III SA/Lu 517/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Asystent sędziego Monika Kutarska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 marca 2010 r. sprawy ze skargi M. B. i Z. B. na decyzję L. Kuratora Oświaty z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zezwolenia na spełnienie obowiązku szkolnego poza szkołą I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług oraz kwotę 17 zł (siedemnaście złotych) uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31 ust. 1 pkt 5b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), Kurator Oświaty rozpatrzył odwołanie M. i Z. B. i utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zespołu Szkół w T. Nr [...]z dnia [...] sierpnia 2009 r. w sprawie odmowy zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą przez J. B., uczennicę klasy [...] Publicznego Gimnazjum w Zespole Szkół w T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kurator podał, że wniosek M. i Z. B. z dnia [...] lutego 2009 r. skierowany do Dyrektora Zespołu Szkół w T. o wydanie - w trybie art. 16 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - zezwolenia na spełnianie przez ich córkę J. B. obowiązku szkolnego poza szkołą, nie mógł być pozytywnie rozpatrzony z następujących względów. Ze zgromadzonej dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania J. B. w Gimnazjum w Zespole Szkół w T. wynikało, że w roku szkolnym [...], z powodu dużej absencji w/w uczennica była nieklasyfikowana z [...] przedmiotów. W pierwszym półroczu roku szkolnego [...] J. B. opuściła [...] % wszystkich zajęć lekcyjnych. Rada pedagogiczna wyraziła zgodę w trybie uchwały na zdawanie [...] egzaminów klasyfikacyjnych. Uczennica przystąpiła tylko do [...] egzaminów klasyfikacyjnych, które zdała. W dniu [...] marca 2008 r. M. B. zwróciła się do Dyrektora Zespołu Szkół w T. z pisemną prośbą o przesunięcie terminu pozostałych czterech egzaminów, dostarczając później (w dniu [...] kwietnia 2008r.) zwolnienie lekarskie córki i oświadczając, że córka zrezygnuje z możliwości zdawania tych egzaminów ze względu na stan zdrowia i będzie powtarzać klasę pierwszą. W roku szkolnym [...] J. B. powtarzała klasę pierwszą gimnazjum w Zespole Szkół w T. W w/w roku szkolnym J. B. przebywała w Sanatorium Rehabilitacyjnym dla Dzieci w K. Tam uczęszczała do gimnazjum. Po powrocie z sanatorium nie uczęszczała do szkoły gimnazjalnej w T. W konsekwencji w pierwszym półroczu roku szkolnego [...] J. B. opuściła ponad [...]% godzin lekcyjnych. W związku z brakiem reakcji rodziców na czynności podejmowane przez szkołę (w zakresie zapewnienia regularnego uczęszczania córki na zajęcia szkolne), podjęto działania w celu wyjaśnienia przyczyn długotrwałej absencji J. Dyrektor Szkoły wystąpił do Kierownika GOPS w T. oraz Kuratora Rodzinnego Sądu Rejonowego w B. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz diagnozy sytuacji rodzinnej. Zaoferowana przez w/w instytucje pomoc została przez Państwa B. odrzucona. W toku prowadzonego w tej sprawie postępowania zmianie uległy przepisy dotyczące udzielania zezwolenia na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego poza szkołą. W dniu 22 kwietnia 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2009 r. Nr 56, poz. 458). W świetle dotychczasowych przepisów nie było żadnych wymogów, które wnioskodawca musiałby spełnić starając się uzyskać zezwolenie na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą. Natomiast zgodnie z nowym brzmieniem art. 16 ust. 10 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, zezwolenie takie wydawane jest przez dyrektora szkoły na wniosek rodziców. Wniosek składa się do dnia 31 maja. Dołączyć do niego należy : - opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, - oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie kształcenia, - zobowiązanie rodziców do przystępowania w każdym roku szkolnym przez dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych. Dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą otrzymuje świadectwo ukończenia