III SA/Lu 561/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (spr.), Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 marca 2010 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeniesienia studenta Uniwersytetu Medycznego na Uniwersytet Medyczny 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana II Wydziału Lekarskiego z Oddziałem Anglojęzycznym Uniwersytetu Medycznego z dnia [...] września 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego na rzecz skarżącego kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] października 2009 r. działając m. in. na podstawie art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze. zm.), Rektor Uniwersytetu [...] w L. utrzymał w mocy decyzję Dziekana II Wydziału [...] z Oddziałem [...] Nr II [...] z dnia [...] września 2009 r. w sprawie nie wyrażenia zgody na przeniesienie S. B. studenta II roku studiów płatnych na kierunku lekarskim Uniwersytetu [...] we L. na III rok studiów niestacjonarnych Uniwersytetu [...] w L. W zwięzłym uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ze względu na wyczerpanie limitu przyjęć na kierunkach studiów medycznych uczelni, określonych w corocznie wydawanych rozporządzeniach Ministra Zdrowia, przeniesienie skarżącego z innej uczelni jest niemożliwe. Na decyzję te skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której zarzuca naruszenie art. 107 § 1 i 3 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktycznej liczby osób studiujących na Wydziale [...] [Uniwersytetu] w L., oraz nie wzięcie pod uwagę sytuacji rodzinnej i osobistej studenta. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, oraz poprzedzającej ją decyzji Dziekana II Wydziału [...] [Uniwersytetu] w L. i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że zarówno w decyzji Dziekana Wydziału [...] [Uniwersytetu] w L., jak i Rektora [Uniwersytetu] w L jako przyczynę nie wyrażenia zgody na przeniesienie skarżącego na III rok studiów podano wypełnienie limitu miejsc na kierunku lekarskim. Limit tych miejsc został określony Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 2 lipca 2009 r. w sprawie limitów przyjęć na studia medyczne, wydanym na podstawie art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) dla Uniwersytetu [...] w L. dla studiów niestacjonarnych w wysokości 70 miejsc. W obu decyzjach nie podano natomiast liczby studentów faktycznie studiujących niestacjonarnie na III roku, na Wydziale [...]. Fakt ten w ocenie skarżącego ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia merytorycznego w przedmiotowej decyzji. Skarżący nie został poinformowany ile faktycznie studentów studiuje na III roku studiów niestacjonarnych i z okoliczności sprawy ma prawo sądzić, że nie zostały one wypełnione. Nie może więc ocenić, czy faktycznie "osnowa decyzji" oparta jest na merytorycznych przesłankach. Skarżący z nieoficjalnych informacji powziął wiadomość, iż na studiach niestacjonarnych (płatnych) są wolne miejsca. Skarżący ukończył II rok studiów na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] we L. i zamierza zawrzeć związek małżeński z osobą mieszkającą na stałe w L. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] w L. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Dodatkowo organ wskazał że dostrzega wady uzasadnienia decyzji polegające na tym, iż w obu decyzjach nie podano liczby studentów studiujących na kierunku lekarskim Uniwersytetu [...] w L. Informacje o wykorzystaniu limitu miejsc w poszczególnych latach były jednak znane skarżącemu, gdyż zapoznał się z nimi przed wydaniem decyzji. Informacje te przedłożone zostały w formie pisemnej tabeli (notatka służbowa z dnia 19 października 2009 r.). Organ wyjaśnił, że zgodnie z § 8 ust. 3 Regulaminu studiów Uniwersytetu [...] w L. student może przenieść się z innej uczelni medycznej w ramach przyznanych limitów kształcenia. Na podstawie art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego określa, w drodze rozporządzenia, limit przyjęć na poszczególnych kierunkach i formach studiów medycznych w poszczególnych uczelniach, uwzględniając możliwości dydaktyczne uczelni oraz zapotrzebowanie na absolwentów tych kierunków studiów. Limit kształcenia na kierunku lekarskim określają rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie limitów przyjęć na studia medyczne: - z dnia 2 lipca 2009 r. (Dz. U. Nr 109, poz. 914 ), - z dnia 1 lipca 2008 r. (Dz. U. Nr 117, poz. 744), - z dnia 25 czerwca 2007 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 807), - z dnia 22 czerwca 2006 r. (Dz. U. Nr 114, poz. 779), - z dnia 16 czerwca 2005 r. (Dz. U. Nr 119, poz. 1014), - z dnia 05 lipca 2004 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1618). Na kierunku lekarskim Uniwersytetu [...] w L. (według sprawozdania do GUS S-10) ogólnie przyznany Uczelni limit miejsc wynosi 1526, a ilość studentów studiujących w roku akademickim 2009/2010 to 1579 osób. W związku z powyższym limit miejsc przekroczony został o 53 miejsca. Przekroczenie limitów przyjęć w Uniwersytecie [...] w L. spowodowane było w szczególności posiadaniem jednakowej liczby punktów przez kandydatów znajdujących się na ostatnim miejscu listy rankingowej (tzw. próg odcięcia, czyli liczba punktów niezbędnych do przyjęcia na studia jest często jednakowa u kilku kandydatów), jak również pozytywnym rozpatrzeniem odwołań od decyzji Wydziałowych Komisji Rekrutacyjnych po zakończeniu rekrutacji. W 2009 r. o przeniesienie na kierunek lekarski ubiegało się 65 studentów innych uczelni. Przyjęcie tych osób spowodowałoby dalsze przekroczenie limitu o kolejne 65 miejsc, co przekracza możliwości lokalowe i kadrowe Uniwersytetu [...] w L. W tej sytuacji Sąd zważył, co następuje: Skargę należało uznać za zasadną i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana II Wydziału [...] uchylić, gdyż wydano je z naruszeniem art. 7, 77 §1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 171 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym i § 8 ust. 3 Regulaminu studiów w Uniwersytecie [...] w L., co miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 171 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) zwaną dalej ustawą, student może przenieść się z innej uczelni, w tym także zagranicznej, za zgodą kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni przyjmującej, wyrażoną w drodze decyzji jeżeli wypełnił wszystkie obowiązki wynikające z przepisów obowiązujących w uczelni, którą opuszcza. Szczegółowe kwestie związane z przeniesieniem się studenta z innej uczelni medycznej na Uniwersytet [...] w L. reguluje § 8 ust. 3 Regulaminu studiów w Uniwersytecie [...], zgodnie z którym student studiów płatnych może przenieść się z innej uczelni medycznej na studia niestacjonarne, w każdym czasie za wyjątkiem ostatniego roku kształcenia; w ramach przyznanych limitów kształcenia jeżeli spełnia kryteria formalne przyjęć. Mając na uwadze treść powyżej cytowanych przepisów przeniesienie się studenta z jednej uczelni na inną uczelnię medyczną należy do kategorii decyzji mających charakter uznaniowy. W utrwalonym od lat orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż w przypadku, gdy norma prawa materialnego uzależnia rozstrzygnięcie organu od uznania administracyjnego, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, ponieważ z treści normy prawa materialnego wynika, że organ może udzielić uprawnienia lub też odmówić jego przyznania – organ obowiązany jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu stron (por. wyrok SN z 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, OSN 1994/9/181). Powyższe zachowuje swą aktualność również do spraw o charakterze uznaniowym z zakresu nabycia uprawnień czy też statusu. Rozstrzygnięcie wydane w tego typu sprawach winno być w związku z tym starannie uzasadnione. Tymczasem organ odwoławczy przeszedł do porządku nad rozstrzygnięciem pierwszoinstancyjnym, które jednym zdaniem stwierdziło, iż limit kształcenia na III roku studiów niestacjonarnych na kierunku lekarskim został wypełniony. Sam również powielił taki sam błąd, polegający na braku szczegółowego i przekonywującego uzasadnienia, że w sprawie tej musiało zapaść takie, a nie inne rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego. Nie przedstawił innych okoliczności, które stanowiłyby podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, poza wskazaniem na akty prawne określające limity przyjęć na Akademię [...] w L. w latach 2003-2009. Decyzje wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego, muszą być podejmowane z uwzględnieniem przepisu art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada wyrażona w powyższym przepisie "prawdy obiektywnej (materialnej)" została rozwinięta m.in. w art. 75-86 k.p.a.. Zasada ta ma więc fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normą prawną, a następnie do ustalenia konsekwencji prawnych tych faktów. Zasada ta nie oznacza, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według dowolnych kryteriów, swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonywujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji więc organ administracyjny, działając w granicach uznania administracyjnego obowiązany jest wszechstronnie i wnikliwie rozważyć cały materiał dowodowy oraz wskazać w uzasadnieniu decyzji, które spośród prawnie dopuszczalnych rozstrzygnięć jest w danym przypadku celowe, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia w przypadku jej zaskarżenia – ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu prawem działania w granicach uznania administracyjnego, czy podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza te granice i nie jest rozstrzygnięciem dowolnym. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie ma bowiem istotne znaczenie dla zasady przekonywania obywateli wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a.. Uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji winno zostać sporządzone zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a.. Natomiast w sprawie niniejszej zarówno decyzja pierwszoinstancyjna jak i decyzja Rektora Uniwersytetu [...] nie odpowiada wymogom zawartym w art. 107 § 3 k.p.a.. Organy obu instancji w uzasadnieniu swojej decyzji odwołują się jedynie do przekroczenia limitu przyjęć na studia medycznie, nie określając go liczbowi i wskazując jednoznacznych zasad jego wyliczenia. Organy ponownie rozpoznając sprawę rozważą, czy do przeniesienia studenta z innej uczelni na wyższe lata studiów powinny być stosowane limity przyjęć dotyczące osób rozpoczynających studiowanie, a jeśli nie – to w jaki sposób ustalać ten limit. Kwestia ta została bardzo ogólnie uregulowana ustawowo odesłaniem w art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którymi uczelnie mają swobodę do ustalania warunków przyjęcia na studia, w tym liczby miejsc na studiach – ale za wyjątkiem studiów medycznych. Wobec tych uczelni minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego określa, w drodze rozporządzenia, limit przyjęć na poszczególnych kierunkach i formach studiów medycznych w poszczególnych uczelniach, uwzględniając możliwości dydaktyczne uczelni oraz zapotrzebowanie na absolwentów tych kierunków studiów. W ocenie sądu limity takie muszą być stosowane, bowiem tylko odpowiednie ograniczenie ilości studentów na obleganych od lat kierunkach uczelni medycznych może zapewnić należyte wykorzystanie możliwości dydaktycznych uczelni, co przy specyfice profilu uczelni jest zrozumiałe. Tym samym wprowadzenie limitów przyjęć na każdy rok ma zapewnić to, że na danym roku nie będzie się jednocześnie kształciła większa niż odgórnie wskazana liczba studentów. Sąd zwrócił uwagę, iż organ pierwszej instancji w jednozdaniowym uzasadnieniu koncentrował się na limicie na III roku studiów niestacjonarnych na kierunku lekarskim; bez wskazania jednak ilości osób aktualnie tam studiujących oraz porównania tych danych z przyznanym limitem. Organ drugoinstancyjny powoływał się z kolei na limity przyjęć określone w rozporządzeniach Ministra Zdrowia za okres od 2003 r. do 2009 r. Oznacza to, że organ sumował powyższe dane, również nie odnosząc się do ilości ogólnej osób studiujących w chwili obecnej na Uniwersytecie [...] w L. Rektor nie ustosunkował się w uzasadnieniu decyzji do metody liczenia limitów przy przenoszeniu studenta, wskazanej przez Dziekana [...] Wydziału [...], co narusza reguły zawarte w art. 107 § 3 k.p.a.. Należy uznać, że limit przyjęć na dany rok obowiązuje w trakcie całego kresu kształcenia, bowiem odmienne podejście oznaczałoby, że jeśli co roku przyjmuje się na pierwszy rok komplet studentów, a tym samym wyczerpuje limit przyjęć na uczelnię, to nie ma możliwości przenoszenia studentów w wyższych latach, mimo tego, że liczba studentów na danym roku mogła ulec zmniejszeniu z różnych powodów. Zatem nie ma przeszkód, by na wolne miejsca zdekompletowanego starszego rocznika weszli nowi studenci, w tym z innych uczelni, spełniający kryteria naukowe przewidziane ustawą i regulaminem studiów. Rozpoznając sprawę ponownie organ ustali jaki był limit przyjęć dla [...] rocznika studiów płatnych lekarskich z językiem angielskim, na którym skarżący mógłby ewentualnie najwcześniej podjąć naukę, biorąc pod uwagę tok studiów; jaka liczba studentów obecnie studiuje na tym roczniku i czy limit jest wyczerpany. Jeśli limit jest wyczerpany, organ podejmie stosowną decyzję i w uzasadnieniu opisze dokładnie co ustalił i dlaczego tak orzekł. Jeśli limit nie jest wyczerpany – organ przeprowadzi proces przenoszenia z uwzględnieniem odpowiednich przepisów regulujących kwestie przenoszenia osiągnięć studenta. Organy zwrócą ponadto uwagę na treść art. 171 ustawy o szkolnictwie wyższym z zawartym w tym przepisie wymogiem wypełnienia przez studenta wszystkich obowiązków wynikających z przepisów obowiązujących w uczelni, którą opuszcza. Z uzasadnienia decyzji zaskarżonej, a także ją poprzedzającej, nie wynika by organy uczelni badały czy to kryterium przeniesienia, które jest zawarte w ustawie zostało wypełnione przez skarżącego. Zdaniem Sądu niezasadny jest zarzut skargi, iż organy obu instancji powinny brać pod uwagę sytuację rodzinną i osobistą studenta przy rozpatrywaniu jego wniosku o przeniesienie. Kryteria oceny zasadności przenoszenia studenta z jednej uczelni na inną zawarte są w ustawie o szkolnictwie wyższym oraz regulaminie studiów i tylko one powinny być badane przez organy uczelni. Na marginesie Sąd zwraca uwagę, iż niedopuszczalna jest próba uzasadnienia wydanej decyzji w piśmie procesowym jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego. Odpowiedź na skargę nie może zastąpić uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 k.p.a.. Z przyczyn powyżej wykazanych, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów Sąd orzekł zgodnie z treścią art. 200 powyżej wskazanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydal zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Koszty te to wynagrodzenie pełnomocnika wynikające z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 2002 r. Nr 163, poz. 1348) oraz zwrot uiszczonego przez skarżącego wpisu.