III SA/Lu 623/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2018 r. Wyrokiem z dnia 29 maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę H. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wraz z wnioskiem o uzasadnienie wyroku skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2018 r. referendarz sądowy przyznał H. D. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący we wniosku powoływał się na okoliczność, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni [...] m2 i utrzymuje się z uprawy gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przynoszącego roczny dochód w kwocie [...]zł. Skarżący jest również właścicielem ciągnika rolniczego, rok produkcji 1987, o wartości [...] zł oraz budynku gospodarczego w stanie budowy. Skarżący wykonując wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń nadesłał pismo z dnia 6 lipca 2018 r., w którym oświadczył między innymi, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni [...] m2, który wymaga kapitalnego remontu i odnośnie własności którego toczy się obecnie postępowanie sądowe. Ponadto oświadczył, że odmawia przedstawienia informacji dotyczących ewentualnych oszczędności, gdyż ochronę takich informacji gwarantuje ustawa o ochronie danych osobowych, w związku z toczącymi się postępowaniami sądowymi wydał dotychczas kwotę [...]zł, susza spowodowała, że plony będą mniejsze, w związku z czym czeka skarżącego wegetacja, prócz dochodów z uprawy gospodarstwa rolnego nie ma bowiem żadnych innych źródeł dochodu oraz, iż miesięcznie na koszty utrzymania koniecznego przeznacza kwotę [...]zł. Skarżący dołączył do pisma zaświadczenie z Urzędu Miejskiego w S. z dnia [...] r., z którego wynika, że jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni [...] ha fizycznych – [...] ha przeliczeniowych, współwłaścicielem w Ľ części użytków rolnych o powierzchni 0,77 ha fizycznych – 0,61 ha przeliczeniowych oraz w 5/8 części użytków rolnych o powierzchni 3,21 ha fizycznych – 3,89 ha przeliczeniowych; wyciąg z rachunku bankowego za okres od 5 stycznia 2017 r. do 10 grudnia 2017 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego z czerwca 2018 r. Referendarz sądowy podkreślił, że skarżący ma stałe źródło dochodu, który pokrywa wydatki związane z kosztami utrzymania koniecznego. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego i ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Nie można więc skarżącego zaliczyć do osób ubogich, pozbawionych środków do życia bądź takich, których dochód nie wystarcza na pokrycie wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym. Tym samym, w ocenie referendarza, nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym i zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł ([...] zł tytułem opłaty za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz [...] zł tytułem opłaty od skargi kasacyjnej). Opierając się na danych w zakresie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych referendarz sądowy wskazał, że średni miesięczny dochód z gospodarstwa skarżącego wynosi [...] zł, a ponieważ stałe koszty utrzymania skarżącego wynoszą [...] zł miesięcznie, skarżący ma możliwość uiszczenia kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego zasadnym jest natomiast przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Skarżący nie jest bowiem w stanie bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego ponieść kosztów ustanowienia adwokata z wyboru. H. D. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2018 r., domagając się przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, to jest również poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że nie jest w stanie pokryć kolejnych kosztów sądowych, gdyż ponosił już koszty w wymienionych w sprzeciwie sprawach. Podkreślił, że na skutek potrąceń tytułem płatności za 2017 rok uzyskał jedynie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że wniosek skarżącego dotyczył przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wymaga przy tym podkreślenia, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r., I FZ 160/08, LEX nr 479093). Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje prawidłowość przeprowadzonej w zaskarżonym postanowieniu oceny sytuacji majątkowej skarżącego, w następstwie której stronie przyznano prawo pomocy jedynie w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dokonana w postanowieniu z dnia 16 lipca 2018 r. ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie pozostaje w zgodzie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Trafne jest stwierdzenie, że z przedstawionych przez skarżącego danych co do sytuacji majątkowej wynika, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co w myśl art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a uzasadniało przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Natomiast brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy zakresie całkowitym, a tym samym przedmiotowy sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, że stosownie do powołanych wyżej przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że skarżący pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Nie ma natomiast podstaw do uznania, że tego rodzaju sytuacja ma miejsce w przypadku skarżącego. Zasadnie referendarz sądowy odwołał się do wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych, którego miesięczna wielkość w przypadku gospodarstwa rolnego skarżącego, w zestawieniu z wysokością koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem, wskazuje na możliwość poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych w wysokości [...] zł. Powyższej oceny, odwołującej się do dochodu z gospodarstwa rolnego, nie podważa skutecznie argument o wypłaceniu skarżącemu pomniejszonej kwoty płatności w 2017 r., co nastąpiło w czerwcu 2018 r. (wyciąg bankowy k. 72). Skarżący już w toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, wszczętego na skutek skargi z dnia 30 października 2017 r., powinien był i mógł czynić stopniowo oszczędności na poczet ewentualnych dalszych kosztów sądowych w tej sprawie. Analogicznie należy ocenić także akcentowaną przez skarżącego okoliczność wyłożenia środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawach o sygnaturach akt: III SA/Lu 222/14, III SA/Lu 480/15, III SA/Lu 623/17 oraz III SA/Lu 174/18, gdyż koszty w tych sprawach, wnoszonych w różnych latach, nie były uiszczane jednorazowo, ale stopniowo, w związku z wnoszeniem każdej z tych spraw. Nie można także pominąć, że skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a posiadany przez skarżącego majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego jest niewątpliwie również źródłem płodów rolnych, służących zaspokojeniu potrzeb skarżącego. W konsekwencji uznać należy, że po stronie skarżącego nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie szerszym, niż ustanowienie adwokata, to jest w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w postanowieniu.