III SA/Lu 512/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2009 r., Nr [...], w przedmiocie kwoty cła podlegającej retrospektywnemu zaksięgowaniu, w na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2009 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 8 października 2009 r. R. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2009 r., w przedmiocie kwoty cła podlegającej retrospektywnemu zaksięgowaniu. W skardze zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2009 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw w terminie ustawowym. W uzasadnieniu podniósł argumenty dotyczące błędnych ustaleń w zakresie wysokości dochodów i stanu majątkowego, dokonanych przez referendarza. Ponadto zdaniem skarżącego w uzasadnieniu postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy błędnie wskazano wysokość opłaty sądowej – zamiast 100 zł, powinno być 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Skarżący uzasadnił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych faktem, iż nie jest w stanie uiścić opłat sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu własnej osoby. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącego wynika, że pozostaje on w jednoosobowym gospodarstwie domowym. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił działkę budowlaną o powierzchni 2.500 mkw. W dalszej części skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty, a jego miesięczne dochody wynoszą około 1.500 zł. Ponadto skarżący oświadczył, iż posiada zaciągnięte i niespłacone zobowiązania kredytowe. Wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący przedłożył kopię zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2008, wraz z informacją o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B), a następnie także kserokopie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, jego konkubiny oraz prowadzonej przez nich spółki cywilnej, umowy kredytowe wraz z harmonogramem spłat, raporty zaliczek na podatek dochodowy za miesiące od sierpnia do października 2009 r., wyciągi z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Ponadto skarżący uzupełniająco oświadczył, że ponosi wydatki na utrzymanie w kwotach: koszty utrzymania mieszkania – ok. 300-400 zł miesięcznie, koszty wyżywienia – 1.000 zł, koszty utrzymania samochodu – 200 zł, raty kredytów konsumpcyjnych – ok. 3.500 zł. Dodatkowo w sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący oświadczył, iż nieruchomość, którą skarżący wskazywał w skardze jako adres zamieszkania należała do wspólnego majątku jego i byłej żony i została sprzedana w 2006 r., a środki uzyskane w ten sposób zostały przeznaczone na zakup działki budowlanej wykazanej w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Składanie odrębnego oświadczenia o dochodach konkubiny było zbyteczne, gdyż wynikają one z przedstawionych dokumentów (mieszkanie, spółka cywilna, wspólne rachunki bankowe). Dochód, który skarżący określił na kwotę 1.500 zł jest przybliżony, a jego ostateczne obliczenie jest możliwe dopiero po złożeniu zeznania podatkowego za 2009 r. Środki wpływające na konta są związane z bieżącą działalnością i osobistymi potrzebami i są natychmiast rozdysponowywane na poczet różnego rodzaju działalności. W świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). W postanowieniu z 27 maja 2008 r., NSA stwierdził, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (I FZ 160/08; LEX nr 479093; analogicznie II NSA w postanowieniu z 15 lutego 2006 r.; OZ 96/06, LEX nr 360343). Z kolei w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04; LEX nr 393645) NSA stwierdził: "Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia." Na uwagę zasługuje również teza postanowienia WSA w Krakowie z 24 października 2008 r. (I SA/Kr 1047/08; LEX nr 507289): "W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia." W orzecznictwie zwraca się także uwagę iż orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Odnosząc powyższe poglądy do sytuacji zaistniałej w badanej sprawie, w ocenie Sądu nie można żadną miarą przyjąć, aby skarżący spełniał określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub chociażby częściowym. Należy zauważyć, że wielkość aktualnych obciążeń finansowych ponoszonych przez skarżącego w związku z przedmiotową sprawą sprowadza się do kwoty 100 zł, jaką skarżący ma uiścić tytułem wpisu. Podnoszone w sprzeciwie argumenty, iż wysokość wpisu powinna wynosić 500 zł są bez znaczenia, gdyż wezwanie do uiszczenia wpisu skierowane do skarżącego opiewa na kwotę 100 zł. Odnosząc kwotę wpisu w niniejszej sprawie do chociażby wielkości przepływów finansowych na kontach skarżącego należy stwierdzić, że w żadnym wypadku nie można przyjąć, aby uiszczenie 100 zł opłaty sądowej prowadziło do powstania sytuacji, w której zagrożone byłoby utrzymanie skarżącego, prowadzącego zgodnie z oświadczeniem jednoosobowe gospodarstwo domowe. Analiza już samych zestawień na operacji na kontach skarżącego poddaje w wątpliwość twierdzenia skarżącego co do jego trudnej sytuacji materialnej. Wśród wpływów pojawiają się przelewy na kwoty kilku lub nawet kilkunastu tysięcy złotych. Z kolei znaczna część wydatków to przelewy pomiędzy różnymi kontami skarżącego – jego własnym, wspólnym z konkubiną oraz firmowym. W tym stanie rzeczy można postawić retoryczne pytanie, skąd biorą się tak wysokie kwoty zasileń konta, skoro spółka skarżącego przynosi wyłącznie straty, a on sam deklaruje dochody jedynie w wysokości 1.500 zł. Należy przy tym podkreślić, na co zwraca się uwagę w orzecznictwie, iż to obowiązkiem wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne udokumentowanie, że zachodzą określone w ustawie przesłanki do uzyskania takiego prawa. Ponadto przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów sądowych należy brać pod uwagę także zasoby majątkowe wnioskodawcy. W tym zakresie należy stwierdzić, że skarżący posiada działkę budowlaną o powierzchni 2.500 mkw. Niejasna jest sytuacja nieruchomości przy ul. Łukowskiej 21. Oświadczenie skarżącego odnośnie faktu jej zbycia jeszcze w 2006 r. są słabo uwiarygodnione. Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego fakt zbycia, ponadto w niemal wszystkich składanych przezeń dokumentach źródłowych adres ten jest podawany jako adres zamieszkania skarżącego. Jak trafnie zwrócił uwagę WSA w Łodzi w postanowieniu z 10 października 2008 r. (II SA/Łd 480/08, LEX nr 504537): ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W ocenie sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie biorąc pod uwagę posiadany majątek nieruchomy oraz wpływy ewidencjonowane na kontach skarżącego posiada on obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia środków finansowych na potrzeby obrony swoich interesów w niniejszej sprawie, mimo wykazania, że spółka skarżącego czasowo przynosi straty. W razie podjęcia dalszych kroków w celu obrony swoich interesów w sytuacji niekorzystnego dlań orzeczenia merytorycznego w sprawie skarżący może być zobowiązany do poniesienia dalszych kosztów w postaci opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem a także kosztów związanych z zaskarżeniem wyroku wydanego w pierwszej instancji. Należy jednak zwrócić uwagę, że dywagacje w tym zakresie mają charakter hipotetyczny, a sytuacja skarżącego może się zmieniać. Ewentualne dalsze obciążenia finansowe związane z przedmiotową sprawą nie są takiej wysokości, aby realnie mogły zagrozić utrzymaniu skarżącego. Ponadto skarżący w razie zmiany okoliczności może składać kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, ponieważ skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy, wniosek należało oddalić na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 254 i art. 260 p.p.s.a.