III SA/Lu 609/25
WyrokWSA w Lublinie2026-01-29
Skład orzekający: Agnieszka Kosowska, Jerzy Drwal, Iwona Tchórzewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie organu odwoławczego uchylające w części obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae z powodu wygaśnięcia obowiązku w związku z ukończeniem przez dziecko 5 roku życia, a utrzymujące w mocy obowiązek pozostałych szczepień, jest zgodne z prawem?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, wynikający z przepisów ustawy i rozporządzenia, jest wymagalny w zakresie pozostałych szczepień, z wyjątkiem tych, dla których obowiązek wygasł z powodu wieku dziecka. Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące obowiązkowych szczepień są zgodne z Konstytucją i Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a brak wykonania obowiązku uzasadnia prowadzenie postępowania egzekucyjnego.Stan faktyczny
Skarżąca A. K. wniosła skargę na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które uchyliło w części obowiązek poddania jej syna szczepieniom przeciwko Haemophilus influenzae typu b i Streptococcus pneumoniae, a utrzymało w mocy obowiązek pozostałych szczepień. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego obowiązek szczepień. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów Konstytucji RP, ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, kwestionując legalność rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień i wymagalność obowiązku.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 września 2025 r. nr [...] Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej A. K., uchylił postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Parczewie z dnia 10 lipca 2025 r. nr [...] w części dotyczącej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae i utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w pozostałym zakresie.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Parczewie w dniu 19 marca 2025 r. wystawił w stosunku do A. K. tytuł wykonawczy [...], obejmujący obowiązek poddania małoletniego syna skarżącej N. K., urodzonego [...] 2020 r., szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce, inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b.
W toku postępowania egzekucyjnego pismem z dnia 22 maja 2025 r., skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie powyższego tytułu wykonawczego.
Postanowieniem z dnia 10 lipca 2025 r. organ pierwszej instancji oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924 z późn. zm., dalej także jako "ustawa"). Organ podkreślił, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest prawną powinnością.
Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności szczepień u małoletniego organ pierwszej instancji podniósł, że przyczyny braku wymagalności obowiązku są precyzyjnie określone w art. 33 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm., dalej jako "u.p.e.a."). Stwierdził, że prezentowana przez skarżącą argumentacja przywołana w kontekście podnoszonego zarzutu jest nieskonkretyzowana i sprowadza się wyłącznie do polemiki w zakresie dokonanej interpretacji przepisów prawa, obszernych wywodów na temat Programu Szczepień Ochronnych, Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, przywołania wyroku sądu. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organ nie wskazał w upomnieniu i tytule wykonawczym konkretnych dawek szczepień, a jedynie wskazał uzupełnienie szczepień przeciwko odpowiednim chorobom, ponieważ to do lekarza należy ustalenie ilości dawek, które należy uzupełnić, aby uzyskać pełne uodpornienie przeciwko wskazanym chorobom zakaźnym.
W oparciu o dostępną dokumentację uzyskaną od podmiotu leczniczego – [...] NZOZ Ośrodek Zdrowia P. organ pierwszej instancji ustalił, że u dziecka nie było długotrwałych przeciwwskazań do szczepień oraz że dziecko nadal nie ma wykonanych żadnych szczepień ochronnych. Z otrzymanej korespondencji od lekarza z POZ wynikało, że skarżąca z dzieckiem nie stawia się na badania kwalifikacji do szczepień. Do dnia wydania postanowienia skarżąca nie przedłożyła żadnej dokumentacji, na podstawie której dziecko miałoby mieć odroczone wykonanie szczepień ochronnych z powodu istniejących przeciwwskazań. Niepoddawanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym ogranicza prawo dziecka do profilaktycznego świadczenia zdrowotnego służącego zapobieganiu wystąpienia chorób zakaźnych, naraża dziecko na zachorowanie lub utratę zdrowia, przez co narusza dobro dziecka i jest sprzeczne z interesem społecznym.
W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z dnia 15 września 2025 r. organ odwoławczy uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae wobec braku wymagalności obowiązku w związku z jego wygaśnięciem (pkt 1) i utrzymał postanowienie w mocy w pozostałym zakresie (pkt 2).
