III SA/Lu 542/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. H. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2014 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - w zakresie wniosku M. H. o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 9 kwietnia 2014 r. M H. działając poprzez pełnomocnika – J. H. (mąż skarżącej) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2014 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Pismem z dnia 6 lipca 2014 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił się z wnioskiem o ustanowienie dla niej adwokata. Następnie skarżąca nadesłała wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy domagając się ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu skarżąca podała, że od lutego 1994 r. pobierała rentę, natomiast od września 2013 r. jest na emeryturze. Skarżąca wyjaśniła, że miała na utrzymaniu troje dzieci, natomiast od października 2013 r. nie mieszka z nią już żadne z nich. Wskazała, że w 2009 r. ujawniono u niej dwa nowotwory, których leczenie w W. jest bardzo kosztowne. Niektóre badania odbywające się 2-3 razy w roku kosztują ok. [...] –[...] zł, ponadto skarżąca opłaca anestezjologa w kwocie ok. [...] zł jednorazowo. Skarżąca podniosła, że koszty leczenia pochłaniają jej całą emeryturę, natomiast mąż ponosi wszystkie inne opłaty związane z utrzymaniem (wyżywienie, ubranie, wynajem). W dalszej części wniosku skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, z którym mieszka w wynajętym lokalu. Odnośnie stanu majątkowego wykazała, że nie posiada majątku nieruchomego, jak również żadnych zasobów finansowych. Wskazała, że mąż działający w tej sprawie jako jej pełnomocnik, również nie posiada żadnego majątku. Oświadczyła, że na dochód rodziny w łącznej kwocie [...] zł składa się jej emerytura w kwocie [...] zł oraz renta męża w wysokości [...] zł. Wniosek został podpisany przez pełnomocnika strony. Zarządzeniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw, który został odrzucony postanowieniem Sądu z dnia 17 września 2014 r. Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, argumentując, że skarżąca nie przedstawiła swoje sytuacji materialnej i rodzinnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w terminie ustawowym sprzeciw, podnosząc że formularz urzędowy został wypełniony prawidłowo, a żaden przepis ustawy nie daje referendarzowi podstaw do żądania dokumentów wskazanych w zarządzeniu z 12 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji materialnej i rodzinnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Przyznanie prawa pomocy wiąże się z dysponowaniem środkami publicznymi. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza rezygnację z należności publicznoprawnych, a przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu wiąże się z poniesieniem kosztów jego wynagrodzenia przez Skarb Państwa. Wyjątkowy charakter prawa pomocy i związane z nim dysponowanie środkami publicznymi każą podchodzić z należytą rozwagą do oceny wniosków o przyznanie prawa pomocy. Podstawowym warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskującego, że spełnia określone w ustawie przesłanki. Nie ma możliwości rozważnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy jeśli nie podejmuje on rzetelnej współpracy z sądem a swoją sytuację opisuje w sposób niepełny lub nieprawdziwy (por. postanowienie WSA w Lublinie z 26 marca 2014 r., III SA/Lu 534/13). Oceniając zdolność skarżącej do ponoszenia kosztów postępowania w sprawie niniejszej, Sąd wziął pod uwagę znane mu z urzędu informacje podane przez męża skarżącej w urzędowym formularzu PPF z dnia 12 sierpnia 2014 r., złożonym do sprawy III SA/Lu 533/14, a także informacje wynikające z akt sprawy I SA/Lu 455/14. Analiza oświadczeń - skarżącej złożonego w sprawie niniejszej i oświadczenia jej męża złożonego w sprawie III SA/Lu 533/14 oraz dokumentów z akt sprawy I SA/Lu 455/14 (akta administracyjne) pozwala stwierdzić, że podawane informacje na temat stanu rodzinnego, kosztów utrzymania koniecznego rodziny, a także stanu majątkowego są niepełne i sprzeczne. Z uzasadnienia wniosku PPF sporządzonego dnia 12 sierpnia 2014 r., złożonego w sprawie III SA/Lu 533/14 przez męża skarżącej wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą i jej mężem pozostaje córka K., której opłacają studia w W. i ponoszą jej koszty utrzymania. Natomiast z wniosku złożonego w przedmiotowej sprawie wynika, że skarżąca mieszka i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko z mężem. Należy zauważyć, że oświadczenie złożone na urzędowym formularzu w sprawie III SA/Lu 533/14 zostało sporządzone w dniu 12 sierpnia 2014 r., tj. kilkanaście dni po dacie wypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej (1 sierpnia) i podpisała je ta sama osoba. Nie można zatem przyjąć za wiarygodne informacji na temat stanu rodzinnego i kosztów utrzymania rodziny podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w sprawie niniejszej, skoro są one sprzeczne z informacjami zawartymi w urzędowym formularzu złożonym zaledwie kilkanaście dni później. Zauważyć ponadto należy, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w przedmiotowej sprawie skarżąca nie ujawniła, że jej mąż jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. [...] ha fiz. ([...] ha przel.) oraz [...] ha fiz. lasu, co wynika ze znajdującej się w aktach sprawy I SA/Lu 455/14 (akta administracyjne, k. 3) decyzji z dnia 6 lutego 2014 r., nr [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego. W przedmiotowym wniosku, w części dotyczącej majątku osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca podała, że mąż nie posiada żadnego majątku, co stoi w ewidentnej sprzeczności ze stanem faktycznym. W świetle przytoczonych okoliczności stwierdzić należy, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Oświadczenie złożone na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno odzwierciedlać aktualny i rzeczywisty stan rodzinny i materialny osoby wnioskującej o udzielenie prawa pomocy i nie powinno pozostawać w sprzeczności z innymi dokumentami i oświadczeniami złożonymi w tym samym okresie w innych sprawach. Natomiast skarżąca wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności przedstawiła niepełne i sprzeczne informacje odnośnie stanu majątkowego i rodzinnego, co nie pozwala uznać, że wykazano przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w postanowieniu.