III SA/Lu 541/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Marek Zalewski (spr.), Protokolant asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641) decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. zwolnił funkcjonariusza celnego A. Z. ze Służby Celnej, a następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] wydaną w sprawie Nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] czerwca 2004 r. Prokuratura Rejonowa skierowała przeciwko A. Z. do Wydziału Karnego Sądu Rejonowego akt oskarżenia w sprawie [...] o przestępstwo z art. 178a § 1 kk, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. W związku z powyższym w dniu [...] lipca 2004 r. Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który został wprowadzony ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122), który wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. wydał decyzję o zwolnieniu funkcjonariusza celnego A. Z. ze Służby Celnej z dniem doręczenia przedmiotowej decyzji. Od niniejszej decyzji strona złożyła w dniu [...] sierpnia 2003 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dyrektor Izby Celnej po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Strona w dniu [...] września 2004 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na obie decyzje Dyrektora Izby Celnej w sprawie zwolnienia ze służby celnej inspektora celnego. Skarżący zarzucił: - naruszenie prawa materialnego tj. art. 42 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie za podstawę prawną wydanych decyzji art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 roku o Służbie Celnej, który jest niezgodny z Konstytucją RP; - naruszenie prawa materialnego - art. 27 Ustawy o Służbie Celnej, poprzez niezastosowanie procedury przewidzianej w tym przepisie, w przypadku wydania decyzji, której podstawą jest zarzut utraty zaufania do funkcjonariusza służby celnej; - mające wpływ na prowadzone postępowanie i na treść orzeczenia naruszenie prawa procesowego - art. 15 kpa poprzez uzasadnienie decyzji wydanej wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy nowymi zarzutami, nie przedstawionymi w pierwotnej decyzji Dyrektora Izby Celnej; - naruszenie przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na prowadzone postępowanie i na treść orzeczenia, mianowicie art. 108 § 1 kpa poprzez brak faktycznego uzasadnienia postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, względnie ich uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że znaczną część uzasadnienia Dyrektor Izby Celnej poświęcił dowodzeniu, że skarżący utracił nieposzlakowaną opinię jak i jego zaufanie niezbędne do dalszego pełnienia służby. Zarzut ten został postawiony A. Z. dopiero w uzasadnieniu wtórnej decyzji Dyrektora Izby Celnej. Oba zaskarżone rozstrzygnięcia dotknięte są wadami prawnymi. Przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej jest sprzeczny z przepisem art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Wskazany przepis konstytucyjny w ocenie skarżącego stanowi najwyższej rangi gwarancję, iż do czasu uznania winnym prawomocnym wyrokiem sądu, każdy powinien być traktowany jako niewinny i nie może ponosić jakichkolwiek negatywnych konsekwencji z powodu samego tylko wniesienia aktu oskarżenia. Wprowadzenie do Ustawy o Służbie Celnej nakazu zwolnienia funkcjonariusza celnego w przypadku wniesienia aktu oskarżenia narusza konstytucyjną zasadę domniemania niewinności. Tym samym pewna grupa pracowników służb mundurowych została pozbawiona ochrony wynikającej z zasady domniemania niewinności, a tym samym wykluczona ze służby bez możliwości jakiejkolwiek obrony, choćby w postępowaniu wyjaśniającym przed Dyrektorem Izby Celnej. Skarżący zarzucił również naruszenie procedury przewidzianej w art. 27 ustawy o Służbie Celnej, skoro podstawą decyzji jest zarzut utraty zaufania do skarżącego. Utrata zaufania stanowi niezależną, samodzielną przesłankę zezwalającą na fakultatywne zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby (art. 26 pkt 12 ustawy o Służbie Celnej). Sposób zwolnienia funkcjonariusza na tejże podstawie reguluje art. 27 cyt. ustawy, który stanowi, że w wypadku tym doręcza się funkcjonariuszowi celnemu zawiadomienie o zwolnieniu ze służby z trzymiesięcznym wyprzedzeniem. Zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego skarżący motywuje tym, że organ uzasadnił decyzję wydaną wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy nowymi zarzutami, nie przedstawionymi w pierwotnej decyzji Dyrektora Izby Celnej. Fakt ten naruszył w ocenie skarżącego zasadę dwuinstancyjności postępowania przewidzianą w art. 15 kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ zarzuty przedstawione w drugiej decyzji zostały postawione skarżącemu po raz pierwszy, a tym samym nie mógł on w praktyce ustosunkować się do nich w normalnym toku postępowania administracyjnego. Skarżący podnosi również brak faktycznego uzasadnienia postanowienia o nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, co stanowi naruszenie art. 108 § 1 kpa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Organ wskazał, że decyzja zgodna jest z ustawą która obowiązywała Dyrektora Izby Celnej przy podejmowaniu decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby celnej. Odnosząc się do kwestii naruszenia art. 27 ustawy o Służbie Celnej, organ wskazał, że