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że informację o niewykonaniu szczepień ochronnych u N. K. Powiatowy Inspektor Sanitarny otrzymał od lekarza z podmiotu leczniczego – [...] NZOZ Ośrodek Zdrowia P. . Przesyłając formularz zgłoszenia osoby uchylającej sią od obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 9 lipca 2025 r., lekarz stwierdził upływ terminu do wykonania szczepień ochronnych przy jednoczesnym braku informacji o występowaniu przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania.
Organ odwoławczy stwierdził, że małoletni syn skarżącej nie miał wykonanych obowiązkowych szczepień ochronnych, które powinien otrzymać w ustawowo ustalonym terminie. Z pism podmiotu leczniczego z dnia: 7 października 2024 r., 12 marca 2025 r. i 7 lipca 2025 r. wynikało, że rodzice dziecka nie zgłaszali się na badania kwalifikacyjne do szczepień, nie dostarczyli indywidualnego kalendarza szczepień dla dziecka oraz nie przedłożyli żadnej dokumentacji świadczącej o ewentualnych przeciwskazaniach do szczepień.
Organ ustalił, że brakujące szczepienia ochronne u małoletniego to szczepienia przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi i krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce.
U dziecka nie wykonano także obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz przeciwko inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, które zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 782 z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie"), są obowiązkowe do ukończenia 5 roku życia. Organ stwierdził, że na dzień rozstrzygania przez organ odwoławczy syn skarżącej ukończył 5 rok życia, w związku z powyższym szczepienia przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz przeciwko inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae nie są wymagalne u dziecka. Jednocześnie organ stwierdził, że pozostałe szczepienia wymienione w tytule wykonawczym z dnia 19 marca 2025 r. są u dziecka nadal wymagalne. Skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu poświadczającego wykonanie pozostałych obowiązkowych szczepień ochronnych bądź też dokumentu świadczącego o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 2, ust. 4, ust. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi organ wyjaśnił, że rodzice nie zgłaszali się na badania kwalifikujące do szczepień ochronnych oraz brak jest jakiejkolwiek dokumentacji medycznej świadczącej o problemach zdrowotnych dziecka, które skutkowałyby wystawieniem skierowań do poradni specjalistycznych. Na podstawie takiej dokumentacji dziecko mogłoby mieć przeprowadzone dodatkowe badania specjalistyczne wykluczające możliwość wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego oraz ewentualne ustalenie nowego, indywidualnego kalendarza szczepień.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skardze na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego skarżąca A. K. zarzuciła:
1) naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r., poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, jak również poprzez prowadzenie egzekucji, pomimo że obowiązek wygasł;
2) naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, pomimo że rozporządzenie Ministra Zdrowia zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
3) naruszenie art. 124 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 z późn. zm., dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 107 § 3 k.p.a., w związku z art. 126 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
4) naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji w całości, o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła między innymi, że obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, z uwagi na brak uwzględnienia jakichkolwiek danych epidemiologicznych czy zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (brak analizy zachorowalności na daną chorobę, brak zaleceń WHO w kierunku przymusu jakichkolwiek szczepień z uwagi na możliwość wystąpienia NOP).
Skarżąca wniosła o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją § 2 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, jako niezgodnego z art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP oraz wydanego z przekroczeniem delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie skarżąca wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jako niezasadna, podlegała oddaleniu.
Przedmiot skargi w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 września 2025 r., którym uchylono postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae i utrzymano postanowienie organu pierwszej instancji w mocy w pozostałym zakresie.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają między innymi obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.
Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 19 marca 2025 r. przez wierzyciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Parczewie. Tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o art. 5 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Podstawę wydania tytułu wykonawczego stanowiło niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na poddaniu małoletniego syna skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca była informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku pismem z dnia 11 lipca 2024 r. Z uwagi na nieskuteczność tej informacji, wierzyciel w dniu 16 października 2024 r. wystosował upomnienie, w którym wezwał skarżącą do wykonania obowiązku. Strona odebrała upomnienie w dniu 5 listopada 2024 r. Następnie wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy i wystąpił do właściwego organu o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w toku którego skarżąca pismem z dnia 22 maja 2025 r. wniosła zarzuty, o jakich mowa w art. 33 u.p.e.a.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że zgodnie przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, stanowiącym podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), kwalifikacji osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia. Jednocześnie w art. 17 ust. 11 ustawy przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 782).
