III SA/Lu 540/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. H. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [..] 2014 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: odrzucić skargę. Postanowieniem z dnia [...] 2014 r., znak: [...], wydanym z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymano w mocy postanowienie z dnia [...] 2013 r. dotyczące odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] 2013 r. o ustaleniu kapitału początkowego. Na powyższe postanowienie skargę wniosła M. H. żądając stwierdzenia jego nieważności. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.wniósł o jej odrzucenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej orzekając w sprawach skarg na wymienione w art. 3 § 2 formy działania administracji publicznej, względnie bezczynność lub przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ administracji publicznej. Należy jednak zauważyć, że sądy administracyjne nie są właściwe w tych sprawach, w których ustawa przyznaje właściwość sądom powszechnym. Skarga wniesiona w takiej sprawie podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Taka sytuacja ma miejsce w analizowanej sprawie. Przedmiotem skargi jest postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ZUS Oddział w B. w sprawach świadczeń emerytalnych skarżącej M.H. Jak wynika z art. 83 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, ze zm.; dalej: u.s.u.s.), ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W drodze wyjątku od tej zasady, w myśl ust. 4 przytaczanego przepisu, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Jedynie w tych kategoriach spraw właściwe do rozpoznawania skargi na decyzję ZUS pozostają sądy administracyjne. Z kolei zgodnie z art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W świetle ust. 4 tego przepisu, regulacji tej (ust. 1-3) nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości. Na tle w/w przepisów powstały w orzecznictwie istotne rozbieżności, czy w przypadku decyzji wydawanych przez ZUS w trybach nadzwyczajnych k.p.a., nie dotyczących spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, czy też, po wyczerpaniu środków zaskarżenia przysługujących na drodze administracyjnej, skarga do sądu administracyjnego. Zagadnienie to jednoznacznie rozstrzygnęły dwie uchwały. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r. (I UZP 3/10; OSNP 2011/17-18/233), od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Stanowisko to potwierdziła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r. (I OPS 1/13, ONSAiWSA 2013/5/75), w której wskazano, że od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W świetle wyżej przedstawionych stanowisk zarówno SN, jak i NSA, nie ulega wątpliwości, że sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli legalności aktu utrzymującego w mocy akt odmawiający wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w sprawach świadczeń emerytalnych. Nie ma żadnego znaczenia w sprawie zastosowanie przez organ błędnej formy rozstrzygnięcia – odmowa wszczęcia postępowania powinna mieć formę decyzji, a nie postanowienia, gdyż pierwszeństwo w zastosowaniu ma w tym przypadku art. 83b ust. 1 u.s.u.s., w myśl którego jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Ponieważ skarga nie należy do właściwości sądu administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił odrzucić skargę.