III SA/Lu 51/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla studentów U. M. w L. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej W. L. U. M. w L. z dnia [...] października 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla studentów U. M. w L. na rzecz A. M. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. przyznaje radcy prawnej G. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę [...]zł ([...] złotych i [...] groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, w tym [...] zł [...] złotych i [...] groszy) podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r., nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Lublinie (dalej jako "organ I instancji") z dnia 28 października 2021 r., nr [...] odmawiającą A. M. przyznania stypendium rektora dla studentów za okres od 1 października 2021 r. do 28 lutego 2022 r. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy: W dniu 28 września 2021 r. A. M. (dalej jako "skarżąca") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej stypendium rektora na rok 2021/2022. Decyzją z dnia 28 października 2021 r. organ I instancji odmówił uwzględnienia wniosku. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą, decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r., organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśniono, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (obecnie Dz.U. z 2022 r., poz. 574 z późn. zm.), dalej jako: "ustawa", "p.s.w.n" – do okresu sześciu lat zaliczyć należy wszystkie okresy, w których dana osoba posiadała status studenta na studiach prowadzących do uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego. Dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera a 6-letni okres, w którym przysługuje prawo do ubiegania się o świadczenia rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się od nowa. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że skarżąca w roku akademickim 2015/2016 rozpoczęła studia na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie na kierunku biomedycyna, które ukończyła w dniu [...] sierpnia 2019 r, a od roku akademickiego 2018/2019 kontynuuje naukę na kierunku lekarskim. Rok akademicki 2021/2022 jest 7 rokiem studiowania. W czasie trwania studiów skarżąca korzystała ze świadczeń: w roku akademickim 2017/2018 – stypendium rektora, stypendium dla osób niepełnosprawnych i zapomogi; 2018/2019 – stypendium dla osób niepełnosprawnych; w latach 2019/2020, 2020/2021 – stypendium rektora, stypendium dla osób niepełnosprawnych oraz zapomogi. Z uwagi na fakt, że niepełnosprawność powstała w trakcie studiów, skarżąca wnioskowała o przyznanie na semestr zimowy 2021/2022 stypendium dla osób niepełnosprawnych i takie świadczenie zostało przyznane. Na powyższą decyzję A. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. i § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, stanowiącego załącznik do Zarządzenia Rektora Nr 101/2021 z dnia 5 lipca 2021 r., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że okres 6 lat odnosi się do lat studiowania; 2) prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: . art. 6, art. 7 i art. 7a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez niewłaściwą interpretację przepisów związanych z obliczaniem okresu studiowania, w szczególności rozstrzygnięcia tej sytuacji na niekorzyść skarżącej; . art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej; . art. 7, art. 8 § 1, art. 9 , art. 10, art. 11, art. 77 i art. 79a k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organu, brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania i brak możliwości wypowiedzenia się w sprawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że rok akademicki 2021/2022 byłby 5 rokiem pobierania świadczeń przez skarżącą. Natomiast sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania stypendium. Stypendium przysługuje konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powołując się na uzasadnienie projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz orzecznictwo podkreśliła, że sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W treści art. 86 ust. 1 pkt 1-6 ustawy określone zostały rodzaje świadczeń materialnych przysługujących studentom. Jednym z takich świadczeń jest stypendium rektora (art. 86 ust. 1 pkt 4). Zgodnie art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Z akt sprawy wynika, że A. M. wnioskiem z dnia [...] września 2021 r. zwróciła się do Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Lublinie o przyznanie stypendium rektora. Bezsporne jest, że od 1 października 2015 r. skarżąca rozpoczęła studia na kierunku biomedycyna i ukończyła je w dniu [...] sierpnia 2019 r., natomiast od dnia [...] października 2018 r. rozpoczęła studia na kierunku lekarskim i nadal je kontynuuje. W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że upłynął wskazany w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. okres 6 lat. Przy czym organ I instancji stwierdził, że rok akademicki 2021/2022 jest dla skarżącej ósmym rokiem studiowania, natomiast zdaniem organu odwoławczego jest to siódmy rok studiowania. Nietrafne jest przyjęte przez organy stanowisko, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" należy utożsamić z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Takie rozumienie owego pojęcia nie wynika z treści przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Zatem przedstawione wyżej rozumienie użytego w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy pojęcia "przysługiwania świadczeń", jako odnoszącego się do pobierania stypendiów, czyli do stypendiów przyznanych, jest zgodne z uzasadnieniem projektu ustawy. Zwrócić trzeba uwagę, że przepisy art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 p.s.w.n. określają, w jakich przypadkach nie przysługuje studentowi prawo do stypendium oraz kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żaden ze wskazanych przepisów nie wiąże natomiast prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, co może być przecież spowodowane różnymi przyczynami, na przykład sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko (afirmowane przez skład orzekający), że wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia (zob. np. wyroki NSA: z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 4082/21; z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3596/21; z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3913/2). W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że pod pojęciem 6-letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz w § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, w którym student może korzystać z pomocy materialnej ze strony uczelni, należy rozumieć czas, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie pomoc tę otrzymywał. Nie można więc przyjąć, że okres ten zaczyna biec bezwarunkowo już w momencie rozpoczęcia studiów. Nie ma podstawy normatywnej twierdzenie, że sam fakt studiowania przez skarżącą przez okres przekraczający 6 lat pozbawia ją prawa do przyznania stypendium rektora. Reasumując stwierdzić trzeba, że organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały wadliwej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, na skutek czego błędnie w rezultacie uznano, że okoliczność odbywania przez skarżącą studiów przez okres ponad 6 lat jest równoznaczna z utratą uprawnienia do uzyskania stypendium rektora. Organ I instancji w ogóle nie ustalał, w jakim okresie w czasie swoich studiów, począwszy od 2015 r. skarżąca pobierała stypendium, co stanowi naruszenie przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Z tych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) – dalej jako "p.p.s.a.". Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania (pkt II wyroku) uzasadniają przepisy art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt III wyroku) orzeczono na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68) w związku z art. 250 § 1 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organy dostosują się do wskazań zawartych w uzasadnieniu. Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosowny wniosek został złożony przez organ w piśmie procesowym z dnia 17 lutego 2022 r. (k. 36 akt sądowych), zaś w piśmie procesowym z dnia 24 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącej również o to wniosła.