Stosownie do przywołanej wyżej delegacji ustawowej oraz § 1 rozporządzenia określa ono między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, są to następujące grupy osób:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania wszystkich wymienionych w tytule wykonawczym szczepień ochronnych u syna skarżącej, urodzonego [...] 2020 r., w dacie wystawienia upomnienia, tytułu wykonawczego, wniesienia zarzutów oraz wydania postanowienia organu pierwszej instancji znajdował oparcie w przepisach ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.
Wydając zaskarżone postanowienie organ drugiej instancji zasadnie uwzględnił okoliczność, że syn skarżącej, urodzony w dniu [...] 2020 r., ukończył w dniu [...] 2025 r. wiek pięciu lat, do którego – ze względu na wiek – obowiązkowe są szczepienia przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, a to stosownie do przywołanego wyżej § 3 pkt 3 lit. a i lit. b rozporządzenia. Po ukończeniu wieku, dla którego dane szczepienie jest obowiązkowe, szczepienie to nie jest już wymagane prawem i staje się szczepieniem jedynie zalecanym. W związku ze stwierdzeniem braku wymagalności obowiązku w związku z jego wygaśnięciem organ odwoławczy w pkt 1 zaskarżonego postanowienia uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae.
Natomiast, w świetle przywołanych wyżej przepisów ustawy i rozporządzenia, zasadne jest stanowisko organu drugiej instancji, że w przypadku syna skarżącej pozostałe szczepienia wymienione w tytule wykonawczym, to jest: szczepienie przeciw gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce, są nadal objęte prawnym obowiązkiem ich wykonania.
Powołane rozporządzenie określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym, jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.
W obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym w tytule wykonawczym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy, skonkretyzowany został w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Z akt sprawy wynika, że małoletni syn skarżącej w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, orzekania przez organ pierwszej instancji i organ odwoławczy nie miał wykonanych żadnych szczepień ochronnych, pomimo że nie stwierdzono u niego przeciwskazań do wykonania szczepień, co jednoznacznie wynika ze znajdującej się w aktach sprawy informacji lekarza z podmiotu leczniczego – [...] NZOZ Ośrodek Zdrowia P. z dnia 9 lipca 2024 r. (formularz zgłoszenia osób uchylających się od obowiązku wykonania obowiązku szczepień ochronnych). W formularzu zgłoszenia znajduje się adnotacja "Brakujące szczepienia obowiązkowe (jakie dawki, która szczepionka): Nie szczepione od urodzenia".
Przed wystawieniem tytułu wykonawczego wierzyciel uzyskał informację od podmiotu leczniczego co do stanu uodpornienia w zakresie wskazanych w tytule wykonawczym szczepień i braku przeciwskazań do ich wykonania. Z wystawionego w dniu 9 lipca 2024 r. przez lekarza formularza zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych wynika, że syn skarżącej nie jest szczepiony z uwagi na "wpływ ruchów antyszczepionkowych", przy jednoczesnym braku przeciwskazań do wykonania szczepień. W piśmie z dnia 12 marca 2025 r podmiot leczniczy poinformował, że rodzice nie zgłaszają się z dzieckiem na badania kwalifikacyjne do szczepień, nie dostarczyli do placówki indywidulanego kalendarza szczepień syna oraz, że na dzień wydania informacji nie istnieją ewentualne przeciwwskazania do wykonania szczepień u dziecka. Jednocześnie ani w toku postępowania administracyjnego, ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów wskazujących na długotrwałe przeciwskazania do wykonania szczepień ochronnych u dziecka.
Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że brak jest w tych okolicznościach podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej.
W świetle przywołanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa nie budzi wątpliwości istnienie i wymagalność obowiązku poddania syna skarżącej wymienionym w tytule wykonawczym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce, zarówno w dacie wystawienia upomnienia, a następnie tytułu wykonawczego, jak i w dacie rozstrzygania w przedmiocie zarzutów skarżącej przez organy obu instancji.
Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu należy, że obowiązek szczepień wynika z ustawowych regulacji, a jego realizacja odbywa się według obowiązującego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym załącznika nr 1. Obowiązek ten wywodzi się zatem z przepisów powszechnie obowiązujących. Zgodnie bowiem z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
W związku zaś z zarzutem naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy, poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia, konieczne jest wskazanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19.
Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19 orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku nie zakwestionował samego obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym (pkt 5 uzasadnienia prawnego wyroku). Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia. Jednocześnie w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Trybunał zdecydował się na określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, w celu zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
W niniejszej sprawie na dzień wystawienia tytułu wykonawczego obowiązywało już, jak wskazano, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W świetle powyższego brak podstaw do kwestionowania istnienia obowiązku, objętego tytułem wykonawczym oraz stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu należy, że sam obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według rozporządzenia, które określiło schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, podstawowych i przypominających. Rozporządzenie jednoznacznie określa liczbę dawek szczepienia podstawowego, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia i termin wykonania szczepienia oraz osoby objęte obowiązkiem poddania się szczepieniom przypominającym, dawki szczepionki i wiek, w którym są podawane oraz termin wykonania szczepienia przypominającego. Jednocześnie jeszcze raz podkreślić należy, że dziecko skarżącej nie zostało dotychczas poddane jakimkolwiek obowiązkowym szczepieniom ochronnym, nie przyjęło żadnej dawki szczepionki.
Nie budzi również wątpliwości, że rozporządzenie zostało wydane w granicach przytoczonej wyżej delegacji wyrażonej w art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Odnosząc się do twierdzeń o braku uwzględnienia danych epidemiologicznych, jak i zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia przy wydawaniu wskazanego rozporządzenia należy stwierdzić, że argumentacja strony w tym zakresie jest gołosłowna. Skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów wskazujących na brak uwzględnienia powyższych danych i zaleceń. Jednocześnie trzeba zauważyć, że Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization - WHO) od wielu lat stoi na stanowisku, że szczepienia ochronne zapobiegają chorobom zakaźnym przyczyniając się do zmniejszenia śmiertelności u dzieci na całym świecie.
W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej nie został poddany szczepieniom mimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza. Obowiązek skarżącej poddania małoletniego szczepieniom ochronnym istnieje, a w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez wątpienia istniał i nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Powołane powyżej regulacje przewidują obowiązek szczepienia z mocy prawa, a tym samym nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku wymagalności obowiązku. Tym samym zarzuty skargi w tym przedmiocie są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.
W konsekwencji, stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest trafne. Nie ma podstaw do kwestionowania możliwości prowadzenia egzekucji w zakresie wynikającym z orzeczenia organu drugiej instancji.
Wbrew zarzutom postawionym w skardze, w niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 124 § 1 i 2 k.p.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień, odnosząc się do kwestii wymagalności obowiązku poddania syna skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Słusznie uznał organ odwoławczy, że przesłanie przez podmiot leczniczy formularza zgłoszenia osób uchylających się od obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 9 lipca 2024 r. oznacza, że w tej dacie lekarz stwierdził, że szczepienia ochronne były u dziecka wymagalne z uwagi na upływ terminu do ich wykonania, a jednocześnie brak było przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom. Istotne jest również, co już podnoszono, że przed wystawieniem tytułu wykonawczego wierzyciel zwracał się do podmiotu leczniczego, do którego zapisane było dziecko, o udzielenie informacji na temat stanu zaszczepienia małoletniego N. K. oraz występowania ewentualnych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. W odpowiedzi w piśmie z dnia 12 marca 2025 r. podmiot leczniczy poinformował m.in., że brak jest przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka. Ponadto przed rozpatrzeniem zarzutów skarżącej organ pierwszej instancji ponownie zwrócił się do podmiotu leczniczego uzyskując w odpowiedzi informację z dnia 7 lipca 2025 r., w której lekarz również potwierdził brak ewentualnych przeciwwskazań do wykonania szczepień u dziecka.
Jeszcze raz w tym miejscu podkreślić należy, że z akt sprawy nie wynika, by w przypadku syna skarżącej stwierdzone zostały przeszkody do wykonania szczepienia. Z formularza zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 9 lipca 2024 r. oraz pism lekarza z podmiotu leczniczego z dnia 12 marca 2025 r. oraz z dnia 7 lipca 2025 r. wynika, że brak było przeciwwskazań do wykonania szczepień u dziecka.