poszczególnych klas danej szkoły po zdaniu egzaminów klasyfikacyjnych z zakresu części podstawy programowej obowiązującej na danym etapie kształcenia, uzgodnionej na dany rok szkolny z dyrektorem szkoły, której dyrektor zezwolił na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą, przeprowadzonych przez tę szkołę. Egzaminy przeprowadza się zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów egzaminów w szkołach publicznych ( Dz. U. z 2007 r. Nr 83. poz. 562 ze zm.). Ustawa z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz zmianie niektórych innych ustaw nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza, że do postępowań wszczętych i nie zakończonych w dniu wejścia nowelizacji stosuje się nowe przepisy. W związku ze zmianą zapisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty w zakresie warunków dotyczących uzyskania przez rodziców zezwolenia na taką formę kształcenia, dyrektor szkoły przekazał w formie ustnej M. B. informacje o zmianach prawa oświatowego w zakresie realizacji obowiązku szkolnego, sporządzając ze spotkania notatkę służbową w dniu [...] maja 2009r. Pismem z dnia [...] lutego 2009r. nr [...] Dyrektor Szkoły wystąpił do Poradni w W. w sprawie skierowania na badania psychologiczno - pedagogiczne J. B., w związku ze złożeniem przez jej rodziców wniosku o spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą na podstawie art. 16 ust.8 ustawy o systemie oświaty. Pomimo wyznaczonego przez w/w poradnię terminu badania J. B. na dzień [...] kwietnia 2009r., a następnie na dzień [...] maja 2009r., badanie nie odbyło się z powodu niestawienia się uczennicy. Z uwagi na brak wymaganej opinii poradni psychologiczno – pedagogicznej, Dyrektor Zespołu Szkół w T. w dniu [...] sierpnia 2009r. wydał ponowną decyzję (wcześniejsza odmowna decyzja Nr [...]z dnia [...] lutego 2009r. została uchylona w toku kontroli instancyjnej decyzją Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...]) i nie zezwolił na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą w II półroczu roku szkolnego [...]przez J. B. Posiadanie badań z poradni psychologiczno - pedagogicznej jest wymogiem koniecznym do wydania zezwolenia zgodnie z art. 16 ust. 8 i 10 pkt. 2a ustawy o systemie oświaty. W toku postępowania ustalono, że wniosek M. i Z. B. dotyczył drugiego półrocza roku szkolnego [...], który już upłynął. Pomimo braku zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą J. B. nie uczęszczała w II półroczu roku szkolnego [...]do Gimnazjum w Zespole Szkół w T. Istotne jest również to, że Rada Pedagogiczna po raz kolejny wyraziła zgodę na egzaminy klasyfikacyjne dla J. B. Uczennica przystąpiła do nich i zdała je. Poza tym uchwałą Rady Pedagogicznej Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009r. J. B. otrzymała promocję do klasy II gimnazjum. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. i Z. B. zarzucili, że stan zdrowia ich córki uzasadniał wydanie - w trybie art. 16 ust. 8 ustawy o systemie oświaty - decyzji zezwalającej na realizację obowiązku szkolnego poza szkołą. Podnieśli, iż rzeczą organu było zastosować ten przepis w brzmieniu obowiązującym w dacie, kiedy złożyli swój wniosek w tej sprawie. We wnioskach skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji, przyznania im zadośćuczynienia w kwocie [...] tys. zł za niewydajnie pozytywnej decyzji i stworzenia zagrożenia dla zdrowia i życia J., ukarania Dyrektora Zespołu Szkół w T. za dyskryminowanie ich rodziny oraz za naruszenie Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. W odpowiedzi na skargę Kurator wnosił o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Obejmuje ona orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Przedmiotem rozważań Sądu – w świetle tak określonego zakresu kompetencji - mogła być jedynie kwestia legalności zaskarżonej decyzji, a nie sprawa przyznania skarżącym zadośćuczynienia w kwocie [...] tys. zł za niewydajnie przez organ pozytywnej decyzji i stworzenia przez to zagrożenia dla zdrowia i życia J. B., czy też ukarania organu za dyskryminowanie rodziny skarżących oraz za naruszenie obowiązujących przepisów. Skontrolowana decyzja Kuratora nie narusza prawa. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] lutego 2009 r. skarżący wystąpili o wydanie przez Dyrektora Zespołu Szkół w T. - na podstawie art. 16 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - zezwolenia na spełnianie przez ich córkę J. B. obowiązku szkolnego poza szkołą (w drugim semestrze roku szkolnego [...]). W dacie złożenia wniosku przez skarżących przepis powyższy miał następujące brzmienie:"Na wniosek rodziców dyrektor publicznej szkoły podstawowej lub gimnazjum, w obwodzie których dziecko mieszka, lub dyrektor szkoły ponadgimnazjalnej, do której dziecko uczęszcza, może zezwolić na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą oraz określa warunki jego spełniania. Dziecko spełniając odpowiednio obowiązek szkolny lub obowiązek nauki w tej formie może otrzymać świadectwo ukończenia poszczególnych klas danej szkoły lub ukończenia tej szkoły na podstawie egzaminów klasyfikacyjnych przeprowadzonych przez szkołę, której dyrektor zezwolił na taką formę spełniania obowiązku szkolnego lub nauki." Odmowna decyzja Dyrektora Zespołu Szkół w T. Nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r. (organ nie uwzględnił wniosku skarżących) została uchylona w toku kontroli instancyjnej decyzją Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...]. Sprawę przekazano organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W trakcie dalej prowadzonego w tej sprawie postępowania administracyjnego zmianie uległy przepisy dotyczące udzielania zezwolenia na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego poza szkołą. W dniu 22 kwietnia 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r. Nr 56, poz. 458). Przepis art. 16 ust. 8 ustawy o systemie oświaty uzyskał poniższe brzmienie: "Na wniosek rodziców dyrektor odpowiednio publicznego lub niepublicznego przedszkola, szkoły podstawowej, gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej, do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art.14 ust. 3, poza przedszkolem, oddziałem przedszkolnym lub inna formą wychowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą." W art. 16 dodano ust. 10 – 14 (nowe jednostki redakcyjne). Z uwagi na charakter prowadzonego sporu istotny jest przepis art. 16 ust. 10 ustawy o systemie oświaty. Przewiduje on, że zezwolenie, o którym mowa w ust. 8, może być wydane, jeżeli : 1/ wniosek o wydanie zezwolenia został złożony do dnia 31 maja; 2/ do wniosku dołączono : a/ opinię poradni psychologiczno – pedagogicznej, b/ oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie kształcenia, c/ zobowiązanie rodziców do przystępowania w każdym roku szkolnym przez dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych. Omawiany przepis oznacza, że samo złożenie wniosku jest niewystarczające do wydania pozytywnej decyzji w sprawie spełniania obowiązku szkolnego poza szkołą. Strona musi do wniosku dołączyć niezbędne dokumenty (w postaci opinii poradni psychologiczno – pedagogicznej oraz stosowne pisemne oświadczenie oraz zobowiązanie rodziców). W wersji obowiązującej do dnia 22 kwietnia 2009 r. ustawa o systemie oświaty nie nakładała na wnioskodawcę takich wymogów. Ustawa z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz zmianie niektórych innych ustaw nie zawierała przepisów przejściowych. Zatem do postępowania w niniejszej sprawie (postępowania wszczętego i nie zakończonego do dnia 22 kwietnia 2009 r.) należało zastosować nowe przepisy, bardziej rygorystyczne w porównaniu do dotychczasowych. Bezspornym jest, że skarżący nie przedłożyli opinii z poradni psychologiczno-pedagogicznej. Nie spełniali więc ustawowego kryterium, jakim było dołączenie do wniosku opinii poradni psychologiczno - pedagogicznej (art. 16 ust. 10 pkt 2 litera b/ ustawy o systemie oświaty). Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] lutego 2009r. nr [...] Dyrektor Zespołu Szkół w T. (k. 45 akt adm.) wystąpił do Poradni w W. w sprawie skierowania na badania psychologiczno - pedagogiczne J. B., w związku ze złożeniem przez skarżących wniosku o zezwolenie na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą. Rzeczą skarżących było w tej sytuacji dołożenie starań aby ich córka, pomimo problemów zdrowotnych (lekarze rozpoznali przewlekłe zapalenie migdałków i w związku z tym konieczny był w dniu [...] kwietnia 2009 r. zabieg operacyjny), mogła stawić się na badania w/w Poradni. J. nie stawiła się na badanie wyznaczone przez tę Poradnię w dniu [...] kwietnia 2009 r. (termin ten był wcześniej uzgodniony z M. B.), ani w dodatkowym terminie w dniu [...] maja 2009 r. Bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest okoliczność, że J. była wcześniej badana w tej placówce czego dowodzi opinia z dnia [...] sierpnia 2006 r. i decyzją Dyrektora Zespołu Szkół w T. z dnia [...] września 2006 r. zezwolono na spełnianie przez J. obowiązku szkolnego poza szkołą w okresie od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] stycznia 2007 r. Faktem jest, że skontrolowane postępowanie administracyjne trwało długo i organowi nie udało się go zakończyć do dnia 22 kwietnia 2009 r. kiedy weszły w życie przepisy zmieniające ustawę o systemie oświaty. Nie podważa to jednak oceny, że skontrolowana decyzja zgodna jest z przepisami prawa. Zasadą jest, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP). Organ I instancji orzekając w dniu [...] sierpnia 2009 r. o odmowie zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą działał na podstawie obowiązujących go przepisów ustawy o systemie oświaty, podobnie jak organ II instancji (Kurator Oświaty) akceptujący to rozstrzygnięcie w dniu [...] września 2009 r. Wobec tego nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżących, że doszło do naruszenia przepisów Konstytucji RP. W art. 72 ust. 1 przewiduje ona, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka, w art. 48 ust. 1 przyznaje rodzicom prawo do wychowania dzieci zgodnie własnymi przekonaniami, co nie oznacza, że w każdym przypadku organy administracji publicznej zobowiązane są do uwzględnienia składanych wniosków, nawet jeśli rodzice są całkowicie przeświadczeni, iż dobro ich dziecka wymaga ze strony organów wydania pozytywnej decyzji. Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526) w art. 28 ust. 1 określa między innymi, że Państwa – Strony uznają prawo dziecka do nauki i w celu stopniowego realizowania tego prawa na zasadzie równych szans w szczególności będą popierać rozwój różnorodnych form szkolnictwa średniego, zarówno ogólnokształcącego, jak i zawodowego, uczynią je dostępnymi dla każdego dziecka oraz podejmą kroki na rzecz zapewnienia regularnego uczęszczania do szkół oraz zmniejszenia wskaźnika porzucania nauki. Przepis art. 29 ust. 1 w/w Konwencji stanowi, że Państwa – Strony są zgodne, że nauka dziecka będzie ukierunkowana na rozwijanie w jak najpełniejszym zakresie osobowości, talentów oraz zdolności umysłowych i fizycznych dziecka. Realia rozpoznawanej sprawy nie dają jednak podstaw do stwierdzenia, aby organ dopuścił się naruszenia postanowień tej Konwencji. Na marginesie powyższych rozważań trzeba zasygnalizować, że realia analizowanej sprawy wskazują, iż upłynął już okres drugiego półrocza roku szkolnego [...] i pomimo braku stosownego zezwolenia J. nie uczęszczała w tym okresie do Gimnazjum w Zespole Szkół w T. Rada Pedagogiczna Szkoły wyraziła zgodę na zdawanie przez J. egzaminów klasyfikacyjnych. Uczennica przystąpiła do nich, zdała je, otrzymała promocję do klasy drugiej gimnazjum i od września 2009 r. systematycznie uczęszcza do szkoły oraz bierze udział we wszystkich przewidzianych zajęciach edukacyjnych. W tym stanie rzeczy skarga pozbawiona była usprawiedliwionych podstaw. Podlegała więc oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a. O wynagrodzeniu należnym profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżących oraz o zwrocie kosztów z tytułu poniesionej opłaty skarbowej orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.