III SA/Lu 537/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Monika Kutarska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. sprawy ze skargi W. M.-T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia całości należności na ubezpieczenie społeczne rolników 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi M. C. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) należnego podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., znak [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2011 r., znak [...], umarzającą 100 % zadłużenia zmarłego męża W. M.-T. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od czwartego kwartału 2001 r. do czwartego kwartału 2004 r. w kwocie 3750,60 zł i odmawiającą umorzenia pozostałego zadłużenia za okres od drugiego kwartału 2000 r. do trzeciego kwartału 2001 r. w kwocie 2371,20 zł. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że przeprowadzone ponownie postępowanie nie wykazało, by po podjęciu decyzji z dnia [...] maja 2011 r. wystąpiły nowe okoliczności dające podstawę do umorzenia należności. Skarżąca nie dostarczyła żadnych nowych, nieznanych dowodów świadczących o braku możliwości spłaty pozostałej na koncie rolnika zaległości, Organ podkreślił, że nabyte przez skarżącą w drodze spadku gospodarstwo rolne przedstawia znaczną wartość, przewyższającą zadłużenie figurujące na koncie zmarłego męża. Organ wskazał, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni około 2 ha ziemi ornej i lasu o wartości około 10000 zł oraz zabudowania w postaci domu o wartości 5000 zł, obory o wartości 10000 i stodoły o wartości 2000 zł. Organ uwzględnił fakt, że skarżąca nabyła spadek po mężu w całości wraz z wchodzącym do tego spadku gospodarstwem rolnym z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że odpowiada za długi swego męża do wysokości stanu czynnego przyjętego spadku spisanego i wycenionego przez komornika w spisie inwentarza. Podkreślono, że nabyty spadek i wydanie decyzji o odpowiedzialności spadkobierców zobowiązały skarżącą do spłaty zadłużenia po zmarłym mężu. Organ zwrócił uwagę, że skarżąca, oprócz nabytego w drodze spadku, posiada także własne gospodarstwo rolne położone w gminie T. o powierzchni 4,07 ha, co stanowi 4,82 ha przeliczeniowych. W ocenie organu sprzedaż chociaż części gospodarstwa nabytego w drodze spadku pozwoliłaby skarżącej uzyskać środki finansowe na uregulowanie zadłużenia zmarłego męża. Organ podniósł również, że po śmierci męża skarżącej pracownik KRUS kilkakrotnie podczas przeprowadzanych wizytacji próbował zaproponować skarżącej ulgę w spłacie zaległości, skarżąca nie wykazywała jednak żadnego zainteresowania, a nawet chęci rozmowy na temat istniejącego zadłużenia. Organ wyjaśnił następnie, że przy podejmowaniu decyzji dotyczącej umorzenia należności uwzględniono zarówno możliwości płatnicze wnioskodawcy, jak i stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. M.-T. wniosła o umorzenie całości należności na ubezpieczenie społeczne rolników za zmarłego S. T., zarzucając, że postępowanie w sprawie było prowadzone nieudolnie i z naruszeniem prawa. Podniosła, że zadłużenie dotyczy osób trzecich i jest długiem "naliczonym na poczet renty rolniczej", a mąż skarżącej zmarł w wieku 48 lat i renty już nie otrzyma. Skarżąca domagała się również orzeczenia czy dziedziczy zobowiązania emerytalne po zmarłym mężu, ustalenia wysokości zadłużenia oraz kosztów korespondencji, a ponadto wyjaśnienia, czy ustawa pozwalająca na kwartalne naliczanie składek nie łamie prawa. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), dalej: ustawa, ani przepisów postępowania, zatem skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy, Prezes Kasy Ubezpieczenia Społecznego Rolników lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z użytego w przytoczonym przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy sformułowania "może umorzyć" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej: k.p.a. Przepis art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył wskazanych reguł postępowania. Zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy i poddał go ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy. Prawidłowe jest stanowisko organu, że w przypadku skarżącej brak podstaw do uznania, że ważny interes skarżącej przemawia za uwzględnieniem jej wniosku o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w całości. Nie została tym samym spełniona przesłanka określona w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy, umożliwiająca umorzenie należności z tytułu składek. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że za sytuację uzasadniającą istnienie po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek uznać należy taki stan, w którym wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych, a zwłaszcza gdy zapłata należności zagrażałaby podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu. Taka sytuacja w przypadku skarżącej nie zachodzi. Organ ustalił, że skarżąca jest właścicielką dwóch gospodarstw rolnych: własnego o powierzchni 4,07 ha, co stanowi 4,82 ha przeliczeniowe oraz odziedziczonego po mężu (k. 191 akt adm.), w skład którego wchodzi około 2 ha ziemi ornej oraz las. Wartość nabytego w drodze spadku gospodarstwa ustalona została w wyniku spisu inwentarza na ponad 20000 zł (grunt: 10000 zł, dom - 5000 zł, obora – 10000 zł i stodoła - 2000 zł -k. 278 akt adm.). W trakcie wizytacji w gospodarstwie skarżącej w dniu [...] maja 2011 r. (k. 321 akt adm.) pracownik KRUS ustalił, że skarżąca mieszka samotnie, nie posiada stałego źródła dochodu, nie otrzymuje dopłat z ARiMR i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. W protokole wizytacji stwierdzono, że w T. M. skarżąca posiada dom drewniany około 60 letni, w złym stanie, bez łazienki i centralnego ogrzewania, stodołę murowaną, która uległa zawaleniu oraz oborę murowaną, natomiast w T. D. posiada dom murowany (przy oborze) w stanie średnim. Skarżąca nie posiada ani maszyn rolniczych, ani inwentarza. Organ ustalił również, że skarżąca posiada zaległości z tytułu własnego ubezpieczenia społecznego dotyczące okresu III kw. 1998 r. – II kw. 2011 r. w kwocie 20.697,50 zł. Sytuacja materialna skarżącej nie jest więc dobra. Ponadto w trakcie wizytacji skarżąca oświadczyła, że ma problemy zdrowotne, na dowód czego przedłożyła zaświadczenia lekarskie (k. 326-329 akt adm.). Wszystkie powyższe okoliczności zostały uwzględnione przez organ przy ocenie zasadności wniosku skarżącej o umorzenia zaległych składek. Podkreślić należy, że oceniając sytuację materialną i osobistą skarżącej oraz biorąc pod uwagę jej problemy zdrowotne, organ uwzględnił w znacznej części wniosek skarżącej o umorzenie zadłużenia po zmarłym mężu i umorzył 100 % należności nie zabezpieczonej hipoteką (3750,60 zł). Organ nie znalazł jednak podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie pozostałych należności w kwocie 2371,20 zł i stanowiska organu nie sposób zakwestionować. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca posiada określony majątek, którego wartość znacznie przewyższa kwotę pozostałej zaległości. Organ podkreślił, że gospodarstwo rolne nabyte przez skarżącą w drodze spadku oszacowane zostało na około 27000 zł, podczas gdy kwota pozostałej zaległości wynosi 2371,20 zł. Należy również zauważyć, że przedstawione przez skarżącą zaświadczenia lekarskie (k.326-329 akt adm.) nie wskazują na tego rodzaju problemy zdrowotne skarżącej, które nakazywałyby uznanie, że ważny interes skarżącej przemawia za umorzeniem pozostałej części należności. Jedno z zaświadczeń dotyczy pobytu skarżącej w sanatorium w 1990 r., drugie jest zaświadczeniem z 2010 r. stwierdzającym konieczność leczenia w poradni specjalistycznej z powodu artrozy kolana lewego, natomiast aktualne zaświadczenie z dnia 12 maja 2011 r. (k. 326) stwierdza, że skarżąca jest systematycznie leczona w poradni Zdrowia w T. i wymaga dalszego leczenia. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca urodziła się w 1954 r., nie jest więc osobą niezdolną do pracy z powodu wieku. Trafnie w tej sytuacji podnosi organ, że jeżeli stan zdrowia skarżącej uniemożliwia jej pracę w gospodarstwie rolnym, może ona ubiegać się o przyznanie świadczenia rentowego. W skardze do Sądu nie wskazuje skarżąca jakichkolwiek okoliczności, które świadczyć miałyby o istnieniu ważnego interesu w rozumieniu ustawy, pozwalającego na podjęcie decyzji o umorzeniu należności. Skarżąca zarzuca, że mąż zmarł w stosunkowo młodym wieku, a więc nie otrzyma renty, na którą składki były pobierane, kwestionuje ponadto prawo obciążania jej zaległymi składkami męża. Należy w związku z tym wyjaśnić, że decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego orzekł o odpowiedzialności skarżącej za zadłużenie męża skarżącej S. T. za okres od dnia [...] kwietnia 2000 r. do dnia [...] grudnia 2004 r. Decyzja ta jest ostateczna, a z akt sprawy nie wynika, by została ona uchylona lub została stwierdzona jej nieważność. Na zakończenie jeszcze raz podkreślić należy, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody w ramach uznania administracyjnego, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Decyzja ta nie może być jedna dowolna. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja nie ma cech dowolności, jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ wydając decyzję orzekał na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sposób wyczerpujący i wziął pod uwagę sytuację materialną, finansową oraz stan zdrowia skarżącej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).