III SA/Lu 511/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie WSA Jadwiga Pastusiak,, WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Michał Białowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 listopada 2016 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie zwrotu cła. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W dniu 9 września 2015 r. [...] złożył wniosek o zwrot cła w kwocie 7.437 zł, uiszczonego na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., wskazując jako podstawę prawną art. 236 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U.UE.L.1992.302.1 z późn. zm., dalej jako "WKC"). Po rozpatrzeniu wniosku, Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. odmówił zwrotu cła wyjaśniając, że określona w decyzji kwota należności celnych była prawnie należna i została prawidłowo zaksięgowana, w związku z czym nie ma podstaw do jej zwrotu na podstawie art. 236 WKC. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że organ celny naruszył art. 239 ust. 1 tiret drugie WKC, gdyż towary niewspólnotowe objęte cłem zostały następnie odebrane z magazynu czasowego składowania (w dniach 9 i 25 stycznia 2013 r. oraz 27 lutego 2013 r.) i wywiezione poza obszar Wspólnoty, co w ocenie skarżącego stanowiło przesłankę zwrotu cła zgodnie z art. 900 ust. 1 pkt e rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. wprowadzającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U.UE.L. 1993.253.1 z późn. zm., dalej jako "RWKC"). Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie zwrotu cła. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że określona w decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. kwota długu celnego w chwili uiszczenia była prawnie należna i została prawidłowo zaksięgowana. Dalej organ wskazał, że fakt wywiezienia towaru poza obszar celny Wspólnoty nie oznacza, iż kwota cła nie była w chwili jej uiszczenia prawnie należna. Powołując się na przepis art. 236 ust. 1 WKC, organ celny wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek zwrotu cła wymienionych w tym przepisie, a mianowicie, w chwili uiszczenia kwota należności celnych była prawnie należna i została zaksięgowana zgodnie z art. 220 ust. 2 WKC. Wyjaśniając zaś genezę powstania należności celnych, organ odwoławczy wskazał, że skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej złożył w dniu 4 września 2012 r. w Oddziale Celnym w [...] deklarację skróconą w ramach procedury czasowego składowania towaru i w określonym w art. 49 ust. 1 lit. a WKC terminie dwudziestu dni nie dopełnił formalności niezbędnych do nadania towarowi przeznaczenia celnego. Strona wniosła o przedłużenie terminu czasowego składowania towaru objętego deklaracją skróconą, jednakże Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] października 2012 r. odmówił przedłużenia terminu. Od powyższej decyzji strona nie wniosła odwołania, wobec czego decyzja stała się ostateczna. W konsekwencji Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. stwierdził powstanie długu celnego w przywozie w kwocie 7.437 zł od 9 sztuk rowerów objętych deklaracją skróconą. Wobec niewniesienia odwołania, decyzja z dnia [...] grudnia 2012 r. stała się ostateczna, a należności zostały uiszczone. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ uznał za bezpodstawny zarzut naruszenia art. 239 ust. 1 tiret drugie WKC, w sytuacji gdy złożenie wniosku o zwrot należności celnych nastąpiło po upływie dwunastu miesięcy licząc od dnia powiadomienia dłużnika o kwocie tych należności, a ponadto brak przesłanek zwrotu określonych w art. 900-903 RWKC. Organ zauważył, że wywóz towaru za granicę nie jest jedynym warunkiem zastosowania art. 900 ust. 1 pkt e RWKC. Przepis ten dotyczy zwrotu zaksięgowanego retrospektywnie cła, w przypadku gdy wywieziono towar uprzednio dopuszczony do obrotu z zastosowaniem zwolnienia z należności celnych, dlatego też nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie, w której dług celny powstał w związku z niewykonaniem obowiązku wynikającego z czasowego składowania towaru podlegającego należnościom celnym. W okolicznościach faktycznych sprawy nie miały również zastosowania przepisy art. 237 i 238 WKC. Organ podniósł ponadto, że zgodnie z treścią art. 866 RWKC towar uzyskał status towaru wspólnotowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...], zarzucając naruszenie prawa materialnego w postaci art. 239 ust. 1 tiret drugie WKC oraz art. 203 ust. 3 w zw. z art. 96 ust. 2 WKC. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że nie był właścicielem składowanych rowerów i nie mógł nimi rozporządzać, a nadto, że cel składowania czasowego został osiągnięty albowiem towary niewspólnotowe zostały ostatecznie wywiezione poza obszar Wspólnoty. W konkluzji skarżący podniósł, że jako osoba nie będąca właścicielem i dysponentem towarów został obciążony należnościami celnymi przywozowymi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. Nr 718, z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa, skarga podlega oddaleniu. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia wskazanych kryteriów, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa skutkującego koniecznością jej uchylenia. Organ celny wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona w tym zakresie argumentacja jest wyczerpująca. Stan faktyczny sprawy nie był sporny. Skarżący nie kwestionował okoliczności stanowiących podstawę wydania decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z [...] grudnia 2012 r. określającej wobec niego dług celny w przywozie w kwocie 7.437 zł., zaś uprawnienie do zwrotu tej kwoty wywodził z faktu opuszczenia przez towary obszaru Wspólnoty, w związku z czym podnosił, że zaistniały okoliczności stanowiące przesłankę zwrotu określoną w art. 239 ust. 1 tiret drugie WKC, których organ celny nie wziął pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy, jak też to, że skarżący nie był właścicielem towarów objętych procedurą czasowego składowania. Natomiast w zaskarżonej decyzji organ celny stanął na stanowisku, że z uwagi na złożenie wniosku po upływie dwunastomiesięcznego terminu od powiadomienia o kwocie długu celnego, przepis art. 239 WKC nie miał w sprawie zastosowania, a nadto nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 900-903 RWKC. W związku z tym wskazać należy, że zagadnienia związane ze zwrotem należności celnych zostały uregulowane w rozdziale 5 WKC, który utracił wprawdzie moc obowiązującą z dniem 1 maja 2016 r., na mocy art. 288 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz.U.UE.L.2013.269.1), jednakże w dacie rozstrzygania przez organ był obowiązującym aktem prawa wspólnotowego. Zgodnie z art. 235 lit. a WKC "zwrot" oznacza zwrot całości lub części należności celnych przywozowych lub wywozowych, które zostały uiszczone. Zasady zwrotu tych należności regulują zaś przepisy art. 236 – 242 WKC, przy czym należy zwrócić uwagę, że przesłanki zwrotu skorelowane są z określonym dla danej sytuacji terminem złożenia wniosku. Przepis art. 236 ust. 1 zdanie pierwsze WKC stanowi, że należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi, gdy okaże się, że w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub że kwota ta została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2 WKC. Stosownie zaś do treści art. 236 ust. 2 WKC należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane po złożeniu wniosku przed upływem trzech lat, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. Wniosek należy złożyć we właściwym urzędzie celnym. W innych sytuacjach, określonych w przepisach art. 238 i 239 WKC, zwrot należności celnych obwarowany jest krótszym – dwunastomiesięcznym terminem. W rozpoznawanej sprawie okolicznością decydującą dla przyjętej przez organy podstawy prawnej rozstrzygnięcia był więc termin złożenia wniosku o zwrot należności celnych. Organ przyjął bowiem, że powiadomienie dłużnika o powstaniu należności celnych w przywozie nastąpiło na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., która stała się ostateczna z dniem [...] stycznia 2013 r., od którego stosownie do przepisu art. 236 ust. 2 WKC rozpoczyna bieg ustawowy termin do złożenia wniosku o zwrot. W sprawie ustalono również, że określone w decyzji należności celne zostały przez skarżącego uiszczone. Mając na uwadze, że skarżący wystąpił z wnioskiem o zwrot należności celnych ponad dwa lata od daty powiadomienia go o ich powstaniu, za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, iż jego rozpoznanie winno nastąpić w oparciu o przesłanki określone w art. 236 ust. 1 WKC, z którymi skorelowany został trzyletni termin na złożenie wniosku. Trzeba także zauważyć, że taką właśnie podstawę żądania skarżący wskazał we wniosku o zwrot należności celnych. Należy powtórzyć, że w świetle przepisu art. 236 ust. 1 WKC zwrotowi podlegają należności celne, gdy okaże się, że w chwili ich uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2 WKC. Biorąc za podstawę okoliczności wynikające z ostatecznej decyzji stwierdzającej powstanie długu celnego w przywozie, organy obu instancji wywiodły że określona w decyzji kwota długu celnego w chwili uiszczenia była prawnie należna, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki zwrotu zawarte w art. 236 ust. 1 WKC, a tym samym brak było podstaw do orzeczenia jej zwrotu w oparciu o powołany przepis. Fakt późniejszego wywiezienia towaru poza obszar celny Wspólnoty w ocenie organów nie oznacza, że określona w decyzji wymiarowej kwota cła nie była w chwili jej uiszczenia prawnie należna. W ocenie Sądu, organy celne prawidłowo ustaliły, że skarżący należał do kręgu dłużników celnych i uiścił kwotę długu celnego, która w chwili zapłaty była prawnie należna i została prawidłowo zaksięgowana, jako że wynikała z ostatecznej decyzji wymiarowej. Organy trafnie podkreśliły, że w sytuacji upływu dwudziestodniowego terminu przewidzianego w art. 49 ust. 1 lit. b WKC (w zaskarżonej decyzji oczywiście omyłkowo podano art. 49 ust. 1 lit. a WKC) na dokonanie formalności niezbędnych do nadania towarowi przeznaczenia celnego i ostatecznej odmowy przedłużenia tego terminu, powstał dług celny na mocy art. 204 ust. 1 WKC, którego istnienie zostało stwierdzone decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. W świetle tych ustaleń słuszna była konstatacja, że w sprawie nie została spełniona żadna z materialnych przesłanek zwrotu należności celnych, określonych w art. 236 ust. 1 WKC, co ostateczne zadecydowało o odmowie uwzględnienia wniosku. Odnosząc się do zarzutów skargi, należy również wskazać, że rozpatrując ponownie sprawę na etapie postępowania odwoławczego, organ drugiej instancji dokonał oceny wniosku skarżącego również w świetle przesłanek z art. 239 WKC. Stosownie do treści tego przepisu należności są zwracane lub umarzane w sytuacjach innych, niż określone w art. 236-238 WKC, tj. w sytuacjach określonych zgodnie z procedurą Komitetu (ust. 1 tiret pierwsze) oraz wynikających z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej (ust. 1 tiret drugie). Przy czym podkreślenia wymaga, że z powodów określonych w ust. 1 należności są zwracane lub umarzane na pisemny wniosek dłużnika złożony we właściwym urzędzie celnym w terminie dwunastu miesięcy, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. Jednakże organy celne mogą w należycie uzasadnionych, wyjątkowych przypadkach zezwolić na przekroczenie tego terminu (ust. 2). Z gramatycznej wykładni zarówno przepisu art. 236 jak i 239 WKC wynika, iż obie materialne przesłanki zwrotu muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że organ bada istnienie przesłanek zwrotu łącznie z zachowaniem zastrzeżonego w tych przepisach terminu, a uprawnienie do zwrotu wygasa z jego upływem. W realiach rozpoznawanej sprawy wniosek o zwrot uiszczonych należności celnych został zgłoszony po upływie dwunastu miesięcy od powiadomienia skarżącego o powstaniu tych należności. Jednocześnie skarżący nie powołał okoliczności, które miałyby stanowić o wyjątkowym, należycie uzasadnionym przypadku, w którym organ mógłby zezwolić na przekroczenie tego terminu. Stanowiło to wystarczającą przesłankę odmowy zastosowania przez organ przepisu art. 239 WKC. Niezależnie od tego, organ wykazał brak podstaw do jego zastosowania z uwagi na niespełnienie określonych w tym przepisie warunków zwrotu. Przede wszystkim skarżący nie wykazał, aby powstanie należności celnych było wynikiem okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej. Przeciwne w tym zakresie wnioski płyną bowiem z ustaleń będących podstawą wydania decyzji wymiarowej z dnia [...] grudnia 2012 r., wskazujących jednoznacznie na niedokonanie przez skarżącego w ustawowym terminie formalności niezbędnych do