III SA/Lu 491/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (spr.), Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz adwokat I. B. – L. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złote tytułem podwyższenia opłaty o stawkę podatku o towarów i usług. Decyzją nr {...] z dnia [...] listopada 2008 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] wydaną w sprawie J. D., Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek, wskazując, że zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W dniu 4 lipca 2005 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności, powołując się na trudną sytuację materialną, życiową i stan zdrowia. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności. Na skutek rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r. stwierdził nieważność przedmiotowej decyzji. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności. W dniu [...] grudnia 2006 r. skarżąca złożyła skargę na tę decyzję, wnosząc o jej uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2007 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Decyzją nr [...] z dnia 18 października 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności. W dniu 9 listopada 2007 r. skarżąca złożyła skargę na tę decyzję, wnosząc o jej uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2008 r. uchylił zaskarżoną decyzję. W związku z wyrokiem Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 8 sierpnia 2008 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dokumentów określających aktualne możliwości płatnicze oraz wszelkich dowodów wskazujących, że ze względu na aktualny stan majątkowy, sytuację rodzinną bądź zdrowotną nie jest ona w stanie opłacić należności. W dniu 19 sierpnia 2008 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie zapoznać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym ze względu na wyczerpanie. Ponadto skarżąca dołączyła do wniosku dodatkowe wyjaśnienia oraz kartę informacyjną leczenia uzdrowiskowego, kartę informacyjną leczenia szpitalnego, kartę informacyjną leczenia szpitalnego oddziału cukrzycowego, informację dla lekarza kierującego opis wykonanego badania, postanowienie komornika sądowego o sporządzeniu planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, nie wykupione recepty. Skarżąca w dniu 19 sierpnia 2008 r. oświadczyła również, że jej stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie uległy zmianie. W dniu 6 października 2008 r. skarżąca dołączyła do wniosku oświadczenie oraz nie wykupione recepty. Dokonując oceny sprawy organ wyjaśnił, że w przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenia przesłanki umorzenia określa art. 28 ust. 2 w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. W świetle powołanych przepisów umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić jedynie w sytuacji braku możliwości ich dochodzenia bądź w sytuacji wykazania przez zobowiązanego braku możliwości ich opłacenia, czego w sprawie nie stwierdzono. Z analizy akt płatnika wynika, że należności z tytułu składek figurujące na koncie skarżącej są skutecznie dochodzone w trybie egzekucji ze świadczenia rentowego przez Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Puławach. Z dotychczasowego postępowania egzekucyjnego w okresie od grudnia 2004 r. do października 2008 r. uzyskano kwotę 7.651,27 zł. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ ustalił, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą od 1 sierpnia 1998 r. do 4 czerwca 2002 r. oraz od 1 kwietnia 2004 r. do 21 kwietnia 2004 r. Aktualnie skarżąca osiąga dochód z tytułu renty wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 757 zł brutto miesięcznie, z którego dokonywane są potrącenia na poczet składek po 189,44 zł miesięcznie, a więc do wypłaty pozostaje kwota 462,13 zł. Mąż skarżącej uzyskuje dochód z tytułu emerytury wypłacanej przez Wojskowe Biuro Emerytalne w kwocie ok. 528 zł netto miesięcznie. Ponadto skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką L., która otrzymuje rentę socjalną w kwocie ok. 440 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie. Powyższe świadczenie zostało przyznane na czas określony do 30 września 2008 r., jednak podczas wizyty w Inspektoracie w dniu 6 października 2008 r. skarżąca nie zgłosiła zmian w sytuacji materialnej rodziny. Organ ustalił, że łączny dochód rodziny skarżącej wynosi ok. 1.580 zł netto miesięcznie. W dołączonym do akt oświadczeniu o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych skarżąca wskazuje, że ponosi stałe miesięczne wydatki np. opłata za gaz, prąd, czynsz w wysokości ok. 1.000 zł. Jednakże z dołączonych do sprawy dowodów wynika, że faktycznie ponosi ona wydatki tylko na żywność, leki, prąd i gaz w kwocie ok. 300 zł, ponieważ nie reguluje innych zobowiązań np. czynszu za mieszkanie. Na podstawie załączonych dokumentów finansowych, w tym postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Puławach z dnia 28 kwietnia 2008 r. ustalono, że posiada ona zadłużenie: w Wojskowej Agencji Mieszkaniowej 10.597,12 zł, A. F. T. K. Sp. Jawna - 1.590,42 zł, Polska Telefonia Cyfrowa Sp. z o.o. - 2.324,05 zł, Skarb Państwa JW. 4824 Stawy - 1.583,03 zł oraz WAM O/Regionalny Lublin - 30.017,99 zł. Ponadto z Ośrodka Pomocy Społecznej w D. uzyskano informację, że skarżąca nie występowała w 2007 i 2008 roku o udzielenie pomocy społecznej pomimo przedstawionej trudnej sytuacji materialnej. Nie starała się ona również, pomimo takich możliwości, o pomoc w formie dofinansowania na zakup leków. Z przeprowadzonych ustaleń w MOPS w D. wynika, że istnieje możliwość uzyskiwania pomocy społecznej na zakup leków, nawet w sytuacji nie spełnienia kryterium dochodowego tj. gdy dochód netto na członka rodziny przekracza 351 zł miesięcznie. Dodatkowo ustalono również, że skarżąca korzystała z samochodu osobowego marki Citroen Berlingo rok. prod. 1998 r., który był pod zastawem banku PKO BP S.A. Oddział I w Puławach. Skarżąca nie opłacała rat kredytu, który został postawiony w stan wymagalności. Z powyższego wynika, że na samochód osobowy został przez skarżącą zaciągnięty kredyt bankowy, pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej i życiowej rodziny, która trwa już od dawna, bowiem od 1985 r. skarżąca jest na rencie z powodu stanu zdrowia, jej mąż od 1986 r. leczony jest w Poradni Zdrowia Psychicznego, a córka od ok. 10 lat leczona jest z powodu przewlekłej choroby - schizofrenii paranoidalnej. Organ nie znajduje zatem wytłumaczenia dla dodatkowego obciążania budżetu domowego, pomimo istniejącej sytuacji rodzinnej, który doprowadził do powstania zobowiązań wobec banku. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności skarżąca podnosi również, iż jest poważnie zadłużona i nie ma środków na leczenie. Twierdzi ona, że nie wykupuje wszystkich leków, lecz tylko podstawowe tj. leki na nadciśnienie i insulinę. Jednak organ ustalił, że w przedstawionych nie wykupionych receptach z 2004 i 2006 r. występują również wymienione wyżej wykupywane przez nią leki tj. np. insulina oraz tertensif i enarenal - leki na nadciśnienie. Przedłożone kserokopie nie wykupionych recept z 2008 r. dotyczą leku przypisanego w związku z tymczasową dolegliwością górnych dróg oddechowych oraz leku przeciwbólowego stosowanego przy przewlekłych stanach reumatycznych. Zdaniem organu dowodzi to tylko, że skarżąca nie wykupiła leków przypisanych po pobycie w szpitalu w listopadzie 2004 r. oraz w sierpniu 2006 r., a następnie w lipcu 2008 r. i sierpniu 2008 r. Pomimo wezwania w sprawie uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie ponoszonych wydatków na leczenie, w tym na zakup leków, z wyszczególnieniem ceny niezbędnych do stosowania leków, skarżąca nie uzupełniła wniosku. Z uwagi na to organ uznał, że załączone kserokopie nie wykupionych przez skarżącą recept nie stanowią wystarczającego dowodu do uznania, że w okresie od listopada 2004 r., od kiedy zwróciła się z wnioskiem o umorzenie należności wobec ZUS, do dnia wydania decyzji - nie wykupuje ona przepisanych przez lekarzy leków, z powodu trudności finansowych i niskich dochodów. Odnosząc się do powoływanej we wniosku trudnej sytuacji materialnej skarżącej i rodziny organ stwierdza, że jest ona wynikiem podejmowanych ryzykownych decyzji, co przyczyniło się do narastania długów i zobowiązań. W okresie od sierpnia 2007 r. do kwietnia 2008 r. skarżąca spłaciła zobowiązania wobec Banku PKO BP II O Puławy w wysokości ok. 6.000 zł, co wynika z analizy zadłużeń dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym przez komornika sądowego, wskazanych w planach podziału sumy uzyskanej z egzekucji ze świadczenia emerytalno-rentowego z dnia 29 sierpnia 2007 r. oraz z dnia 28 kwietnia 2008 r. Skarżąca potwierdza to w piśmie z dnia 19 sierpnia 2008 r. Spłacenie zadłużenia wobec banku może świadczyć o regulowaniu innych zobowiązań, z pominięciem zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także oznacza, że skarżąca posiada środki na regulowanie długów. Biorąc pod uwagę powyższe, organ uznał, że sytuacja finansowa skarżącej jest na tyle stabilna, iż dokonywane comiesięczne potrącenia z jej świadczenia (od grudnia 2004 r.) na rzecz należności z tytułu składek nie pozbawią jej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tym bardziej, że nie zachodzi konieczność spłaty zadłużenia jednorazowo, jeśli nie pozwala na to sytuacja finansowa dłużnika. Organ uznał też, że nie stanowi wystarczającego argumentu w sprawie wskazywana przez skarżącą niemożność podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na stan zdrowia i konieczność sprawowania opieki nad członkami rodziny, ponieważ rozpoczęła ona i kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej, pomimo swojego stanu zdrowia i sytuacji rodzinnej, bez rozeznania rynku w danej branży. Nierozważne decyzje, co do rozpoczęcia prowadzenia działalności oraz jej wznawiania, mimo braku dochodów, nie mogą obciążać finansów publicznych. Podsumowując organ stwierdził, że nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności należności skarżącej. Jednocześnie skarżąca nie przedstawiła wystarczających dowodów, aby uznać jej sprawę za uzasadniony przypadek umorzenia należności, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" nie może mieć zastosowania w jej przypadku. O istnieniu ważnego interesu nie decyduje subiektywne przekonanie dłużnika, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają życie i zdrowie. Wprawdzie z przedłożonych dokumentów medycznych wynika, że od 1985 r. skarżąca pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy, z uwagi na współistniejące przewlekłe choroby tj. nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2 leczona insuliną, dyskopatia zwyrodnieniowa, jednak jej stan zdrowia nie zmienił się radykalnie w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, którą rozpoczęła ona świadomie, znając swoją sytuację zdrowotną i życiową. Nie miał on również wpływu na rozpoczęcie przez skarżącą działalności gospodarczej. Ponadto stan zdrowia córki i męża również był skarżącej znany przed rozpoczęciem działalności gospodarczej i nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności powstałych w związku z jej prowadzeniem. Sytuacja życiowa rodziny w jakiej się skarżąca znajduje nie jest skutkiem prowadzenia działalności gospodarczej, a wznawianie jej, pomimo istniejącego długu wobec ZUS, nie świadczy o podjęciu rozsądnej próby uregulowania zadłużeń. Organ uznał, że w związku z przedstawionymi faktami uznanie argumentacji skarżącej w świetle zasady równego traktowania płatników, obligowałoby wierzyciela do uwzględnienia wszystkich wniosków, w których zobowiązani podnoszą trudną sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną. Wobec powyższego organ nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska w przedmiotowej sprawie. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której ogólnie zarzuca organowi naruszenie prawa i wnosi o jej uchylenie. Skarżąca podnosi, że podjęcie działalności było koniecznością związaną ze złą sytuacją materialną rodziny, zaś wykonywać pracy nie była w stanie ze względu na udokumentowany zaświadczeniami lekarskimi stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wskazał wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. W ocenie Prezesa ZUS podniesione w skardze okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącej były przedmiotem rozpatrzenia przez Prezesa ZUS i nie zostały uznane za podstawę uzasadniającą umorzenie należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sąd Administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej wart. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn .zm.) uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związany granicami skargi (art. 134 ppsa). Orzeczenie w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynności i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa wskazane są w przepisie art. 145 § 1 ppsa. W szczególności zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. ci ppsa, Sąd uchyla decyzję całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę treść art. 153 psa, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia - Wojewódzki Sąd Administracyjny zbadał wskazania zawarte we wcześniej wydanych w sprawie wyroków sądów administracyjnych, szczególnie zaś w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2008 r.. Sąd ten uchylając poprzednią decyzję wydaną w sprawie przez Prezesa ZUS wskazał, że organ mając na uwadze przesłanki umorzenia należności określone w ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należności określone w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawczyni oraz jej rodziny ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji. Powyższe, organ winien rzetelnie rozważyć w kontekście problemów zdrowotnych skarżącej, jej męża i córki wyjaśniając kwestię możliwości ponoszenia kosztów na leczenie. Na tej podstawie organ będzie mógł sformułować realną i racjonalną ocenę dotyczącą obecne i przyszłej sytuacji finansowej skarżącej oraz jej rodziny oraz perspektyw uzyskania dochodów na poziomie umożliwiającym spłatę zadłużenia wobec ZUS. Ocena ta winna uwzględniać indywidualną sytuację skarżącej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji, za podstawę rozstrzygnięcia przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa. Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 200 cyt. ustawy ppsa.