III SA/Lu 538/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Jerzy Marcinowski, WSA Jadwiga Pastusiak, po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] nr [..] w przedmiocie odmowy przeliczenia emerytury w zakresie wniosku o wyłączenie referendarzy sądowych J. H., M. M. i A. P.-M. postanawia: umorzyć postępowanie. Pismem z dnia 26 października 2014 r. J. H., działając jako pełnomocnik skarżącej M. H., wystąpił o wyłączenie od podejmowania jakichkolwiek decyzji procesowych w tej sprawie przez referendarzy sądowych J. H., M. M. i A. P.-M. W uzasadnieniu wniosku J. H. wskazał, że referendarze sądowi "działają razem i w zmowie", a swoje "fałszywe spostrzeżenia przekazują między sobą". Jako przykład podał odkrycie przez referendarzy faktu, że J. H. ukrył fakt posiadania gospodarstwa rolnego. W dniu 12 listopada 2014 r. referendarz sądowy A. P.-M. złożyła oświadczenie, że po jej stronie nie zachodzą przyczyny wyłączenia z mocy ustawy, ani inne okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Oświadczyła, że nie zna osobiście skarżącej M. H., ani jej męża J. H. Osoby te znane są jej jedynie z toczących się postępowań sądowoadministracyjnych. Oświadczenia o podobnej treści złożyli również referendarze J. H. i M. M., odpowiednio pismami z dnia 14 i 13 listopada 2014 r. Ponadto, w dniu 20 listopada 2014 r. do sądu wpłynęło pismo J. H., w którym wnosi o zawieszenie postępowania z powodu zgonu skarżącej M. H. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. zważył, co następuje: Postępowanie wpadkowe z wniosku pełnomocnika skarżącej o wyłączenie referendarzy podlega umorzeniu z uwagi na śmierć skarżącej M. H. Śmierć strony w toku postępowania przed sądem administracyjnym może wywołać dwojakiego rodzaju skutki. Po pierwsze, zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), dalej także jako P.p.s.a., sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. Nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego (§ 3). W tym przypadku zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w myśl którego sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Z powyższej analizy przepisów wynika, że dla oceny skutków śmierci strony w toku postępowania kluczowa jest ocena charakteru przedmiotu postępowania – czy chodzi o akt dotyczący uprawnień lub obowiązków o charakterze zbywalnym (dziedzicznym), czy też osobistym, nie przechodzących na następców prawnych. W niniejszej sprawie wniosek o wyłączenie referendarzy został złożony już po odrzuceniu skargi przez sąd (postanowieniem z dnia 3 września 2014 r., prawomocnym od dnia 18 października 2014 r.), na etapie postępowania w sprawie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, złożonego przez pełnomocnika skarżącej – J. H. Niewątpliwie wniosek o wyłączenie referendarzy dotyczy czynności związanych z postępowaniem wpadkowym, w zakresie przyznania prawa pomocy. Należy przy tym zauważyć, że w aktualnym stanie prawnym referendarze w sądach administracyjnych wykonują czynności związane z przyznawaniem prawa pomocy lub w ramach postępowania mediacyjnego. Z oczywistych względów w tym stanie sprawy te ostatnie czynności nie wchodzą w grę. Prawo pomocy ma charakter osobisty, niezbywalny i niedziedziczny, uzależniony od osobistej sytuacji majątkowej i rodzinnej podmiotu, który ubiega się o nie. Świadczą w o tym w szczególności art. 246 P.p.s.a., określający przesłanki przyznania prawa pomocy oraz art. 251 P.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała. Wobec osobistego charakteru prawa pomocy nie ma możliwości dalszego prowadzenia czynności procesowych w tym zakresie po śmierci strony, która o prawo pomocy wnioskowała. Dotyczy to również postępowania wpadkowego w zakresie złożonego wniosku o wyłączenie referendarzy sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało umorzyć postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie referendarzy sądowych.