III SA/Lu 613/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski(spr), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej oddala skargę. Dyrektor Izby Celnej na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641) decyzją z dnia [...] wydaną w sprawie Nr [...] zwolnił funkcjonariusza celnego G. M. ze służby celnej a następnie decyzją z dnia [...] września 2003 r. wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez stronę w dniu [...].09.2003 r., utrzymał w mocy swoją decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] grudnia 1999 r. Prokuratura Rejonowa skierowała przeciwko panu G. M. do Sądu Rejonowego akt oskarżenia w sprawie o przestępstwo z art. 278 § 1 kk, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. W związku z tym decyzją z dnia [...].09.2003 r. Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a cytowanej ustawy, zwolnił funkcjonariusza celnego G. M. ze służby celnej. W dniu [...].09.2003 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odnosząc się do twierdzeń strony, organ podniósł, że art. 25 ust. 1 pkt 8a cytowanej ustawy, wprowadzony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10.07.2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, zaczął obowiązywać od dnia 10.08.2003 r. i jak wynika z jego treści ma on charakter obligatoryjny tak więc nie zależy od uznania Dyrektora Izby Celnej. Decyzja o zwolnieniu G. M. została wydana w dniu [...].09.2003 r. więc po wejściu w życie przedmiotowej nowelizacji. Decyzja ta została wydana w związku z zaistniałą przyczyną, w tym przypadku związaną z wniesieniem do sądu aktu oskarżenia przeciwko funkcjonariuszowi. W takiej sytuacji zgodnie z przepisem art. 81 ust. 2 ustawy o służbie celnej, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto Dyrektor Izby Celnej dodał, że funkcjonariusz celny w dniu [...].06.2000 r. złożył ślubowanie, którego treść odzwierciedla szereg wymogów co do postawy funkcjonariusza i jego postępowania. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że każdy funkcjonariusz celny wykonuje swoje obowiązki służbowe działając z upoważnienia Dyrektora Izby Celnej bądź Naczelnika Urzędu Celnego. W przypadku funkcjonariuszy publicznych kwestia zaufania związana z upoważnieniem do dokonywania określonych czynności służbowych ma kluczowe znaczenie. Jednym z elementarnych ustawowych wymogów pełnienia służby jest fakt posiadania przez funkcjonariusza celnego nieposzlakowanej opinii. Na powyższą decyzję strona wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie skargę, w której zarzuciła: - naruszenie art. 42 ust. 3 Konstytucji RP przez zwolnienie skarżącego ze służby z powodu wniesienia aktu oskarżenia bez oceny zasadności tego oskarżenia, mimo konstytucyjnej gwarancji że każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem; - naruszenie art. 2 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie wobec skarżącego prawa nie obowiązującego w chwili zdarzenia stanowiącego podstawę rozwiązania stosunku służbowego zaskarżonymi decyzjami. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej i przywrócenie do pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku kontrolera celnego. W uzasadnieniu skargi, skarżący przyznaje że dnia [...].12.1999 r. został wniesiony do Sądu Rejonowego akt oskarżenia. W toku przeprowadzonego dochodzenia i postępowania sądowego skarżący nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu. Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia [...] października 2002 r. sygn. akt: [...] uznał skarżącego winnym zarzucanego mu czynu, natomiast Sąd Okręgowy, na skutek apelacji, wyrokiem z dnia [...].09.2003 r. sygn. akt: [...] uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Komisja Dyscyplinarna postanowieniem z dnia [...].01.2000 r. zawiesiła postępowanie dyscyplinarne w stosunku do skarżącego do czasu wydania prawomocnego wyroku sądu. Przez cały ten okres do dnia 23.09.2003 r. skarżący pracował jako funkcjonariusz celny. Zdaniem skarżącego decyzja o zwolnieniu go ze służby pozbawiona jest podstawy prawnej i w rażący sposób narusza prawo, w tym także przepisy Konstytucji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wprowadzenie do ustawy zwykłej przepisu pozwalającego na zwolnienie funkcjonariusz celnego ze służby tylko na tej podstawie, że został wniesiony przeciwko niemu akt oskarżenia, z pominięciem kwestii winy, narusza wprost art. 42 ust. 3 Konstytucji. Art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej jest przepisem niekonstytucyjnym, gdyż przyjmuje zasadę domniemania winy w przypadku samego wniesienia aktu oskarżenia. Ponadto w uzasadnieniu podniesiono, ze przepis pozwalający na zwolnienie funkcjonariusza celnego z powodu wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia nie obowiązywał ani w czasie popełnienia przestępstwa, ani w dacie wniesienia aktu oskarżenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na zarzut dotyczący naruszenia przepisu art. 42 ust. 3 Konstytucji RP ze względu na zwolnienie skarżącego ze służby w związku z faktem wniesienia aktu oskarżenia, zauważył, iż zgodnie z tym przepisem "każdego uważa się za niewinnego dopóki wina jego nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem Sądu" Wyrażoną w przepisie zasadę należy ujmować obiektywnie. W tej sytuacji nie można wyprowadzić z niej kierowanej pod adresem organów procesowych dyrektywy zastosowania przez cały czas wewnętrznego przekonania o niewinności oskarżonego, dlatego, że ustawa nie może narzucać komukolwiek przeżycia psychicznego o określonej treści, ponadto ustawa niekiedy wręcz wymaga od organów przekonania o winie oskarżonego. Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej należy zauważyć, że Dyrektor Izby Celnej jako organ administracji nie jest właściwym do badania zgodności z Konstytucją w/w przepisu. Art. 25 ust. 1 pkt 8a, będący podstawą zwolnienia funkcjonariusza ze służby zaczął obowiązywać od dnia 10.08.2003 r. Natomiast decyzja o zwolnieniu Nr [...], została wydana w dniu [...].08.2003 r., a więc po wejściu w życie w/w artykułu wprowadzonego przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23.04.2003 r. o zmianie – Kodeksu Celnego oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej. Organ celny podnosi, że zaskarżonej decyzji dotyczącej zwolnienia ze służby nie należy utożsamiać z toczącym się równolegle postępowaniem dyscyplinarnym, które dotyczy naruszenia przez skarżącego określonych obowiązków służbowych. Wobec tego nie mógł być zastosowany przepis art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23.04.2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny i o zmianie ustawy o Służbie Celnej, stanowiący, że postępowanie dyscyplinarne wszczęte i nie zakończone do dnia wejścia w życie nowelizacji winny być rozpatrywane według przepisów dotychczasowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej pod względem jej legalności, stwierdzić należy że skarga nie jest zasadna, zatem podlega oddaleniu. Nie ulega wątpliwości, że wobec skarżącego G. M. będącego funkcjonariuszem celnym został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w przypadku wniesienia wobec niego aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt: K 1/4 orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej między innymi przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji RP. W przedmiotowym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zasadniczą rolą zasady domniemania niewinności wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji jest stworzenie oskarżonemu konkretnych gwarancji w toku procesu karnego. Jak stwierdził Trybunał zasada ta nie może być rozumiana tak szeroko aby ograniczała czy wręcz uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi być rozumiana jako wykluczająca uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym. Jednak nie może być rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziałujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego. Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Trybunał Konstytucyjny, że art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji nie są adekwatnymi wzorcami kontroli kwestionowanych przepisów. Funkcjonariusze celni zaliczani są do tzw. służb mundurowych. Służba Celna jest specyficzną służbą. Na specyfikę tą składa się szereg elementów, miedzy innymi kandydat na funkcjonariusza celnego musi od momentu powołania poddać się regułom pełnienia tej służby, która nacechowana jest istnieniem specjalnych uprawnień ale także szczególnych obowiązków. Nie ulega wątpliwości, że na osobach pełniących służbę publiczną ciąży szczególny obowiązek troski o dobro narodowe, działania służby celnej kształtują autorytet państwa, stąd wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki postępowania funkcjonariuszy. Należy także zwrócić uwagę na ryzyko towarzyszące wykonywaniu tej służby, w szczególności wywierana na celników presja korupcyjna oraz częstotliwość stykania się ze środowiskami przestępczymi. Specyfikę pracy w służbach mundurowych można uznać za przesłankę, która uzasadnia dopuszczalność wprowadzenia wysokich wymagań personalnych, kwalifikacyjnych, a także prowadzenie odmiennego i bardziej rygorystycznego uregulowania zasad dotyczących postępowania i zachowania funkcjonariuszy celnych. Należy zatem stwierdzić, że zakwestionowane przepisy nie naruszają konstytucyjnej zasady równości. Wobec powyższego nie można podzielić zarzutów skarżącego w zakresie zgodności podstawy prawnej kwestionowanej decyzji z porządkiem konstytucyjnym Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją zasady nie działania prawa wstecz, Sąd nie podziela zastrzeżeń skarżącego w zakresie retroaktywnego działania przedmiotowej nowelizacji. Należy podkreślić, że postępowanie w sprawie zwolnienia funkcjonariusza ze służby, niezależnie od uprzedniego postępowania dyscyplinarnego, zostało wszczęte i zakończone w okresie obowiązywania nowelizacji. Wydanie decyzji poprzedzone było stwierdzeniem skierowania do Sądu aktu oskarżenia w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Skutek w postaci zwolnienia ze służby nie działa więc wstecz gdyż nastąpił dopiero po wejściu ustawy w życie. Okoliczność uzasadniająca decyzje (skierowanie aktu oskarżenia do sądu) istniała w dacie wydania zaskarżonej decyzji. O działaniu prawa wstecz można by zasadnie twierdzić w momencie gdyby zwolnienie ze służby nastąpiło z datą wcześniejszą niż wejście w życie nowelizacji. Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.