III SA/Lu 503/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi P. K. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby . oddala skargę. I Dyrektor Izby Celnej orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie art. 437 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego w zw. z art. 32 i art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 1999 r., Nr 72, poz. 802 z póź. zm.), utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy podniósł, iż orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...]. Dyrektor Urzędu Celnego, na podstawie art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, orzekł o wymierzeniu kary wydalenia ze Służby Celnej – P. K., obwinionego o naruszenie obowiązków służbowych określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 i 5 wskazanej ustawy, polegających na tym że pełniąc w dniu [...]., służbę w Oddziale Celnym w K. w zamian na wręczoną korzyść majątkową w postaci [...] DEM odstąpił od przeprowadzenia rewizji celnej samochodów ciężarowych marki M. nr rejestracyjny [...] i marki M. nr rejestracyjny [...]. Organ wskazał, iż zebrany w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego materiał dowodowy wskazuje rażące naruszenie obowiązków służbowych przez P. K. Świadczą o tym zeznania złożone przez A. D., obywatela Białorusi, z których wynika, że w dniu [...] podczas odprawy celnej funkcjonariusz celny dokonujący rewizji zażądał od niego i drugiego kierowcy /G. G./ kwoty pieniężnej w zamian za odstąpienie od rozładunku samochodów. A. D. wręczył funkcjonariuszowi [...] DEM i zawiadomił o tym swojego pracodawcę. Dnia [...] przeprowadzono z udziałem A. D. okazanie funkcjonariuszy celnych, w tym funkcjonariusza P. K., który wg dokumentacji w dniu [...] dokonywał rewizji celnej samochodu. W wyniku okazania obywatel Białorusi wskazał P. K. jako osobę której dnia [...] wręczył kwotę [...] DEM. Postanowieniem z dnia [...] Prokuratura Rejonowa przedstawiła P. K. zarzut popełnienia przestępstwa z art. 228 § 1 kk, ponadto Sąd Rejonowy na wniosek Prokuratury zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania w okresie od [...] do [...]. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, postanowieniem Nr [...] z dnia [...] wszczęto postępowanie dyscyplinarne w sprawie naruszenia obowiązków służbowych , określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 i 5 ustawy o służbie celnej. W toku postępowania dyscyplinarnego zostali przesłuchani w charakterze świadków funkcjonariusze celni, którzy brali udział w czynnościach okazania wspólnie z P. K. Przesłuchano także świadka N. F. - właściciela firmy, w której [...] zatrudniony był A. D. Z zeznań jego wynika iż dzwonił do niego pracownik z informacją, że polski celnik żąda od niego pieniędzy w zamian za odstąpienie od kontroli samochodów. W sprawie jako świadek przesłuchany został także G. G., który potwierdził swoimi zeznaniami wersje wydarzeń przedstawioną przez A. D. Organ odwoławczy wskazał, iż zeznania świadków zarówno właściciela firmy jak i obu kierowców są zbieżne, potwierdzają wersję zdarzeń które miały miejsce [...] a w szczególności potwierdzają fakt przyjęcia przez P. K. korzyści majątkowej w zamian za odstąpienie od czynności służbowych. Dyrektor Izby Celnej podniósł także, że postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem szczególnym, które toczy się wg zasad określonych w ustawie z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celne oraz Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 kwietnia 2000 r. w sprawie trybu przeprowadzania posterowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych. Organ podkreśla, że odpowiedzialność dyscyplinarna spełnia inną funkcję niż odpowiedzialność karna, z tego powodu do tego postępowania stosuje się przepisy postępowania karnego odpowiednio. Przedmiotem prowadzonego postępowania dyscyplinarnego jest ustalenie naruszenia obowiązków służbowych, natomiast prawomocne orzeczenie sądu stwierdza czy popełniony czyn stanowi przestępstwo. Dyrektor Izby Celnej wskazał iż przesłanką do wydania orzeczenia dyscyplinarnego jest ustalenie naruszenia obowiązków służbowych w oparciu o własne materiały i dowody zgromadzone w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, ze dokonano szczegółowej analizy i oceny zebranego materiału dowodowego, która zdaniem organu wskazuje na rażące naruszenie obowiązków służbowych. Orzeczona kara jest adekwatna do popełnionego czynu stanowiącego naruszenie obowiązków służbowych. II Na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...], skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył P. