1 lit. a WKC, było niewykonanie przez niego obowiązków wynikających z procedury czasowego składowania towarów. W tej sytuacji argumentacja o późniejszym wywiezieniu towarów poza obszar Wspólnoty, nie miała dla sprawy zwrotu należności celnych istotnego znaczenia. W ocenie sądu, chociaż stanowisko organu odwoławczego w zakresie braku przesłanek zwrotu należności celnych z art. 239 ust. 1 WKC, w pełni zasługuje na aprobatę, to jednak decydującym i jednocześnie wystarczającym powodem odmowy zastosowania tego przepisu w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, jest złożenie wniosku po upływie określonego w tym przepisie dwunastomiesięcznego terminu. Tym samym podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 239 ust. 1 tiret drugie WKC poprzez nie zastosowanie tego przepisu, należy uznać za niezasadny. Jako chybiony należy ocenić też zarzut oparty na twierdzeniu, że skarżący nie był właścicielem składowanych towarów i nie mógł nimi rozporządzać. Argument ten nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zwrotu uiszczonych należności celnych, a oparty na nim zarzut nie podważa zasadności zaskarżonej decyzji. Jak wynika z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r. skarżący posiadał status dłużnika należności celnych przywozowych i określoną w tej decyzji kwotę uiścił. Warto jednak w związku z tym zarzutem wyjaśnić również pojęcie "osoby zainteresowanej", jakim posługuje się ustawodawca w przepisach art. art. 236 i 239 WKC. Zgodnie bowiem z art. 899 ust. 3 Rozporządzenia Wykonawczego "zainteresowana osoba", w rozumieniu art. 239 WKC, oznacza osobę lub osoby określone w art. 878 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego lub ich przedstawiciela oraz każdą osobę biorącą udział w dopełnianiu formalności celnych w odniesieniu do danych towarów lub osobę, która udzieliła instrukcji koniecznych w celu dopełnienia tych formalności. W art. 878 ust. 1 Rozporządzenia Wykonawczego jest natomiast mowa o osobach, które uiściły należności celne, lub które są zobowiązane do ich uiszczenia bądź o osobach, które przejęły ich prawa i obowiązki. Z przywołanych regulacji płynie zatem jednoznaczny wniosek, że skarżący będąc osobą, która uiściła należności celne posiada jednocześnie status osoby zainteresowanej. W kontekście przesłanek zwrotu tych należności, określonych w przepisach art. 236-247 WKC obojętne jest natomiast posiadanie, czy też nie posiadanie przymiotu właściciela towaru, co do którego należności celne zostały określone. Z tego względu, za pozbawione racji należało uznać zarzuty naruszenia przepisów art. 203 ust. 3 w związku z art. 96 ust. 2 WKC. Pierwszy z wymienionych przepisów określa kto jest dłużnikiem celnym w sytuacji usunięcia towaru spod dozoru celnego, drugi zaś określa obowiązki głównego zobowiązanego jako osoby uprawnionej do korzystania z procedury tranzytu zewnętrznego. Przepisy te nie mają zastosowania na etapie rozpoznawania wniosku o zwrot uiszczonych należności celnych, wobec czego nie mogły zostać przez organy celne naruszone. Analogiczny wniosek odnosi się do wskazanego w uzasadnieniu skargi przepisu art. 859 Rozporządzenia Wykonawczego, przy czym wskazanie, że chodzi o art. 859 z indeksem 6 Kodeksu Celnego, sąd uznaje za oczywistą pomyłkę. Wspomniany przepis zawiera katalog uchybień nie mających wpływu na procedurę czasowego składowania towaru, wobec czego również nie miał w rozpoznawanej przez organy sprawie zastosowania. Z tych wszystkich względów, skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.