Syn skarżącej podlega obowiązkowi szczepień ochronnych przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym, za wyjątkiem jedynie szczepieniom przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae. Jak słusznie bowiem podniósł organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu, N. K. ukończył 5 rok życia i w tej sytuacji wygasł obowiązek poddania dziecka szczepieniom przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae. Tego rodzaju szczepienia – jak wyjaśnił organ odwoławczy – są obowiązkowe do ukończenia 5 roku życia. Powyższe ustalenie znalazło odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu zawartym w punkcie 1 i 2 zaskarżonego postanowienia.
W odniesieniu do pozostałych zarzutów należy wskazać, że zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 31 ust. 1 i 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3352/19 wskazano, że ustawodawca konstytucyjny w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W sposób oczywisty zwalczanie chorób epidemicznych obejmuje nie tylko ich leczenie, ale także zapobieganie ich rozpowszechnianiu się, także w drodze stosowania środków profilaktycznych, jakimi są obowiązkowe szczepienia. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). W analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (por. NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. II OSK 2546/18).
Zauważyć przy tym należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych, Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Jednak zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto Trybunał podkreślił, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. W konsekwencji Trybunał uznał, że w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych dzieci nie doszło do naruszenia art. 8 Konwencji (por.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
W konsekwencji powyższego Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał za niezasadny podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
W obowiązującym stanie prawnym nieuprawnione są zarzuty dotyczące braku rejestru powikłań oraz braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe osób, u których wystąpiły powikłania. Przepisy art. 17a i następne ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi normują bowiem przesłanki przyznania i wysokość świadczenia kompensacyjnego oraz działanie odpowiedniego funduszu. Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy, w przypadku, gdy w wyniku szczepienia ochronnego, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 4 pkt 2, art. 17 ust. 10 albo art. 46 ust. 4 pkt 7, u osoby, u której zostało przeprowadzone to szczepienie, wystąpiły w ciągu 5 lat od dnia podania szczepionki albo szczepionek działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego, o której mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, w wyniku których: 1) osoba ta wymagała hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni albo 2) u osoby tej wystąpił wstrząs anafilaktyczny powodujący konieczność obserwacji w szpitalnym oddziale ratunkowym lub izbie przyjęć albo hospitalizacji przez okres krótszy niż 14 dni - osobie tej przysługuje świadczenie kompensacyjne wypłacane z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, zwanego dalej "Funduszem". Fundusz jest państwowym funduszem celowym tworzonym w celu wypłacania świadczeń kompensacyjnych. Dysponentem Funduszu jest Rzecznik Praw Pacjenta (art. 17b ust. 1-2 ustawy). Z kolei przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy przewiduje, że właściwy państwowy inspektor sanitarny prowadzi rejestr zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych.
Trzeba również wyjaśnić, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza także niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Informacja, o której mowa w art. 9, dotyczy stanu zdrowia pacjenta. Pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych przez tę osobę świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez nią uprawnieniami. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 15 ustawy o prawach pacjenta przepisy dotyczące zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych stosuje się, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Taką odrębną ustawą jest między innymi ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na obowiązkowe szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13, z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13, z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542).
Prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania strony na temat dobrowolności szczepień w innych państwach. Obowiązek szczepień ochronnych w Polsce jest uregulowany w powszechnie obowiązujących przepisach prawa, co oznacza, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.
W związku z przedstawionymi wyżej argumentami Sąd nie dostrzegł zasadności skierowania do Trybunału Konstytucyjnego sformułowanego w skardze pytania prawnego co do zgodności rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. z Konstytucją. Sąd podziela pogląd ukształtowany w jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym wyłącznie wątpliwości sądu, a nie strony skarżącej, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym we wnioskowanym w skardze zakresie. W ocenie Sądu obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2018 r., sygn. II OSK 934/17). Sąd nie powziął także wątpliwości, które uzasadniałyby zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Wbrew zarzutom skargi, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest wystarczające i spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób niebudzący wątpliwości przytoczyły fakty istotne dla rozstrzygnięcia, wyjaśniły jaki jest przedmiot postępowania, w oparciu o jaką podstawę prawną jest ono prowadzone, a tym samym jaki jest zakres analizowanych ustaleń.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.) Sąd oddalił skargę.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło