III SA/Lu 625/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Syta, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej oddala skargę Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641) decyzją z dnia [...] wydaną w sprawie Nr [...] zwolnił funkcjonariusza celnego R. D. ze Służby Celnej a następnie decyzją z dnia [...] października 2003 r. wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez stronę w dniu [...] października 2003r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] marca 2003 r. Prokuratura Rejonowa skierowała przeciwko R. D. do Sądu Rejonowego akt oskarżenia w sprawie o przestępstwo z art. 231 § 1 kodeksu karnego tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. W związku z powyższym w dniu 3 września 2003 r. Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który został wprowadzony ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz.1122), który wszedł w życie z dniem [...] sierpnia 2003 r. wydał decyzję o zwolnieniu starszego kontrolera celnego – młodszego dyspozytora celnego R. D. ze Służby Celnej z dniem doręczenia przedmiotowej decyzji. Od niniejszej decyzji strona złożyła w dniu [...] października 2003 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dyrektor Izby Celnej po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] października 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Strona w dniu [...] listopada 2003 r. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddział Zamiejscowy w Lublinie skargę na obie decyzje Dyrektora Izby Celnej w sprawie zwolnienia ze służby celnej inspektora celnego. Skarżący zarzucił: - rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej poprzez przyjęcie za podstawę prawną zwolnienia skarżącego ze służby celnej art. 25 ust. 1 pkt a ustawy z dnia 24 lipca 1999 roku o Służbie Celnej, w sytuacji, gdy przepis ten wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. a więc nie dotyczy zdarzeń powstałych przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy; - mające wpływ na prowadzone postępowanie i na treść orzeczenia naruszenie prawa procesowego - art. 15 kpa poprzez oparcie decyzji z dnia [...] października 2003 r. na nowej podstawie tj. art. 26 pkt 12 ustawy z dnia 24 lipca 1999 roku o Służbie Celnej który został wprowadzony dopiero z dniem 1 września 2003 r. przepisem art. 24 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. nr 137 poz. 1302). - naruszenie art. 108 § 1 kpa poprzez odstąpienie od uzasadnienia zaskarżonej decyzji w części utrzymania nadania pierwotnej decyzji z dnia [...] września 2003 r. rygoru natychmiastowej wykonalności - naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez zaniechanie jednoznacznego określenia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji i jej wyczerpującego uzasadnienia. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, względnie ich uchylenie i umorzenie postępowania, przywrócenie do pracy oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nowelizacja ustawy o Służbie Celnej uzasadniająca zwolnienie ze służby w przedmiotowej sprawie (art. 25 ust. 1 pkt 8a) została dokonana z dniem [...] sierpnia 2003 r. a więc jego zdaniem przepis ten nie może znaleźć zastosowania do sytuacji które zaszły wcześniej. Akt oskarżenia został wniesiony do Sądu w dniu 31 marca 2003 r. a więc przed dokonaniem wspomnianej nowelizacji. Nowelizacja nie zawiera przepisów rozciągających jej zastosowanie wstecz. Skarżący podnosi również samą niesłuszność, jak i brak faktycznego uzasadnienia postanowienia o nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Niesłuszność tego rozstrzygnięcia wynika zdaniem skarżącego z tego, że Dyrektor Izby Celnej już w 2002 r. wiedział o toczącym się postępowaniu karnym przeciw skarżącemu, a mimo to wówczas go nie zawiesił w obowiązkach ani nie wydalił ze służby. Dodatkowo skarżący wskazał, że Dyrektor Izby Celnej powołał się również na przesłankę utraty zaufania do skarżącego. Przesłanka ta (utrata zaufania niezbędnego do wykonywania obowiązków służbowych, w szczególności w przypadku funkcjonariusza celnego wykonującego czynności z zakresu kontroli celnej lub związane z nadawaniem towarom przeznaczenia celnego) zawarta w art. 26 pkt 12 ustawy z dnia 24 lipca 1999 roku o Służbie Celnej który została wprowadzona dopiero z dniem 1 września 2003 r. przepisem art. 24 cyt. ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych. Ponadto zarzut ten został postawiony skarżącemu dopiero w uzasadnieniu wtórnej decyzji Dyrektora Izby Celnej, a więc bez możliwości ustosunkowania się do niego w ramach postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Organ wskazał, że decyzja zgodna jest z ustawą która obowiązywała Dyrektora Izby Celnej przy podejmowaniu decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby celnej. Podstawą zaś zwolnienia skarżącego ze służby celnej był art. 25 ust. 1 pkt 8a powyższej ustawy. Dyrektor Izby Celnej nie zgadza się więc z zarzutem skarżącego odnośnie naruszenia art. 15 kpa poprzez uzasadnienie decyzji, wydanej wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy nowymi zarzutami, nie przedstawionymi w pierwotnej decyzji Dyrektora Izby Celnej. Stwierdzenie dotyczące utraty nieposzlakowanej opinii oraz utraty zaufania w związku z faktem wniesienia przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia nie stanowią formy nowych zarzutów, lecz są niejako uzasadnieniem i potwierdzeniem słuszności wydania decyzji pierwotnej o zwolnieniu ze Służby Celnej. Przesłanką wydania pierwszej decyzji był fakt, iż w dniu 31 marca 2003 r. Prokuratura Rejonowa skierowała przeciwko skarżącemu do Sądu Rejonowego akt oskarżenia o przestępstwo z art. 231 § 1 kk, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Ponadto Dyrektor Izby Celnej nie zgadza się również z zarzutem naruszenia art. 108 § 1 kpa poprzez brak faktycznego uzasadnienia postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Zdaniem organu rozstrzygnięcie takie