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Wskazanemu orzeczeniu, zarzucił naruszenie: l) przepisu art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999 roku o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72 , poz. 802 z późno zm.) w zw z art. 4 , 5 § l i 2 oraz 7 k.p.k. przez brak zastosowania w toku postępowania zasad wyrażonych w wymienionych przepisach kodeksu postępowania karnego a w szczególności przez: - naruszenie wyrażonej wart. 4 k.p.k. zasady bezstronności i nie wzięcie pod uwagę okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego związanych z wątpliwościami co do prawdziwości twierdzeń przesłuchanych świadków zdarzenia, - naruszenie wyrażonej w art. 5 § l i 2 k.p.k. zasady domniemania niewinności przez rozstrzygnięcie nie dających usunąć się wątpliwości co do popełnienia naruszenia obowiązków służbowych na niekorzyść skarżącego przyjęcie, iż dopuścił się on przestępstwa, - naruszenie wymienionej w art. 7 k.p.k. zasady swobodnej oceny dowodów przez zupełnie dowolne przyjęcie prawdziwości twierdzeń osób pomawiających skarżącego o naruszenie obowiązków służbowych. 2) przepisu art. 32 ust. 1 pkt. 2 i 5 ustawy z dnia 24 lipca 1999 roku o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72poz. 802 z późno zm.) przez bezzasadne przyjęcie, iż uchybił obowiązkom wymienionym w tych przepisach; 3) przepisu art. 77 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie w szczególności w zakresie braku działań mających na celu weryfikację twierdzeń osób pomawiających obwinionego o przyjęcie korzyści majątkowej, wyjaśnienia przyczyn złożenia zawiadomienia o naruszeniu dopiero po kilku miesiącach od dnia zdarzenia i nie przez osobę która korzyść wręczała . 4) przepisu art. 80 k.p.a. przez dowolną ocenę materiału dowodowego, a w szczególności bezkrytyczne przyjęcie za prawdziwe twierdzeń kierowców pomawiających skarżącego o przyjęcie korzyści majątkowej oraz samego faktu naruszenia obowiązków służbowych które jak wynika z opisu zarzucanego czynu jest przestępstwem. III W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: IV Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r., Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź.zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, polegającą na kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem obowiązującym w dniu wydania zaskarżonego aktu. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się do zbadania czy organ administracji publicznej w toku postępowania nie naruszył przepisów prawa. Przedmiotem badania w przedmiotowej sprawie jest orzeczenie dyscyplinarne wydane przez Dyrektora Izby Celnej Nr [...] z dnia [...], które utrzymało w mocy orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] uznające P. K. winnym zarzucanego mu czynu i oraz wymierzające mu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. V Materialno-prawną podstawą wskazanego powyżej orzeczenia, stanowią art. 32 i art. 63 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Zgodnie z treścią art. 32 funkcjonariusz celny obowiązany jest między innymi rzetelnie, bezstronnie i terminowo wykonywać powierzone mu zadania oraz godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią. Art. 62 ustawy stanowi, że funkcjonariusze ci ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie wskazanych w ustawie obowiązków. W sytuacji gdy nałożone ustawowo obowiązki zostaną naruszone lub funkcjonariusz dopuści się ich zaniedbania, zostaje nałożona na niego, po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego, kara dyscyplinarna, którą może być, jak w przedmiotowej sprawie, kara wydalenia ze służby. Katalog kar określony został w art. 63 w/w ustawy. Stopniowanie kar określone w