III SA/Lu 524/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] września 2009 r.) po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2009 r., Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej "zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstwa wywołanego przez substancje chemiczne"; - uchylił zaskarżoną decyzję, - odmówił stwierdzenia choroby zawodowej "zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstwa wywołanego przez substancje chemiczne". W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że z zebranego materiału dowodowego, w tym z kopii skierowania na badania do WOMP wynika, iż przedmiotem postępowania diagnostycznego w jednostkach orzeczniczych obu stopni oraz postępowania administracyjnego w pierwszej instancji było rozpoznanie i ewentualne stwierdzenie u M. S. choroby zawodowej pod nazwą - zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane substancjami chemicznymi. Organ II instancji nie podzielił zarzutów odwołania. Stwierdził, że z karty oceny narażenia zawodowego M. S. wynika, iż od 15 sierpnia 1971 r. do 15 lutego 2004 r. pracowała na stanowisku nauczyciela w Zespole Szkół Zawodowych, nauczając chemii. Prowadząc lekcje chemii uzupełniała je sporadycznie pokazem podstawowych reakcji chemicznych. Wyposażenie szkół w substancje chemiczne do pokazów, wykluczało szkodliwe ich oddziaływanie na zdrowie uczniów, jak i nauczyciela prowadzącego pokaz. Z orzeczenia lekarskiego Nr [...] wydanego przez WOMP wynika, że na podstawie badania specjalistycznego - laryngologicznego i neurologicznego, badań dodatkowych, karty oceny narażenia zawodowego i charakterystyki stanowiska pracy – nie rozpoznano u M. S. choroby zawodowej. Rozpoznano natomiast "przewlekły suchy nieżyt gardła", nie wymieniony w wykazie chorób zawodowych. Choroby zawodowej nie rozpoznano również w jednostce orzeczniczej drugiego stopnia, tj. w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego . W uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 25 maja 2009 r. omówiono wyniki badań lekarskich i badań dodatkowych, ustosunkowując się do zgłoszonych przez M. S. dolegliwości pozazawodowych. Rozpoznano u niej "przewlekły prosty podsychający nieżyt błony śluzowej gardła i przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej krtani", a więc schorzenia nie wymienione w wykazie chorób zawodowych , które nie zostały spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym. Sprawa pozazawodowego charakteru tych zamian została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2005 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu. Organ I instancji powołał jako podstawę rozstrzygnięcia przepis § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), który to przepis zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P23/07 utracił moc z dniem 3 lipca 2009 r. i tym samym nie mógł stanowić podstawy prawnej decyzji. Właściwym przepisem w dniu wydania decyzji pierwszoinstancyjnej był (i jest) przepis § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869). Z tego względu zaszła konieczność korekty zaskarżonej decyzji i dlatego wydana została odwoławcza decyzja reformatoryjna, która usunęła prawny błąd organu pierwszej instancji, nie zmieniając merytorycznej treści rozstrzygnięcia. Skargę sądową na powyższą decyzję złożyła M. S., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych i domagała się stwierdzenia u niej choroby zawodowej nosa, gardła i krtani spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, jak również działaniem środków chemicznych, które spowodowały m.in. zanik błony śluzowej, kubków węchowych nosa, zanik błony śluzowej gardła i krtani, czego następstwem jest od ponad 20 lat uporczywy kaszel, powodujący niekiedy torsje. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Postępowanie poprzedzające wydanie decyzji w I instancji prowadzone było w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) – zwanego dalej "starym" rozporządzeniem. Rozporządzenie to zostało zastąpione ( z dniem 3 lipca 2009 r. ) rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869) – zwanego dalej "nowym" rozporządzeniem. Postępowanie, o którym mowa wyżej prowadzone było od samego początku wadliwie i niedbale, co skutkowało przedwczesne wywołanie orzeczeń lekarskich. W rezultacie nawarstwienia popełnionych błędów, przedwczesne było wydanie decyzji przez organ I instancji, czego nie dostrzegł organ odwoławczy. Dokumentem inicjującym postępowanie w sprawie chorób zawodowych jest zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, którego dokonuje jeden z podmiotów wymienionych w § 3 ust. 1 i 2 "starego" rozporządzenia. Zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonuje się na formularzu, według wzoru zamieszczonego w Załączniku Nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz.U. Nr 132, poz. 1121) – zwanego dalej rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. Na podstawie owego dokumentu, właściwy państwowy inspektor sanitarny wszczyna postępowanie i kieruje pracownika, którego dotyczy podejrzenie na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej (§ 4 ust. 1 "starego" rozporządzenia). W aktach sprawy brak jest zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej. Nie ma również postanowienia o wszczęciu postępowania. Jest natomiast kserokopia skierowania bez daty, nie wiadomo przez kogo wystawiona (k. 12 akt administracyjnych), opracowana na formularzu wg wzoru zamieszczonego w Załączniku Nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. W aktach sprawy brakuje skierowania na badania, dokonanego przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego na formularzu wg wzoru zamieszczonego w Załączniku Nr 3 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. Jednym z istotniejszych dowodów branych pod uwagę w postępowaniu jest ocena narażenia zawodowego (por. m.in. § 6 ust. 1, § 8 ust. 1 "starego" rozporządzenia), którą w myśl § 2 ust. 4 "starego" rozporządzenia, opracowuje się na formularzu stanowiącym Załącznik Nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. W aktach administracyjnych znajduje się kserokopia karty oceny narażenia zawodowego z dnia 24 kwietnia 2007 r. (k.15), nie poświadczona za zgodność z oryginałem, a zatem nie mająca waloru dokumentu. Abstrahując nawet od powyższej uwagi godzi się zauważyć, że owa karta nie czyni zadość wymogom narzuconym przez prawodawcę. Zdecydowana większość pozycji nie jest bowiem wypełniona, zaś z pkt 7 i 8 wynika, że postępowanie dotyczy choroby gardła i krtani wymienionej w wykazie chorób zawodowych pod poz. 15. Ponadto karta została sporządzona przez osobę o nazwisku T. Z, nie wiadomo gdzie zatrudnioną i na jakim stanowisku. Tymczasem przepis zamieszczony w § 2 ust. 5 pkt 1 – 3 "starego" rozporządzenia precyzyjnie wskazuje, jakie podmioty uprawnione są do przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego. Reasumując dotychczasowe wywody stwierdzić trzeba, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny zupełnie nie czuł się gospodarzem postępowania i nie panował nad jego przebiegiem (brak zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, brak postanowienia o wszczęciu postępowania, brak skierowania na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej wystawionego przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, brak właściwej oceny narażenia zawodowego), a na samym początku nie określił nawet przedmiotu postępowania. W karcie, o której była mowa wcześniej zaznaczono bowiem, że postępowanie dotyczy choroby gardła i krtani wymienionej pod poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Tymczasem jednostki orzecznicze badały sprawę w kontekście ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią następstw ostrego lub przewlekłego zatrucia substancjami chemicznymi (poz. 1 wykazu chorób zawodowych). W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej (k.31) M. S. wyraźnie oświadczyła, że "ubiega się" o stwierdzenie chorób zawodowych wymienionych pod poz. 1 i 15 wykazu chorób zawodowych. Wykazane wady postępowania – same przez się, świadczą o przedwczesności skierowania sprawy do właściwych jednostek orzeczniczych, w celu wydania orzeczeń lekarskich oraz o przedwczesności decyzji wydanych w obu instancjach. Mankamenty postępowania częściowo dostrzegł organ II instancji po otrzymaniu odwołania, bowiem w piśmie z dnia 17 sierpnia 2009 r. zlecił organowi I instancji uzupełnienie postępowania dowodowego. Polecenie zostało zrealizowane jedynie częściowo, gdyż dostarczono na nowo wypełniony formularz karty oceny narażenia zawodowego (k. 42 - 40), nie opracowany przez uprawniony podmiot i wykaz substancji niebezpiecznych, aktualnie stosowanych w pracowni chemicznej (k. 39). Skoro zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna zapadły z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania, a nadto z naruszeniem art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto podlegały one uchyleniu. Rozpatrując ponownie sprawę, organy decyzyjne przeprowadzą postępowanie na podstawie przepisów "nowego" rozporządzenia – z tym, że przy wydawaniu orzeczeń przez jednostki orzecznicze i decyzji nie mogą być brane pod uwagę orzeczenia lekarskie i dokumenty uzyskane w dotychczasowym postępowaniu, z uwagi na stwierdzone wady. W pierwszej kolejności Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wyda postanowienie o wszczęciu postępowania, uzupełni akta o prawidłowo i starannie wypełnione dokumenty wymienione w Załączniku Nr 1-4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. Następnie skieruje skarżącą na badania w celu wydania orzeczenia o ewentualnym rozpoznaniu choroby zawodowej, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2 "nowego" rozporządzenia. Dalsze postępowanie uzależnione jest od treści wydanego orzeczenia lekarskiego i ewentualnych wniosków składanych przez M. S. Z tych względów, należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).