III SA/Lu 554/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Referent Marcin Małek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2006 r. sprawy ze skargi A. U. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie m. in. art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jednolity Dz. U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328, ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A. U. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] nr [...], orzekającej o odmowie zmiany nazwiska wnioskodawcy na nazwisko "B.", Wojewoda zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji orzekł o odmowie zmiany nazwiska A. U. na nazwisko "B.", uzasadniając swoje stanowisko tym, że obrane nazwisko ma brzmienie niepolskie i zmiana byłaby sprzeczna z ustawą o zmianie imion i nazwisk. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A. U. Organ odwoławczy uznał, że dotychczas noszone nazwisko nie posiada żadnej z cech określonych w art. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Natomiast obrane przez stronę nazwisko "B.", jak zauważył organ I instancji, kwalifikowałoby się do zmiany ze względu na niepolskie brzmienie. Od powyższej decyzji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając naruszenie poniższych przepisów. prawa materialnego - art. 2 ust. 2 pkt 1 Iit. b ustawy z dnia 15 Iistopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk w zw. z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 i 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 6, 7, 8, 77, 80 i 107 kpa. Skarżący podniósł, że obce brzmienie nazwiska nie jest w świetle ustawy przeszkodą dla jego przyjęcia. W szczególności z art. 2 ust. 2 pkt. 1 lit. b o ustawy o zmianie imion i nazwisk nie wynika zakaz zmiany nazwiska na nazwisko o brzmieniu niepolskim. Jest to jedynie przesłanka pozytywna do zmiany nazwiska, gdy brzmi ono niepolsko. Dokonana przez organ wykładnia stoi zdaniem skarżącego w sprzeczności z zasadą praworządności - art. 6 i 7 kpa oraz zasadą legalizmu wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP. Skarżący przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 1994 r. SA/Gd 1114/93; ONSA 1995 nr 2 poz. 56), który wskazał, że "nie można wyciągać wniosku, że ustawodawca, wymieniając przykładowo jako ważną przesłankę zmiany dotychczasowego nazwiska jego brzmienie niepolskie, jednocześnie zawarł w tym zakaz zmiany odwrotnej". Skarżący zarzuca organowi odwoławczemu brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w rozumieniu art. 77 § 1 oraz 80 kpa, nie wskazując jednak, jakie okoliczności jego zdaniem pozostały niewyjaśnione. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, a zatem zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z wniosku – skarżący nie chce nosić swojego dotychczasowego nazwiska, gdyż uznaje je za ośmieszające, jako kojarzone z osobą byłego rzecznika rządu PRL, aktualnie redaktora tygodnika "[...]" J. U. i prezentowanymi przez niego poglądami oraz z osobą lokalnego przedsiębiorcy - kandydata na prezydenta Miasta, który dopuścił się czynów karalnych (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy). Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk - zmiana nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w przepisach niniejszej ustawy. Trafnie zaś podkreślają organy obu instancji, że zgodnie z treścią art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk, wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami. Zatem w świetle przytoczonych przepisów zmiana nazwiska nie jest sprawą objętą autonomią woli zainteresowanego, lecz zawsze wymaga istnienia ważnych względów. Względy te są wymienione przykładowo w art. 2 ust. 2 ustawy (niepolskie brzmienie nazwiska, noszenie nazwiska ośmieszającego lub nie licującego z godnością człowieka, noszenie nazwiska posiadającego formę imienia, a także, gdy wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego używa, lub powraca do nazwiska, które zostało zmienione). Organy koncentrują się na drugorzędnej w tej sprawie kwestii dopuszczalności zmiany nazwiska o polskim brzmieniu (U.) na nazwisko o brzmieniu obcojęzycznym (B.). Jest to przy tym kwestia sporna – poza orzeczeniem przytoczonym przez skarżącego zob. np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r. sygn. akt SA 974/81, ONSA 1981/1/49, gdzie wskazano, że dyrektywa zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk, nakazująca wyrażenie zgody na zmianę imion i nazwisk o brzmieniu niepolskim, a contrario upoważnia - w kontekście innych powodów - organ administracji państwowej, kierujący się w tych sprawach swobodną oceną ("ważne względy"), do odmowy wyrażenia zgody na zmianę imienia (nazwiska) polskiego na niepolskie. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie ma stwierdzenie, czy w ogóle istnieją ważne względy zmiany dotychczasowego nazwiska U. na inne, które powinien wskazać i uzasadnić wnioskodawca. Skarżący powołuje się zaś na ośmieszające brzmienie nazwiska U. i jego zdolność wywoływania negatywnych skojarzeń. Organ I instancji uznał, że "przedstawiona we wniosku argumentacja mogłaby kwalifikować się do pozytywnego rozpatrzenia", jednak już organ odwoławczy wprost wskazał, że dotychczas noszone nazwisko nie posiada żadnej z cech określonych w cyt. art. 2 ustawy. Mimo tej rozbieżności ocen w kwestii mającej pierwszorzędne znaczenie, żaden z organów nie podjął nawet próby wskazania przesłanek swojego stanowiska. Szczególnie rażące jest to w przypadku organu odwoławczego, który dokonując oceny odmiennej niż zawarta w kontrolowanej decyzji, a jednocześnie niezgodnej ze stanowiskiem prezentowanym przez stronę, powinien szczególnie starannie wyjaśnić swoje stanowisko. Tylko wówczas uzasadnienie decyzji spełnia wymogi formalne określone w art. 107 § 3 kpa, a działanie organu odpowiada dyrektywie postępowania zawartej w art. 6 kpa (zasada praworządności), art. 8 kpa (zasada pogłębiania zaufania) i art. 11 kpa (zasada przekonywania). Cytowane wyżej stanowisko zawarte w uzasadnieniu organu II instancji (ograniczające się do stwierdzenia że "dotychczas noszone nazwisko nie posiada żadnej z cech określonych w cyt. art. 2 ustawy") nie zawiera żadnych argumentów za jego przyjęciem. Wskazać też należy, że organ przesądza o braku wszelkich przesłanek, mimo że powinien brać pod uwagę jedynie te ważne względy, na które powołuje się wnioskodawca – skoro wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli został uzasadniony ważnymi względami. Nie można akceptować sytuacji, gdy organy administracji dokonują arbitralnego rozstrzygnięcia, uchylając się od jego uzasadnienia. Powoduje to wrażenie, iż organy działają w sposób zupełnie dowolny, bez analizy sprawy, a więc bez ustalenia faktów, zidentyfikowania istotnej dla sprawy problematyki i ustosunkowania się do niej. Ponadto faktyczny brak uzasadnienia powoduje, iż nie wiadomo, jaką treść organy nadają ustawowym przesłankom uzasadniającym zmianę nazwiska, a zatem uniemożliwia merytoryczną kontrolę prawidłowości stanowiska organów administracji przez Sąd, co musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie. O zwrocie kosztów Sąd orzekł zgodnie z treścią art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, skarżącemu przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.