nadania przeznaczenia celnego towarom korzystającym z procedury czasowego składowania. Podnoszona przez skarżącego w tym kontekście okoliczność późniejszego wywozu tych towarów poza obszar Wspólnoty nie zmienia oceny, że ustawowy termin wykonania tego obowiązku nie został zachowany, czego konsekwencją było wydanie decyzji określającej kwotę długu celnego. W nawiązaniu do zawartego w uzasadnieniu skargi argumentu, że wywóz towaru poza obszar Wspólnoty stanowi przesłankę zwrotu należności celnych na postawie art. 900 ust. 1 pkt e RWKC, należy wskazać, że hipoteza tej normy dotyczy towarów uprzednio dopuszczonych do obrotu z zastosowaniem zwolnienia z należności celnych, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca, gdyż jak wskazano wyżej, podstawą przypisania skarżącemu odpowiedzialności za dług celny na zasadzie art. 204 ust. 1 lit. a WKC było niewykonanie przez niego obowiązków wynikających z procedury czasowego składowania towarów. W tej sytuacji argumentacja o późniejszym wywiezieniu towarów poza obszar Wspólnoty nie miała dla sprawy zwrotu należności celnych istotnego znaczenia. W ocenie Sądu, chociaż stanowisko organu odwoławczego w zakresie braku przesłanek zwrotu należności celnych z art. 239 ust. 1 WKC w pełni zasługuje na aprobatę, to jednak decydującym i jednocześnie wystarczającym powodem odmowy zastosowania tego przepisu w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy jest złożenie wniosku po upływie określonego w tym przepisie dwunastomiesięcznego terminu. Tym samym podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 239 ust. 1 tiret drugie WKC poprzez niezastosowanie tego przepisu, należy uznać za niezasadny. Jako chybiony należy ocenić też zarzut oparty na twierdzeniu, że skarżący nie był właścicielem składowanych towarów i nie mógł nimi rozporządzać. Argument ten nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zwrotu uiszczonych należności celnych, a oparty na nim zarzut nie podważa zasadności zaskarżonej decyzji. Jak wynika z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., skarżący posiadał status dłużnika należności celnych przywozowych i określoną w tej decyzji kwotę uiścił. Warto jednak w związku z tym zarzutem wyjaśnić również pojęcie "osoby zainteresowanej", jakim posługuje się ustawodawca w przepisach art. 236 i art. 239 WKC. Zgodnie bowiem z art. 899 ust. 3 RWKC "zainteresowana osoba", w rozumieniu art. 239 WKC, oznacza osobę lub osoby określone w art. 878 ust. 1 RWKC lub ich przedstawiciela oraz każdą osobę biorącą udział w dopełnianiu formalności celnych w odniesieniu do danych towarów lub osobę, która udzieliła instrukcji koniecznych w celu dopełnienia tych formalności. W art. 878 ust. 1 RWKC jest natomiast mowa o osobach, które uiściły należności celne, lub które są zobowiązane do ich uiszczenia bądź o osobach, które przejęły ich prawa i obowiązki. Z przywołanych regulacji płynie zatem jednoznaczny wniosek, że skarżący będąc osobą, która uiściła należności celne, posiada jednocześnie status osoby zainteresowanej. W kontekście przesłanek zwrotu tych należności, określonych w przepisach art. 236-247 WKC obojętne jest natomiast posiadanie, czy też nieposiadanie przymiotu właściciela towaru, co do którego należności celne zostały określone. Należało ocenić jako chybione zarzuty naruszenia przepisów art. 203 ust. 3 w związku z art. 96 ust. 2 WKC. Pierwszy z wymienionych przepisów określa, kto jest dłużnikiem celnym w sytuacji usunięcia towaru spod dozoru celnego, drugi zaś określa obowiązki głównego zobowiązanego jako osoby uprawnionej do korzystania z procedury tranzytu zewnętrznego. Przepisy te nie mają zastosowania na etapie rozpoznawania wniosku o zwrot uiszczonych należności celnych, wobec czego nie mogły zostać przez organy celne naruszone. Analogiczny wniosek odnosi się do wskazanego w uzasadnieniu skargi przepisu art. 859 RWKC, przy czym wskazanie, że chodzi o art. 859 z indeksem 6 Kodeksu Celnego uznać należy za oczywistą pomyłkę. Wspomniany przepis zawiera katalog uchybień nie mających wpływu na procedurę czasowego składowania towaru, wobec czego również nie miał w rozpoznawanej przez organy sprawie zastosowania. Z tych wszystkich względów, skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.