III SA/Lu 578/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek,, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. D na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę 2. przyznaje radcy prawnemu B. K. wynagrodzenie w kwocie 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które wypłacić z funduszów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. I Decyzją z dnia [...] października 2009 r., znak sprawy: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w związku z wnioskiem A. D. o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia [...] lipca 2009r., oraz po ponownym rozstrzygnięciu sprawy na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt: III SA/Lu 428/08 uchylającego poprzednie decyzje, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...]zł na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji podniesiono miedzy innymi, że A. D. wnioskiem z dnia [...] maja 2007 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. organ odmówił zobowiązanemu umorzenia należności. A. D. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2007 r. Na przedmiotową decyzję A. D. wniósł skargę do WSA. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009 r. sygn. akt: III SA/Lu 428/08, sąd uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem wadliwym, gdyż organ zaniechał rzetelnej i wnikliwej oceny całokształtu okoliczności rozpoznawanej sprawy oraz gruntownej analizy aktualnej sytuacji materialnej, w tym stanu majątkowego skarżącego. Organ nie uczynił zadość wymaganiom, jakie wynikają z art. 7 i art. 77 § 1 kpa regulujących tok postępowania dowodowego, nie dołączył do akt rozpoznawanej sprawy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lutego 2003 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Prezes Zakładu powinien uzupełnić materiał dowodowy także o postanowienie komornika sądowego, na które wskazuje A. D. oraz odnieść się – po skompletowaniu tego materiału o postanowienia wydane w toku postępowania egzekucyjnego - do zarzutów skarżącego. Skontrolowana decyzja jest rozstrzygnięciem wadliwym również z innych względów. Prezes Zakładu podnosi argument, że za odmową umorzenia należności przemawia stan finansów ubezpieczeń społecznych. Stwierdzenie to jest bardzo ogólnikowe. Zdaniem sądu zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem przedwczesnym, podjętym bez uprzedniego wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a przez to rozstrzygnięciem dowolnym, gdyż niezastosowanie w stosunku do skarżącego dobrodziejstwa przewidzianego w art. 28 ust 3 a/ ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma uzasadnienia - na takim etapie postępowania obarczonego uchybieniami natury dowodowej, gdzie organ nie wykorzystał w pełni przysługującej mu inicjatywy w tym zakresie - logicznego i przekonywującego uzasadnienia. II Po uchyleniu przez WSA w Lublinie decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. i [...] sierpnia 2007 r., organ ponownie rozpatrzył sprawę i w dniu [...] czerwca 2009 r. wydał decyzję o umorzeniu w części należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę za okres [...]r. na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Następnie, na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ZUS wydał w dniu [...] października 2009 r. decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym całkowita nieściągalność należności zachodzi w przypadkach określonych w powyższym przepisie w ust. 3 pkt 1 – 6. Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wskazanych w pkt 1, 2 i 4. Odnośnie zarzutu skarżącego, iż jego sprawa kwalifikuje się do rozpatrzenia w świetle art. 28 ust. 3 pkt 5 wskazanej powyżej ustawy, z uwagi na to, że Komornik Sądowy wydał postanowienie, w którym stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem umorzył postępowanie egzekucyjne wskutek nieściągalności należności, zdaniem organu nie stanowi to wystarczającej przesłanki, która skutkować powinna umorzeniem zaległości. Prezes Zakładu podkreślił, że obowiązkiem wierzyciela jest badać na bieżąco czy sytuacja finansowa dłużnika nie ulegnie zmianie. Prezes Zakładu podał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a tejże ustawy, można umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia, wyjaśniając, że zasady umarzania należności zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności należy rozumieć sytuacje, w której płatnik ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku : 1/ gdy opłacenie składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego wydarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ciężar wykazania istnienia tej sytuacji obciąża wnioskodawcę. Po przeprowadzonej przez Zakład analizie dokumentów zgromadzonych w sprawie, organ stwierdził iż skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawił żadnych nowych okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej czy zdrowotnej. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż A. D. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (od września 2003 r.), utrzymuje się dzięki pomocy rodziców, u których zamieszkuje i którzy pokrywają koszty wyżywienia oraz korzysta z pomocy rodziny oraz z pomocy społecznej, co wynika z pisma MOPR. Ponadto dłużnik posiada zadłużenie w Banku PKO BP w wysokości [...]zł oraz w Banku PKO SA [...]zł. Zdaniem organu zadłużenie wnioskodawcy we wskazanych instytucjach zapewne wpływa na jego sytuację finansową, jednakże nie stanowi to zdaniem organu przesłanki umorzenia i nie przemawia za umorzeniem przedmiotowych należności. Sytuacja finansowa skarżącego jest trudna jednakże nie na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia przedmiotowego zadłużenia. Wnioskodawca wskazuje, iż od kilku lat choruje na cukrzycę, a ostatnio w styczniu 2007 r. doznał – wymagającego rehabilitacji i leczenia - urazu nogi, co podnosi w swoich wyjaśnieniach i co wynika z dołączonej dokumentacji medycznej oraz zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy, nie oznacza, iż jego problemy zdrowotne pozbawiają go możliwości uzyskania dochodu pozwalającego opłacenie należności. Ze stanu faktycznego sprawy nie wynika, żeby skarżący sprawował bezpośrednią opiekę nad chorymi członkami rodziny, jak również stan jego zdrowia uniemożliwiał pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty należności. Nie przedstawiono również dokumentów świadczących że zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Organ stwierdził, iż ze stanu faktycznego sprawy również nie wynika aby miały miejsce szczególne okoliczności, które mogłyby choć w części uzasadniać niewykonanie obowiązku odprowadzania składek. Ponadto organ podkreśla, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, są tzw. decyzjami uznaniowymi. Prawo wyboru rozstrzygnięci przysługuje w takiej sytuacji organowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Organ po dokładnym przeanalizowaniu materiałów zgromadzonych w sprawie stwierdził, że przedmiotowa należność nie może być umorzona z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. III Na przedmiotową decyzję A. D. wniósł do sądu skargę, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie art. 7 kpa polegające na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, - naruszenie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, polegające na niezastosowaniu tej normy. We wnioskach skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. IV W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2010 r. pełnomocnik skarżącego popierał skargę i przedłożył decyzję MOPR z dnia [...] marca 2010 r. oraz zaświadczenie lekarskie ma okoliczność stanu zdrowia skarżącego oraz wysokości jego dochodu. V Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: ustawowe uregulowanie zawarte w art. 28 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala organowi na umorzenie w całości lub w części należności szczegółowo opisanych w tym przepisie. Powyższe uprawienie możliwe jest do realizacji jedynie w przypadku spełnienia przez zobowiązanego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności wyszczególnionych w tym przepisie (art. 28 ust. 1,2,3 cyt. ustawy). Z redakcji tego przepisu wynika, że obejmuje on zarówno podmioty które były w przeszłości płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne, wobec których ustał obowiązek płacenia tych składek i spełniają wymogi określone w art. 28 ust. 3 pkt. 1 -6 w/w ustawy. Art. 28 ust. 3a określa kategorię podmiotów uprawnioną do skutecznego ubiegania się umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, "będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia" (podobnie § 1 i 2 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne) ale pod warunkiem zaistnienia "uzasadnionych przypadków". Oznacza to, że "uzasadnione przypadki" o jakich mowa w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. tj. z 2007 r, Nr 11, poz. 74 ze zm.) odnoszą się tylko do podmiotów będących równocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie jeżeli podmiot ten (zobowiązany) wykaże, że zachodzi jakakolwiek z przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) z uwzględnieniem, że katalog przewidzianych w tym przepisie przesłanek nie jest zamknięty. VI Ważną kwestią dla sprawdzenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest analiza stanu faktycznego przyjętego przez organ do rozstrzygnięcia, a w szczególności charakterystyka podmiotu ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z akt sprawy wynika (zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanego dalej ppsa- sąd orzeka na podstawie akt sprawy), że skarżący posiada zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne (za [...] miesięcy [...]wraz z należnymi odsetkami, na ubezpieczenie zdrowotne za [...] miesięcy [...]. wraz z należnymi odsetkami oraz Fundusz Pracy za [...] miesiące [...]. wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej szczegółowo w zaskarżonej decyzji. Od [...] września 2003 r. skarżący został zarejestrowany jako osoba bezrobotna (k 70). Z pisma skarżącego z dnia [...] czerwca 2004 r. adresowanego do Dyrektora ZUS w B. (k 72) wynika, że w tym czasie był bezrobotnym bez prawa do zasiłku poszukującym bezskutecznie pracy, której nie mógł znaleźć ze względu na wiek ([...] lat), chorobę ([...]), brak znajomości oraz nieprzynależność do żadnej partii. Ze skargi z dnia [...] listopada 2009 r. wynika, ze A. D. przez cały okres od chwili zarejestrowania jako bezrobotny (z wyłączeniem okresu odbywania kary pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie II K [...] Sądu Rejonowego w Z. za wyłudzenie z PKO BP kwoty ponad [...]zł) nie podjął stałego zatrudnienia do chwili orzekania. Oznacza to, że skarżący jest osobą, która nie była zobowiązana do płacenia (i nie płaciła) składek na ubezpieczenie społeczne od kilku lat, a zatem miałyby do niej ewentualnie zastosowanie przesłanki do umorzenia określone tylko w/w art. 28 ust. 1,2,3 cytowanej ustawy. W zaskarżonej decyzji organ dokonał prawidłowej analizy art. 28 ust. 1,2,3 w/w ustawy wskazując na brak ustawowych przesłanek uzasadniających umorzenie należności oraz na uznaniowy charakter decyzji w tym zakresie. Trafnie organ podniósł, że przedstawione przez skarżącego dokumenty lekarskie nie wskazują żeby krótkotrwała niezdolność do pracy ([...]-[...]) wskazywała, iż jest on całkowicie niezdolny do pracy. W ocenie sądu argumentacja skarżącego o niemożności podjęcia przez niego pracy zawarta w jego w/w piśmie z [...] czerwca 2004 r.(k 72), wynika z jego subiektywnego stosunku do pracy, a nie z przyczyn obiektywnych i dlatego nie może mieć wpływu na przedmiot rozstrzygnięcia. Umorzenie należności ma nieodwracalny skutek dla "kondycji finansowej" ZUS, który pozbawia ZUS możliwości egzekucji dość znacznej kwoty w przyszłości w sytuacji gdyby w przyszłości sytuacja materialna skarżącego poprawiła się (np. dziedziczenie czy inne przysporzenie). Organ uprawniony jest do podejmowania szeregu czynności prawnych mających na celu wyegzekwowanie tych należności zarówno obecnie jak i w przyszłości (uwzględniając okres przedawnienia) czynności zmierzających do przerwania biegu przedawnienia aż do momentu ich wygaśnięcia. Oznacza to, że postępowanie organu w tym, zakresie powinno być bardzo rozważne i bardzo zindywidualizowane, dlatego ustawodawca nadał takim decyzjom charakter "uznaniowy", w którym interes strony winien być brany pod uwagę z interesem społecznym. Takie zachowanie właśnie charakteryzuje postępowanie organu, który również dodatkowo analizował możliwość umorzenia zaległości w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 3a w/w ustawy, których w ocenie sądu nie można zastosować wobec skarżącego w obecnym stanie faktycznym (o czym mowa była powyżej) co nie wyklucza takiej możliwości w przyszłości, w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w tym przepisie. Z tych tez przyczyn zarzuty skargi odnoszącej się do naruszenia art. 7 kpa, polegające na niepodjęciu przez organ wszelkich kroków prawnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym i zaskarżonej decyzji. Lektura uzasadnienia decyzji przeczy zarzutom skargi. Podnoszone w skardze zarzuty w tym zakresie zastały uwzględnione przez organ. Różnica w ocenie tych faktów dokonana przez skarżącego i organ wynika z subiektywnej oceny tych faktów przez skarżącego z pominięciem interesu społecznego na który się zresztą powołuje. Nie jest w interesie społecznym premiowanie podmiotu, który z przyczyn tylko subiektywnych naraża inne podmioty na stratę (jedna niespłacona pożyczka, druga niespłacona, wyłudzona pożyczka, brak jakiejkolwiek inicjatywy w przedmiocie podjęcia pracy, pomimo braku przeciwwskazań do jej podjęcia przez tak długi okres czasu. Całkowicie inną ocenę tego stanu rzeczy zawiera uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w której organ dostrzega aktualną sytuację materialną skarżącego, ale troszczy się również o interes społeczny, polegający na tym że nie wyklucza organ możliwości wyegzekwowania tych należności w przyszłości. Podobną argumentacje należy przyjąć do zarzutu "naruszenia art. 28" w/w ustawy. Organ w zaskarżonej decyzji (co podniesiono wyżej) wszechstronnie analizował (nawet w szerszym zakresie niż tego wymagał stan sprawy) w/w przepisy i wydał prawidłowe rozstrzygnięcie dlatego też skargę jako niezasadną należało oddalić.