III SA/Lu 615/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita (spr.),, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Joanna Hołda, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej oddala skargę. Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 25 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641) decyzją z dnia [...] zwolnił funkcjonariusza celnego R. S. ze służby celnej, a następnie decyzją z dnia [...] września 2003 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. zw zw. z art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, utrzymał w mocy przedmiotową decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Celnej podaje, że R. S. został zwolniony ze służby celnej decyzją z dnia [...] września 2003 r. na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w związku z tym, iż w dniu [...] lutego 2002 r. Prokuratura Rejonowa skierowała przeciwko niemu do Sądu Rejonowego akt oskarżenia w sprawie o przestępstwo z art. 18 § 1 w zw. z art. 270 § 1 kodeksu karnego, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Następnie w dniu [...] września 2003 r. R. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt. 8a cytowanej ustawy w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania, gdyż nowelizacja tegoż przepisu została ogłoszona w Dzienniku Ustaw Nr 120, poz. 1122 w dniu 10 lipca 2003 r. i weszła w życie 30 dni od dnia ogłoszenia. W jego sprawie akt oskarżenia został wniesiony w miesiącu lutym 2002 r., w związku z czym nowelizacja nie ma zastosowania, mając na uwadze obowiązującą w polskim prawie zasadę, iż "ustawa nie działa wstecz". Ponadto mając na uwadze art. 3 nowelizacji, postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Odpowiadając na powyższe zarzuty, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt. 8a ustawy o Służbie Celnej, będący podstawą przedmiotowego zwolnienia ze służby celnej wprowadzony przez art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 10 lipca 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, zaczął obowiązywać od dnia 10 sierpnia 2003 r. i jak wynika z jego treści, ma on charakter obligatoryjny, tak więc decyzja w niniejszej sprawie nie należy od uznania Dyrektora Izby Celnej. Zaskarżona decyzja Nr [...] została wydana w dniu [...] września 2003 r., a wiec po wejściu w życie przedmiotowej nowelizacji, w związku z czym art. 3 w/w ustawy nie ma zastosowania w tej sprawie. W uzasadnieniu podniesiono także, że ustawa o Służbie Celnej ma zapewnić zgodną z prawem realizacje polityki celnej państwa. Realizacje zadań postawionych przed służbą celną można powierzyć tylko osobom, które spełniają kryteria określone w art. 2 cyt. ustawy. Ponadto w uzasadnieniu zwrócono uwagę na treść ślubowania złożonego przez skarżącego w dniu [...] czerwca 2000 r. Treść ślubowania odzwierciedla szereg wymogów co do postawy funkcjonariusza celnego i jego postępowania oraz ma podkreślić szczególny charakter służby celnej. Każdy funkcjonariusz celny wykonuje swoje obowiązki służbowe działając z upoważnienia Dyrektora Izby Celnej bądź Naczelnika Urzędu Celnego. W przypadku funkcjonariuszy publicznych, a taką pełnia funkcjonariusze celni, kwestia zaufania związana jest z upoważnieniem do dokonywania czynności służbowych, co ma kluczowe znaczenie. Jednym z podstawowych, ustawowych wymogów pełnienia służby jest fakt posiadania przez funkcjonariusza celnego nieposzlakowanej opinii. Natomiast fakt skierowania aktu oskarżenia przeciwko R. S. do Sądu Rejonowego oznacza, że nie tylko utracił on nieposzlakowaną opinie lecz także utracił zaufanie Dyrektora Izby Celnej, który nie widzi możliwości wykonywania przez R. S., w jego imieniu i z jego upoważnienia, czynności służbowych. Na powyższą decyzje, skargę do Naczelnego Sadu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wniósł R. S. W uzasadnieniu skargi podniósł, że w przedmiotowej sprawie został naruszony art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. W sprawie bezsporny jest fakt, że nowelizacja powołanej ustawy została ogłoszona w Dzienniku Ustaw nr 120, poz. 1122 w dniu 10 lipca 2003 r.. Nowelizacja weszła w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia czyli 10 sierpnia 2003 r., natomiast decyzja w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby została wydana [...] września 2003 r. Poza tym bezsporne jest że akt oskarżenia przeciwko skarżącemu został wniesiony w miesiącu lutym 2002 r. Dlatego w niniejszej sprawie nie może być zastosowany przepis obowiązujący od dnia 10 sierpnia 2003 r. do stanu faktycznego, który miał miejsce jeszcze w 2002 r. Kardynalna zasada obowiązująca w prawie polskim, iż ustawa nie działa wstecz stoi w oczywisty sposób w sprzeczności z takim trybem postępowania, tym samym naruszony został przepis art. 42 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu podniesiono, że postępowanie karne do dnia dzisiejszego nie zostało zakończone. Samo wniesienie aktu oskarżenia nie przesądza, że w sprawie wydany został wyrok skazujący. Ponadto podniesiono, ze w uzasadnieniu decyzji błędnie podkreślono, że samo wniesienie aktu oskarżenia powoduje utratę nieposzlakowanej opinii i zaufania. Takie postępowanie stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady domniemania niewinności zawartej w art. 42 ust. 3 Konstytucji. Zdaniem skarżącego z oceną postępowania skarżącego należałoby się wstrzymać do prawomocnego zakończenia postępowania karnego. Skarżący w uzasadnieniu skargi podkreśla, że przepis art. 3 ustawy nowelizującej ustawę o służbie celnej potwierdza, że nie można stosować przepisu art. 25 ust. 1 pkt. 8a