było niezbędne m. in. ze względu na naruszenie interesu społecznego, jakim jest dobro Służby Celnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w sprawie niniejszej została złożona dnia [...] listopada 2003r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie i nie została rozpoznana przed dniem 1 stycznia 2004r. Po tej dacie stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Lublinie na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Poza sporem pozostaje okoliczność, że przeciwko skarżącemu będącemu funkcjonariuszem celnym, został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo z art. 231 § 1 kk tj. przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 6a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o służbie celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zmianami w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 sierpnia 2003r., a wprowadzonym ustawą z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie celnej (Dz. U, Nr 120 , poz. 1122). Zgodność tego przepisu z konstytucyjnym porządkiem prawnym była badana przez Trybunał Konstytucyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, którego zdaniem narusza on zasadę domniemana niewinności. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004r. sygn. akt K 1/04 (Dz.U. Nr 236, poz. 2371) orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. (Dz.U. nr 120, poz. 1122) wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej art. 25 ust. 1 pkt 8a - jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił, że zasadniczą rolą wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji, zasady domniemania niewinności, jest stworzenie oskarżonemu lub podejrzanemu konkretnych gwarancji w toku procesu karnego. Zasada ta nie może być traktowana tak szeroko, aby uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Przepisy art. 42 ust. 3 i art. 2 Konstytucji nie są więc adekwatnymi z wzorcami kontroli kwestionowanych przepisów. Nie naruszają więc zasady domniemania niewinności. Funkcjonariusze celni są zaliczani do tzw. służb mundurowych, a problem uczciwości i wiarygodności osób pełniących służbę publiczną jest w Polsce wyjątkowo istotny. Stąd też osoby pełniące taką służbę poddane są specyficznym rygorom. Status prawny celników wyróżnia się na tle innych służb mundurowych, a specyfika ich pracy uzasadnia dopuszczalność wprowadzenia bardziej rygorystycznych wymogów zatrudnienia również z uwagi na to, że powszechnie znane są ryzyka towarzyszące wykonywaniu służby oraz ich skala, a w szczególności wywierana na celników presja korupcyjna oraz częstotliwość stykania się ze środowiskami przestępczymi. Działania służby celnej kształtują autorytet państwa , stąd wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki postępowania jej funkcjonariuszy. Kwestionowane przepisy są zatem usprawiedliwione i nie naruszają także konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa wyrażonej w art. 32 Konstytucji. Ustawa z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy kodeks celny oraz o zmianie ustawy o służbie celnej , zawiera art. 3 ust. 1 zgodnie z którym: " postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych". Jest to przepis intertemporalny i dotyczy przepisów o charakterze proceduralnym, a nie przepisów prawa materialnego jakim jest art. 25 ust. 1 pkt a. Wnioskować z tego należy, że w przypadku przepisów materialnych ustawodawca przyjął zasadę bezpośredniego stosowania nowych przepisów po upływie trzydziestodniowego vacatio legis. Postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8 a zostało wszczęte i zakończone w czasie obowiązywania tego przepisy, a decyzja wywołała skutek z dniem jej doręczenia. Skutek w postaci zwolnienia ze służby nie działa więc wstecz, nastąpił dopiero po wejściu w życie ustawy i nie dotyczy okresu wcześniejszego. Okoliczność uzasadniająca decyzję (wniesienie aktu oskarżenia) istniała w dacie wydania rozstrzygnięcia. O działaniu prawa wstecz można by zasadnie twierdzić dopiero wówczas, gdyby zwolnienie ze służby nastąpiło z datą wcześniejszą niż wejście w życie tego przepisu bądź też gdyby podstawa zwolnienia nie istniała w tej dacie. Przytoczyć w tym miejscu należy stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 22 sierpnia 1990r. (k.7/90, OTK 1990 poz. 5) w myśl którego przy ustalaniu następstw prawnych zdarzeń, które miały miejsce pod rządami dawnych norm prawnych, ale występują w okresie gdy nowa norma prawna weszła w życie należy następstwa te określać na podstawie dawnych norm, ale jedynie do czasu wejścia w życie norm nowych. Odnieść to należy do art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o służbie celnej, który zastosowany został wprawdzie do zdarzeń powstałych przed jego wejściem w życie (wniesienie aktu oskarżenia 31 marca 2003 r.) ale nie zmienił sytuacji prawnej skarżącego z mocą wsteczną. W świetle powyższych rozważań zarzut skargi naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie celnej oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie celnej nie zasługiwał na uwzględnienie. Zarzut naruszenia art. 15 kpa także nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem Dyrektor Izby Celnej w decyzji z dnia [...] października 2003r. nie dokonał modyfikacji zakresu rozstrzyganej sprawy, natomiast rozpoznając ją ponownie odniósł się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i uszczegółowił argumentację zawartą w decyzji z dnia [...] września 2003r. Nie zachodziła konieczność nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z dnia [...] września 2003r. , bowiem podlegała ona natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa z chwilą doręczenia zgodnie z art. 81 ust. 1a ustawy o Służbie Celnej obowiązującym od 1 września 2003r. Jeżeli decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa to organ nie jest zobowiązany do uzasadnienia jej natychmiastowej wykonalności. Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji.