III SA/Lu 499/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca),, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek,, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 października 2012 r. sprawy ze skargi B.Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek uchyla zaskarżoną decyzję. B. Ś. pismem z dnia [...] lutego 2012 r. (data wpływu [...] lutego 2012 r.) złożyła m.in. wniosek o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmówiono umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę na ubezpieczenia społeczne za okres od [...] 2007 r. – [...] 2010 r. liczonych na dzień [...]lutego 2012 r. w kwocie [...] zł; ubezpieczenia zdrowotne za okres od [...] 2007 r. – [...]2010 r. liczonych na dzień [...] lutego 2012 r. w kwocie [...] zł; Fundusz Pracy za okres od [...] 2007 r. – do [...] 2010 r., liczonych na dzień [...] lutego 2012 r. w kwocie [...] zł. Po rozpatrzeniu wniosku B. Ś. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2012 r., Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymano w mocy wskazaną powyżej decyzję. Z obszernego uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie dopatrzył się aby zachodziła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. – zwaną dalej u.s.u.s.). Organ stwierdził, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz pełnoletnią, niepracującą córką. Wszystkie wymienione osoby podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, w tym [...] ha przeliczeniowych. Dochód ten, zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wynosi [...] zł rocznie z tego [...] zł miesięcznie ([..] x 2.278 zł). Dodatkowym źródłem dochodu jest zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł, który otrzymuje skarżąca. Organ wyspecyfikował miesięczne wydatki ponoszone przez rodzinę zobowiązanej, przy czym nie dokonał zbilansowania dochodów i wydatków. Podniósł, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zwanego dalej rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się do pierwszej z podanych wyżej przesłanek organ zauważył, że ciężar jej wykazania spoczywa na osobie zobowiązanej. Podniósł, że ze stanu faktycznego nie wynika aby skarżąca poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (przesłanka wymieniona w pkt 2). Oceniając przesłankę wyszczególnioną w pkt 3 organ stwierdził, że wprawdzie skarżąca dostarczyła do wglądu oryginały dokumentacji medycznej "(...) jednak fakt Pani choroby był znany Zakładowi na etapie rozpoznawania wniosku o umorzenie i został już uwzględniony a nowa dokumentacja nie ma wpływu na zmianę decyzji Nr [...] z dnia [...] r. (...)". Organ zaznaczył, że stosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę wobec powszechności wniosków, mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju, jak powszechnie wiadomo, stale borykającego się z niedoborem środków na ten cel. Decyzje w sprawach tego rodzaju mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie w sprawie normatywnych przesłanek, nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Skargę sądową na powyższą decyzję wniosła B. Ś., wnosząc o umorzenie odsetek. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że od [...] 2012 r. nie otrzymuje już zasiłku chorobowego. Rodzina żyje na granicy ubóstwa, utrzymuje się wyłącznie z niewielkich dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, przez męża skarżącej. Od [...] 2012 r. skarżąca przebywa na leczeniu szpitalnym. W ocenie skarżącej istnieją trzy przesłanki normatywne, pozwalające na zastosowanie ulgi, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Uzasadniając pierwszą z nich skarżąca stwierdziła, że nie ma nic poza rzeczami do osobistego użytku. Odnosząc się do drugiej przesłanki podniosła, że sytuacja ekonomiczna rodziny oraz jej zły stan zdrowia zmusza do pożyczania pieniędzy na przeżycie u rodziny i znajomych. Odnosząc się do trzeciej przesłanki nadmieniła, że cierpi na chorobę psychiczną i z tego powodu nikt nie chce jej przyjąć do pracy. Składając wniosek, okazała do wglądu oryginały dokumentów, jednak nie odnotowano tego faktu. Jeśli natomiast brakuje oryginałów dokumentacji medycznej, to urzędnicy powinni zwrócić się do KRUS, który nimi dysponuje. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podnieść naprzód należy ustosunkowując się do wniosku o umorzenie odsetek, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem administracji publicznej, który merytorycznie rozstrzyga indywidualne sprawy. Stosownie bowiem do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Natomiast w myśl art. 1 § 2 tej ustawy – kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W stosunku do wadliwych decyzji administracyjnych, sąd może zastosować jeden z instrumentów wymienionych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej jako p.p.s.a.). Oceniając legalność zaskarżonej decyzji podnieść należy, że prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm materialnoprawnych uzależnione jest od uprzedniego, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz jego rozpatrzenia i oceny, w myśl reguł wskazanych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Zadośćuczynienie owym regułom powinno zmaterializować się w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym po myśli art. 107 § 3 k.p.a. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że została ona wydana z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje jej uchyleniem. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.), która zachodzi w sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ trafnie uznał, że okoliczności sprawy nie pozwalają na przyjęcie istnienia całkowitej nieściągalności. Stanowisko swoje w tym zakresie szczegółowo uzasadnił. Zatem nie było podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. B. Ś. nie zwalczała w skardze powyższych ustaleń, za wyjątkiem tego, że jej zdaniem spełniona została dyspozycja art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie ma nic poza rzeczami do osobistego użytku Stanowisko skarżącej w tej kwestii nie zasługuje na aprobatę sądu, gdyż nie przedstawiła ona żadnych dowodów świadczących o tym, że zgodnie z normatywną treścią art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. "jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne". Uwzględnieniu natomiast podlega – zarzut skargi, który dotyczy niewyjaśnienia sprawy pod kątem możliwości umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia. W myśl tego przepisu – Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w przypadkach podanych w pkt 1-3, przy czym wyliczenie tych przypadków nie jest taksatywne, o czym świadczy użycie przez normodawcę zwrotu "w szczególności". Już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca sygnalizowała, że zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł ma przyznany tylko do maja 2012 r. Brak weryfikacji tego twierdzenia przez organ i przyjęcie, że na dochód rodziny skarżącej składa się oprócz dochodu z gospodarstwa rolnego, również dochód z tytułu otrzymywanego zasiłku chorobowego świadczy o tym, że owo ustalenie było co najmniej dowolne. Skoro tak, nie pozwalało to na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w świetle którego wniosek może zostać uwzględniony, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zauważyć należy, że skarżąca od początku postępowania wskazywała na swoją chorobę, przedstawiając na tę okoliczność dokumenty medyczne, którym organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, z uwagi na to, że skarżąca nie przedstawiła oryginałów dokumentów, jedynie ich kopie. Przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca przedłożyła ponownie dokumentację medyczną (karty informacyjne leczenia szpitalnego z dnia [...]grudnia 2011 r., z dnia [...] lipca 2011 r., oraz kartę informacyjna leczenia szpitalnego z pobytu w dniach [...].2010 do [...].2010 r.), której oryginały zostały przedstawione do wglądu, co wynika z akt sprawy. Ponadto przedłożyła kserokopie zaświadczeń o stanie zdrowia. Zdaniem organu, sytuacja skarżącej przy ponownym rozpatrywaniu jej sprawy nie uległa zmianie. Odnośnie dokumentacji medycznej, organ wskazał, że fakt choroby skarżącej znany był organowi już na etapie rozpoznawania wniosku o umorzenie i został on uwzględniony, natomiast przedstawiona dokumentacja nie ma wpływu na zmianę decyzji. Mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że pomimo złożonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych deklaracji dotyczącej analizy materiałów zgromadzonych w sprawie, organ nie dokonał żadnych ustaleń w kontekście wskazanej przez skarżącą choroby oraz przedstawionych na tę okoliczność dowodów. Stwierdzenie organu że "fakt choroby skarżącej znany był organowi już na etapie rozpoznawania wniosku o umorzenie i został on uwzględniony na etapie opracowywania wniosku o umorzenie" jest błędne. Przed wydaniem decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. organ nie brał pod uwagę dokumentacji medycznej, z uwagi na to, że przedstawiono jedynie jej kserokopię a nie oryginały, wobec tego nie stanowiła dowodu w postępowaniu. Skoro skarżąca, do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przedłożyła oryginały dokumentacji medycznej, to dokumenty te, stanowiące materiał dowodowy w sprawie, powinny podlegać ocenie przez organ. Organ tego nie uczynił, zatem nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy. Materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie nie został wyczerpująco rozpatrzony i oceniony. Organ, mając do dyspozycji dokumentację medyczną skarżącej, nie dokonał jej analizy pod kątem istnienia przewlekłej choroby o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Ponownie rozpatrując sprawę (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) organ wyeliminuje stwierdzone wyżej uchybienia. Ustali w sposób precyzyjny stan majątkowy rodziny skarżącej i jej dochód oraz wydatki, a następnie zbilansuje te pozycje w celu ewentualnego zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Ustali również, czy skarżąca cierpi na chorobę przewlekłą, która pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. Należy jednak pamiętać, że ciężar udowodnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia spoczywa na skarżącej, co wynika z użycia przez prawodawcę zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże". Organ powinien jednak uczynić zadość obowiązkom wynikającym z przepisów zamieszczonych w art. art. 9 i 10 k.p.a., tj. zakreślić skarżącej odpowiedni termin (biorąc pod uwagę jej chorobę) do złożenia stosownych dowodów. Przy czym samo ustalenie, że skarżąca cierpi na chorobę przewlekłą nie jest wystarczające do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Konieczne jest bowiem wykazanie, że istnienie owej choroby pozbawia skarżącą uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jeżeli oryginały takich dokumentów znajdują się w placówce KRUS, to skarżąca może zwrócić się o wydanie kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem, a następnie dostarczyć je do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli dokonane ustalenia będą pozytywne, Zakład rozważy wydanie odpowiedniej decyzji, w której należy wyważyć zarówno ważny interes strony, jak również interes publiczny. Z tych względów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.