przepisie, jest swego rodzaju stopniowaniem środków jakie mogą zostać nałożone na funkcjonariusza. Przepis jednak nie określa za jakie przewinienie służbowe, jaką należy zastosować karę. Przekazane to zostało do uznania organu prowadzącego postępowanie dyscyplinarne. Funkcjonariusze celni pełnią funkcje publiczną, która jest istotna z punktu widzenia interesów państwa, wobec czego na stanowisku takim powinny znajdować się tylko osoby godne zaufania. Z uwagi na to, że funkcjonariusze pełnią taką funkcję, powoduje to konieczność poddania ich szczegółowo określonemu trybowi dyscyplinowania, gdy zachowanie ich uchybia obowiązkom lub godności wykonywanego zawodu. Należy zauważyć iż odpowiedzialność dyscyplinarna jakim podlegają funkcjonariusze celni jest dodatkową dolegliwością, która niezależna jest od ewentualnej odpowiedzialności karnej. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania karnego, którego orzeczenie końcowe zapada niezależnie od wyników postępowania karnego. Odpowiedzialność ta jest ściśle związana ze stosunkiem pracy, wywołuje skutki w ramach tego stosunku. Jak prawidłowo wskazał organ administracji, przedmiotem prowadzonego postępowania dyscyplinarnego jest ustalenie naruszenia obowiązków służbowych. W przedmiotowej sprawie, powodem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego było wszczęcie śledztwa i przedstawienie zarzutu P. K., popełnienia przestępstwa z art. 228 § 1 kk (postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia [...].). Co prawda fakt postawienia zarzutu skarżącemu nie świadczy o tym, że popełnił on czyn, który jest mu zarzucany, ale organ administracji może wszcząć postępowanie dyscyplinarne, i dokonać samodzielnie ustaleń, które pozwalają na przyjęcie, że skarżący popełnił czyn, powodujący orzeczenie w stosunku do niego kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. Materiał dowodowy jaki został zgromadzony w przedmiotowej sprawie wskazuje, iż P.K. dopuścił się rażącego naruszenia obowiązków służbowych. Istotą zasady domniemania niewinności jest dyrektywa, że oskarżony musi być traktowany jako niewinny niezależnie od przekonania organu. Jednak zasada ta nie może uniemożliwiać sprawowania nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego, nie może ona wykluczać wiązania z samym faktem toczącego się postępowania karnego stosowania jakichkolwiek sankcji, które oddziaływają na sytuację osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa. Jak wskazano powyżej, funkcjonariusze celni pełnią funkcje publiczną i jako specyficzna grupa zawodowa, która powinna wyróżniać się uczciwością i wiarygodnością, poddani być muszą specyficznym rygorom. Charakter i specyfika tej pracy, zdaniem sądu, uzasadnia dopuszczalność rygorystycznego postępowania wobec wskazanej grupy zawodowej. Funkcjonariuszom powinno stawiać się wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki ich postępowania. Wynikająca z zasady domniemania niewinności zasada in dubio pro reo (§ 2 art. 5 kpk) ma zastosowanie tylko wtedy, gdy pomimo przeprowadzenia wszystkich dostępnych dowodów, pozostają w dalszym ciągu niewyjaśnione okoliczności. W przedmiotowej sprawie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniony został stan faktyczny, który nie budzi wątpliwości. Zdaniem sądu organ zarówno pierwszej jak i drugiej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie, zebrał i ocenił dowody, zasadnie uznając, iż skarżący, poprzez swoje zachowanie (przyjęcie korzyści majątkowej w wysokości [...] DEM), dopuścił się rażącego naruszenia obowiązków służbowych. Ustalenia organów oparte zostały na zeznaniach świadków: A.D., G. G. oraz N. F., które są zbieżne, potwierdzają wersje wydarzeń, które miały miejsce [...]., ponadto z akt sprawy wynika, że P. K. został wskazany podczas okazania przez A. D., jako funkcjonariusz który przyjął korzyść majątkową. W postępowaniu dyscyplinarnym został określony zarówno czas, miejsce jak i sposób naruszenia obowiązków funkcjonariusza. Przepis art. 32 określa szereg wymogów, co do postawy funkcjonariuszy celnych i ich postępowania. Stanowisko funkcjonariusza to stanowisko, na którym szczególnie wymagane jest takie zachowanie pracownika aby nie było wątpliwości co do jego uczciwości. Swoim zachowaniem P. K., spowodował, iż został mu postawiony zarzut przyjęcia korzyści majątkowej w związku z pełnieniem funkcji publicznej, co zostało udowodnione zarówno w postępowaniu dyscyplinarnym jak i w postępowaniu karnym. Przyjęcie korzyści majątkowej stanowi naruszenie podstawowych obowiązków służbowych jak i podstawowych norm etycznych, co prowadzi do wniosku, iż skarżący naruszył obowiązek godnego zachowania się w służbie oraz budzi wątpliwości co do jego uczciwości. Zgodnie z brzemieniem przepisu art. 79 ustawy o służbie celnej, w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym tego postępowania, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego nie zaś przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Z tego powodu zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przepisów art. 77 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za niezasadny. Z uwagi na toczące się postępowanie karne w stosunku do skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...]. sygn. akt: [...] zawiesił toczące się postępowanie sądowoadministracyjne. Jak wskazał sąd w uzasadnieniu postanowienia, wynik toczącego się postępowania karnego niewątpliwie ma wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Ustalenie czy skarżący dopuścił się popełnienia zarzucanego mu przestępstwa stanowi jedno z kryteriów oceny prawidłowości zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego. Dnia [...] sygn. akt: [...], w stosunku do P. K. zapadł wyrok skazujący, który uprawomocnił się dnia [...]. Okoliczność ta wskazuje na słuszność orzeczenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, jaką zastosował organ, po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym, w stosunku do skarżącego, stwierdzając że dopuścił się rażącego naruszenia obowiązków służbowych. Na marginesie należy zauważyć, iż przepisy ustawy o Służbie Celnej, od czasu wydania zaskarżonego orzeczenia w 2002 r. podlegały wielokrotnej nowelizacji. Ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122), dodano do art.25 ustęp 1 punkt 8 a i 8b, stanowiące iż funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku: wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego oraz tymczasowego aresztowania. Wprowadzenie tych przepisów zdecydowanie zaostrzyło postępowanie wobec funkcjonariuszy celnych, co służyć ma przeciwdziałaniu zachowaniom, które mogą pozbawić funkcjonariuszy celnych wiarygodności. Na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wyrokowania, już samo wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego lub tymczasowe aresztowanie funkcjonariusza celnego, stanowi obligatoryjną, samoistną przesłankę zwolnienia ze służby, bez konieczności wszczynania i przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego. Oczywiście w stosunku do skarżącego w/w przepisy obowiązujące w chwili wyrokowania nie mogły być zastosowane, bowiem nie obowiązywały w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Nowelizacja tych przepisów wskazuje na intencje ustawodawcy zmierzające do eliminacji z zawodu osób, w stosunku do których istnieją uzasadnione wątpliwości co do ich prawomyślności. Ponadto należy podnieść, iż obowiązujący w chwili wydania zaskarżonej decyzji art. 25 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy o służbie celnej dawał samoistną przesłankę zwolnienia funkcjonariusza ze służby bez konieczności wszczynania i przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego. Przepis ten dotyczył prawomocnego skazania funkcjonariusza celnego wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne. W chwili wydawania zaskarżonej decyzji nie było jeszcze w obrocie prawnym prawomocnego wyroku sądu skazującego skarżącego za przestępstwo umyślne, ale nie oznacza to, że brak było podstaw w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego do zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby. Z tych też przyczyn nie można przyjąć aby zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne naruszało przepisy prawa. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1271 ze zm.)orzeczono jak w sentencji.