III SA/Lu 569/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Monika Kutarska-Wolińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi Spółka Telekomunikacyjna S. A. w W. Obszar Pionu Kadr w L. na decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] znak: [...] wydaną z upoważnienia Inspektora Sanitarnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. nr 90, poz. 575), po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...] Dyrektora Obszaru Pionu Kadr w L. Spółki Telekomunikacyjnej S.A. od decyzji nr [...] Inspektora Sanitarnego z dnia [...] o stwierdzeniu u W. P. byłego pracownika Spółki Telekomunikacyjnej S.A. przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu "niedowład mięśni przewodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią", utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że zarzuty zawarte w odwołaniu, iż narażenie W. P. zatrudnionej na stanowisku telefonistki w P. ustało 31 stycznia 1997 r. z chwilą likwidacji w P. centrali ręcznej i że wykonywane po tym czasie czynności miały charakter pracy biurowej i nie wymagały nadmiernego wysiłku głosowego - nie mogą być uwzględnione. Z karty oceny narażenia zawodowego wynika, że W. P. była zatrudniona w Spółce Telekomunikacyjnej S.A. Obszar Pionu Kadr w L. od dnia 1 lipca 1968 r. do 31 sierpnia 2002 r. na stanowisku, kontrolera i kierownika Placówki S. T. S.A. w P. W czasie wykonywania obowiązków służbowych była ona narażona na nadmierny wysiłek głosowy. Jednostka orzecznicza pierwszego stopnia, jak wynika z treści wydanego orzeczenia lekarskiego nr [...] rozpoznała u W. P. chorobę zawodową "niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią" wymienioną w poz. 15 pkt 3 wykazu chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 132, poz. 1115). W tej sytuacji Inspektor Sanitarny wydał decyzję nr [...] z dnia [...] 2005 r. stwierdzającą u W. P. chorobę wymienioną w poz. 15 pkt 3 wykazu. Jednocześnie należy wyjaśnić, że okresy czasu, w których możliwe jest rozpoznanie u pracownika choroby zawodowej po ustaniu narażenia na czynniki szkodliwe dla zdrowia dotyczą okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania u pracownika choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego. Mając na uwadze przedstawione okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nr [...] Inspektora Sanitarnego jest prawidłowa pod względem merytorycznym i oparta została na właściwych podstawach prawnych. Na decyzję organu drugiej instancji Spółka Telekomunikacyjna S. A. w W., reprezentowana przez radcę prawnego B. M. - N., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając naruszenie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczególnych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. z 2002 r. nr 132, poz. 1115) przez błędną jego wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że w sprawie W. P. miało miejsce "wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych", co upoważnia do rozpoznania u pracownika choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego oraz naruszenie art. 7, 9, 77 § 1, art. 79, 81 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz poprzez nienależyte wyważenie interesu strony i interesu społecznego. W ocenie skarżącego błędnie dokonano interpretacji § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia. Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej przyjęte przez Inspektora Sanitarnego nastąpiło w dniu [...] 2002 r. Obowiązujące przepisy wymagają, by w przypadku W. P. zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej lub jej rozpoznanie nastąpiło w okresie zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu tej pracy, nie później jednak niż w okresie 2 lat po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu, ze zachowany został 2-letni okres przewidziany rozporządzeniem. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko Inspektora Sanitarnego, zgodnie z którym dokumenty datowane na [...] sierpnia 1998 r. i [...] listopada 1998 r. stanowią "udokumentowane objawy chorobowe". Dokument z dnia [...] sierpnia 1998 r., tj. zaświadczenie lekarskie z adnotacją "bez pracy z klientem" nie można traktować inaczej niż zaświadczenie lekarskie o zdolności do pracy na stanowisku kontrolera. Nie sposób zatem przyjąć, że jest to udokumentowana podstawa rozpoznania choroby zawodowej. Zaświadczenie to nie zawiera bowiem żadnej szczególnej adnotacji o tym, jaka jest przyczyna, dla której W. P. nie powinna pracować z klientem. Analogicznie sytuacja przedstawia się z dokumentem z dnia [...] listopada 1998 r. Skarżący podniósł również, że organ wydając decyzję pominął w swych rozważaniach kwestię kompetencji, jakie musi posiadać orzekający o rozpoznaniu choroby zawodowej. Ponadto organ nie przeprowadził rozróżnienia analizy narażenia na nadmierny wysiłek głosowy na poszczególnych stanowiskach pracy, jakie w swojej karierze zawodowej zajmowała W. P. Nie ulega wątpliwości, że praca na stanowiskach telefonistki, kontrolera i kierownika sekcji jest zróżnicowana pod względem tego właśnie narażenia. Argumentacja, jakoby W. P. pracując na stanowisku kontrolera i kierownika sekcji była narażona na nadmierny wysiłek głosowy jest błędna i sprzeczna z dokumentami załączanymi w toku postępowania, zgodnie z którymi "praca na stanowisku kontrolera polegała na nadzorze pracy telefonistek, pracach administracyjnych i czasami pracy jako telefonistka", a praca na stanowisku kierownika "związana była z obsługą komputera i monitora ekranowego". Zastępstwa kontrolera za telefonistki były sporadyczne, co zostało pominięte przy wydawaniu decyzji. Skarżący podniósł również, że wraz z likwidacją centrali ręcznej w P. i zmianą stanowiska pracy z telefonistki na kontrolera w dacie 31 stycznia 1997 r., a następnie na kierownika w dniu 1 czerwca 2000 r. - w sposób znaczący zmniejszyło się narażenie na nadmierny wysiłek głosowy u W. P. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Wbrew zarzutom skarżącego organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, w tym art. 7, 9, 77 § 1, 79, 81 i 107 § 3 k.p.a. Zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. z 2002 r. nr 132, poz. 1115). Zgodnie z § 2 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażenie zawodowe). W myśl § 2 ust. 3 pkt 4 tego rozporządzenia przy ocenie narażenia zawodowego w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy uwzględnia się określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego. Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane zdefiniowanym w § 2 ust. 1 rozporządzenia narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, a narażenie zawodowe powinno być oceniane z uwzględnieniem określenia czasu trwania czynności obciążających narządy i układy organizmu ludzkiego. W wykazie chorób zawodowych rozporządzenia jako choroby zawodowe wymieniono między innymi, pod pozycją 15,: "przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat", a wśród nich: 1) guzki głosowe twarde, 2) wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych, 3) niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest występowanie u skarżącej jednego ze schorzeń wymienionych w wykazie chorób zawodowych rozporządzenia z 2002 r. pod poz. 15 pkt 3 - Poradnia Chorób Zawodowych Ośrodka Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] 2005 r. stwierdziła u W. P. "niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią". Drugą przesłanką zakwalifikowania schorzenia jako choroby zawodowej jest istnienie bezspornego lub wysoce prawdopodobnego związku przyczynowego między wystąpieniem choroby a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy (czyli "narażeniem zawodowym"). W przypadku przewlekłych chorób narządu głosu owo "narażenie zawodowe" uszczegółowiono jako "nadmierny wysiłek głosowy, trwający co najmniej 15 lat". Nie podlega sporom fakt, iż skarżąca była narażona na wysiłek głosowy ponad 15 lat; pracowała od dnia 1 lipca 1968 r. do dnia 31 stycznia 1997 r. na stanowisku telefonistki, na którym narażona była na nadmierny wysiłek głosowy oraz od dnia 1 lutego 1997 r. do dnia 31 maja 2000 r. jako kontroler i od dnia 1 czerwca 2000 r. do dnia 31 sierpnia 2002 r. jako kierownik sekcji obsługi klientów w P., kiedy to również narażona była na wysiłek głosowy. Wskazać należy, że konstrukcja przepisu § 2 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Powyższe domniemanie ma charakter wzruszalny i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy w postępowaniu administracyjnym wiąże się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm materialnoprawnych, w tym przypadku przepisów dotyczących stwierdzania chorób zawodowych, uzależnione jest od uprzedniego dokładnego ustalenia stanu faktycznego, zgromadzenia materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego rozważenia i oceny, w myśl zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących postępowanie dowodowe. Dla wydania decyzji stwierdzającej u W. P. chorobę zawodową konieczne było jednoznaczne ustalenie, że zostały spełnione w sposób łączny omówione powyżej przesłanki uznania danego schorzenia za chorobę zawodową. Zatem wydając decyzję w tej kwestii organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające wykazujące niewątpliwy i bezsporny brak spełnienia przesłanek określonych w rozporządzeniu z 2002 r. W ocenie sądu tak też się stało. Należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, właściwie ocenił orzeczenie lekarskie i wyczerpująco uzasadnił wydane rozstrzygnięcie - pozostając w zgodzie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach oraz z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej wyrażonego w skardze, że organ błędnie zinterpretował § 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia. Zdaniem skarżącego nie został zachowany dwuletni okres przewidziany rozporządzeniem na zgłoszenie choroby zawodowej i jej rozpoznanie. W ocenie sądu organy prawidłowo zinterpretowały przepisy rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, dotyczące okresu, w którym można zgłosić podejrzenie i rozpoznać chorobę zawodową. W świetle § 2 ust. 2 oraz pozycji 15 Wykazu chorób zawodowych - zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej narządu głosu może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jednakże w takim przypadku udokumentowane objawy chorobowe powinny wystąpić w okresie 2 lat od zakończenia narażenia zawodowego. W przedmiotowej sprawie udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w dniu 5 listopada 1998 r., zatem termin przewidziany przepisami prawa został zachowany. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut dotyczący kompetencji lekarza, który orzekł o rozpoznaniu choroby zawodowej. Należy stwierdzić, że orzeczenie lekarskie z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], będące podstawą wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, zostało wydane przez specjalistę medycyny przemysłowej Poradni Chorób Zawodowych Ośrodka Medycyny Pracy - tj. w świetle § 5 ust. 1 cyt. rozporządzenia w związku z § 1 rozporządzenia Ministra zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych (Dz. U. z 1997 r. nr 124, poz. 795 ze zm.) przez lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne, zatrudnionego w jednostce orzeczniczej I stopnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie stwierdził również innych wskazanych w skardze naruszeń postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.