ustawy o Służbie Celnej do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy. Skarżący wnosi o zmianę zaskarżonej decyzji w całości przez uchylenie decyzji z dnia [...] września 2003 r. w sprawie zwolnienia ze służby celnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izb Celnej wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej pod względem jej legalności, stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna, a zatem podlega oddaleniu. Nie ulega wątpliwości, że wobec skarżącego R. S., będącego funkcjonariuszem celnym został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo z art. 18 § 1 w zw. z art. 270 § 1 Kodeksu karnego, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Zgodność tego przepisu regulującego przesłanki obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariuszy celnych ze służby z konstytucyjnym porządkiem Rzeczypospolitej Polskiej była badana przez Trybunał Konstytucyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, którego zdaniem przepis ten narusza zasadę domniemania niewinności. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K. 1/04 (opubl. w Dz. U. nr 236, poz. 2371) orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej między innymi przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a - jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił, iż zasadniczą rolą wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji zasady domniemania niewinności jest stworzenie oskarżonemu lub podejrzanemu konkretnych gwarancji w toku procesu karnego. Zasada ta nie może być traktowana tak szeroko, by uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Zdaniem Trybunału konstytucyjna zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego. Art. 42 ust. 3 i art. 2 Konstytucji nie są więc adekwatnymi wzorcami kontroli kwestionowanych przepisów. Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem Trybunału, iż kwestionowane przepisy nie naruszają zasady domniemania niewinności. Funkcjonariusze celni są zaliczani do tzw. służb mundurowych. Problem uczciwości i wiarygodności osób pełniących służbę publiczną jest w Polsce wyjątkowo istotny. Stąd osoby pełniące taką służbę poddane są specyficznym rygorom. Zdaniem Trybunału status prawny celników wyróżnia się na tle innych służb mundurowych, a specyfika ich pracy uzasadnia dopuszczalność wprowadzenia bardziej rygorystycznych wymogów zatrudniania również z uwagi na to, że powszechnie znane są ryzyka towarzyszące wykonywaniu Służby Celnej oraz ich skala, w szczególności wywierana na celników presja korupcyjna oraz częstotliwość stykania się ze środowiskami przestępczymi. Działania służby celnej kształtują autorytet państwa, stąd wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki postępowania jej funkcjonariuszy. Kwestionowane przepisy są zatem usprawiedliwione i nie naruszają konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji). Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją zasady lex retro non agit, Sąd nie podziela zastrzeżeń skarżącego w zakresie retroaktywnego działania przedmiotowej nowelizacji. Nadmienić należy, że intertemporalny przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122), zgodnie z którym "postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych", dotyczy przepisów o charakterze proceduralnym, a nie przepisu prawa materialnego, jakim jest przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a. Wnioskować stąd należy, że w przypadku przepisów materialnych ustawodawca przyjął zasadę bezpośredniego stosowania nowych przepisów, zastosowawszy jednocześnie trzydziestodniowe vacatio legis. Podkreślić trzeba, że postępowanie w sprawie zwolnienia funkcjonariusza ze służby, zostało wszczęte i zakończone w okresie obowiązywania nowelizacji, decyzja wywołała skutek z dniem jej doręczenia, a wydanie decyzji było poprzedzone stwierdzeniem skierowania do sądu aktu oskarżenia w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Skutek w postaci zwolnienia ze służby nie działa więc wstecz, nastąpił dopiero po wejściu w życie ustawy i nie dotyczy okresu wcześniejszego. Okoliczność uzasadniająca decyzję (postawienie w stan oskarżenia) istniała w dacie wydania rozstrzygnięcia. O działaniu prawa wstecz można by zasadnie twierdzić dopiero wówczas, gdyby zwolnienie ze służby nastąpiło z datą wcześniejszą niż wejście w życie nowelizacji, na przykład z poprzedzającą ją chwilą wniesienia aktu oskarżenia do sądu, bądź gdyby podstawa zwolnienia (postawienie w stan oskarżenia) nie istniała już w dacie wejścia w życie nowelizacji (na przykład na skutek uprzedniego umorzenia postępowania karnego, wydania wyroku uniewinniającego lub wydania innego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie karne). Powyższy pogląd zgodny jest ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 22 sierpnia 1990 r. (K. 7/90, OTK 1990, poz. 5), w myśl którego przy ustalaniu następstw prawnych zdarzeń, które miały miejsce pod rządami dawnych norm prawnych, ale występują w okresie, gdy nowa norma prawna weszła w życie, należy następstwa te określać na podstawie dawnych norm, ale jedynie do czasu wejścia w życie norm nowych. Art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej stosowany jest wprawdzie do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie nowelizacji, jednakże nie zmienia sytuacji prawnej adresata z mocą wsteczną. Nie stwierdzając zatem uchybień postępowania mających wpływ na wynik postępowania, ani nieprawidłowej interpretacji norm prawa materialnego, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270), orzeczono jak w sentencji.