zawiadomienie o zwolnieniu ze służby doręcza się funkcjonariuszowi celnemu z trzymiesięcznym wyprzedzeniem w okresie służby stałej w ściśle określonych wypadkach, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 9 oraz w art. 26 ustawy o Służbie Celnej. Podstawą zaś zwolnienia skarżącego ze służby celnej był art. 25 ust. 1 pkt 8a powyższej ustawy, a w tym przypadku ustawa nie przewiduje wyżej określonego trybu zawiadomienia. Dyrektor Izby Celnej nie zgadza się z zarzutem skarżącego odnośnie naruszenia art. 15 kpa poprzez uzasadnienie decyzji, wydanej wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy nowymi zarzutami, nie przedstawionymi w pierwotnej decyzji Dyrektora Izby Celnej. Organ przywołał pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 22 marca 1996 r., SA/Wr 1996/95 ONSA 1997 r. Nr 1, poz. 35, iż "istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji". W ocenie Dyrektora Izby Celnej stwierdzenie dotyczące utraty nieposzlakowanej opinii oraz utraty zaufania w związku z faktem wniesienia przeciwko A. Z. aktu oskarżenia nie stanowią formy nowych zarzutów, lecz są niejako uzasadnieniem i potwierdzeniem słuszności wydania decyzji w I instancji o zwolnieniu ze Służby Celnej, jak również stanowią dodatkowe argumenty przemawiające za taką a nie inną decyzją. Natomiast jedyną i wyłączną przesłanką wydania pierwszej decyzji był fakt, iż w dniu [...] czerwca 2004 r. Prokuratura Rejonowa skierowała przeciwko A. Z. do Sądu Rejonowego akt oskarżenia o przestępstwo z art.178a § l kk, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Ponadto Dyrektor Izby Celnej nie zgadza się również z zarzutem naruszenia art. 108 § 1 kpa poprzez brak faktycznego uzasadnienia postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Jak wynika z treści decyzji dotyczącej zwolnienia ze służby celnej skarżącego, decyzji tej nie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, przewidziany w art. 108 §1 kpa, natomiast przedmiotowa decyzja podlegała natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa, z chwilą jej doręczenia stronie, zgodnie z treścią art. 81 ust. 1a ustawy o Służbie Celnej. Jeżeli decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy, organ nie jest zobowiązany do faktycznego uzasadnienia jej natychmiastowej wykonalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, a zatem podlega oddaleniu. Nie ulega wątpliwości, że wobec skarżącego będącego funkcjonariuszem celnym został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo z art. 178a § 1 kk, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej - Funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku m. in. wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Zgodność tego przepisu dotyczącego przesłanek obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariuszy celnych ze służby z konstytucyjnym porządkiem Rzeczypospolitej Polskiej była badana przez Trybunał Konstytucyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, który był zdania, że narusza to zasadę domniemania niewinności. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/04 – orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił, iż wyrażona w art. 42 ust. 3 Konstytucji zasada domniemania niewinności główną rolę odgrywa w ramach toczącego się procesu karnego. Zasada ta nie może być traktowana tak szeroko, by uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Zdaniem Trybunału dopuszczalność wprowadzenia konsekwencji prawnych toczącego się postępowania karnego nie może być analizowana na tle zasady domniemania niewinności. Art. 42 ust. 3 i art. 2 Konstytucji nie są więc adekwatnymi wzorcami kontroli kwestionowanych przepisów. Funkcjonariusze celni są zaliczani do tzw. służb mundurowych. Problem uczciwości i wiarygodności osób pełniących służbę publiczną jest w Polsce wyjątkowo istotny. Stąd osoby pełniące taką służbę poddane są specyficznym rygorom. Zdaniem Trybunału status prawny celników wyróżnia się na tle innych służb mundurowych, a specyfika ich pracy uzasadnia dopuszczalność wprowadzenia bardziej rygorystycznych wymogów zatrudniania. Działania służby celnej kształtują autorytet państwa, stąd wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki postępowania jej funkcjonariuszy. Kwestionowane zmiany są zatem usprawiedliwione i nie naruszają konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji). Na marginesie dodać można, że Trybunał dostrzega potrzebę pełnego i zgodnego z konstytucyjnymi standardami rozwiązania problemu skutków stwierdzonej bezzasadności zwolnienia funkcjonariusza ze służby w drodze stosownej aktywności prawotwórczej ustawodawcy. Tym samym nie można podzielić zastrzeżeń skarżącego w zakresie zgodności podstawy prawnej kwestionowanych decyzji z porządkiem konstytucyjnym Rzeczypospolitej Polskiej. Również pozostałe zarzuty skarżącego nie mogą być uwzględnione. Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę odniósł się do nich w sposób kompletny i wyczerpujący, jego wywody zostały przytoczone powyżej, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po ich rozważeniu w pełni podziela zajęte przez organ stanowisko, zatem powtarzanie tej argumentacji nie wydaje się celowe. Nie stwierdzając zatem uchybień postępowania ani nieprawidłowej interpretacji norm prawa materialnego, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd skargę oddalił.