III SA/Lu 625/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. N. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy ), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Decyzją z dnia ... lipca 2012 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a., w związku z art. 83 ust.4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz.1585), dalej – u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lipca 2009r. odmawiającą J. J. umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu podał, że wnioskiem z dnia ... kwietnia 2009r. J. J. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami z uwagi na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. Decyzją z dnia ... lipca 2009r. Zakład odmówił mu umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na brak całkowitej nieściągalności oraz okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 u.s.u.s. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS decyzją z dnia ... lutego 2010 r. utrzymał w mocy ww. decyzję. Na ww. decyzję J. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Lublinie, który to wyrokiem z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 136/10, uchylił zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia ... stycznia 2011 r. ZUS określił wysokość zadłużenia figurującego na koncie strony, a mianowicie: FUS za okres XII 2000 - XII 2008 w kwocie ... zł + odsetki ... zł, FUZ za okres IV 2002-XII 2008 w kwocie ... zł + odsetki ... zł, FP za okres I 2001 – XII 2008 w kwocie ... zł + odsetki ... zł. Od tej decyzji nie wniesiono odwołania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu ... kwietnia 2011 r. wydał decyzję Nr ..., którą utrzymał w mocy decyzję z dnia ... lipca 2009 r. Nr ... o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. J. J. na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę. Wyrokiem z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt. III SA/Lu 296/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję z dnia ... kwietnia 2011 r. Nr ..... W wyroku wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien, jasno określić, czy w jego ocenie zachodzi przesłanka umorzenia należności, a jeśli tak to jaka, bądź czy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia. Przedstawienie swojego stanowiska w tym przedmiocie powinno zostać podane w sposób zrozumiały dla strony. Podobnie, organ powinien wyjaśnić stronie powody ewentualnej odmowy umorzenia należności z tytułu składek w przypadku wcześniejszego uznania, że zaszła przesłanka do umorzenia należności. Sąd wskazał także, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymienionych wyżej wymogów. Samo określenie, że sytuacja skarżącego jest trudna przy jednoczesnym wykazywaniu z jednej strony jego niewielkich środków na utrzymanie i konieczności pozostawania z powodu utraty zdrowia pod opieką córki a z drugiej - powodów, dla których organ nie wyraża zgody na umorzenie należności, nie pozwala na ustalenie, czy organ uznał, że zachodzi jedna z przesłanek, o której mowa w § 3 pkt 1 – 3 rozporządzenia ale ze względu na stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) nie wyraża zgody na umorzenie należności czy też w ocenie organu nie zaszła przesłanka "ważnego interesu osoby zobowiązanej" (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.). Sąd zaznaczył, że ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę zarówno podaną przez Sąd wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. jak i wytyczne dotyczące prawidłowego sporządzenia uzasadnienia w niniejszej sprawie. Pismem z dnia ... kwietnia 2012 r. J. J. został wezwany przez organ do przedłożenia dokumentów umożliwiających ocenę, czy spełnione są przesłanki umorzenia należności w związku z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. Skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie nadane w pp. w dniu .... kwietnia 2012 r. wyjaśnił, że ze względu na niezmienność stanu zdrowia, jak i sytuacji materialnej, dane, które przedstawił w oświadczeniu z marca 2011 r. są nadal aktualne, a ich ewentualna zmiana mogła polegać tylko na wzroście ponoszonych wydatków. Podkreślił, także, że wskazane w marcu 2011 r. zobowiązania pieniężne oraz zadłużenia nadal istnieją i kwotowo nieustanie rosną. Stwierdził także, że nie posiada nowszych zaświadczeń lekarskich, wobec tego należy traktować wcześniejsze zaświadczenia oraz orzeczenia jako aktualne. Jedyna zmiana jaka zaszła od ostatniego oświadczenia z marca 2011 r. to wydanie nowego orzeczenia rentowego ZUS z dnia ... marca 2011 r. podtrzymujące nadal całkowitą niezdolność do pracy oraz dodatkowo stwierdzające niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wyjaśnił, też, że dochody łączne jakimi obecnie dysponuje wynoszą ... zł brutto co przekłada się na kwotę ... netto, czyli ... zł na osobę - kwota poniżej minimum socjalnego. W dniu ... lipca 2012 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję ..., którą to postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia ... lipca 2009 r. Nr ... o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie ...zł oraz odsetek od tej kwoty w wysokości ... zł. Uchylił, także decyzję w części dotyczącej kwoty ... zł z uwagi na ich przedawnienie wraz z odsetkami od ww. kwoty tj. ... zł W uzasadnieniu organ podał, że wysokość zadłużenia została ustalona decyzją z dnia ... stycznia 2011 r., a skarżący nie wniósł odwołania. Z uwagi na fakt nieprzedstawienia przez J. J. mimo wezwania, żadnych aktualnych dokumentów oraz złożeniu na piśmie oświadczenia, że dokumenty złożone dotychczas, są nadal aktualne, organ wydając przedmiotową decyzję oparł się na materiale dowodowym dotychczas zgromadzonym w niniejszej sprawie. Organ podkreślił, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. W związku z powyższym organ odniósł się do dochodów uzyskiwanych z świadczenia rentowego w kwocie ... zł brutto ( ... zł netto ), z którego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne w kwocie ... zł miesięcznie oraz na fakt, przekazania przez Komornika Sądowego kwoty ... zł Nie występuje zatem całkowita nieściągalność zadłużenia w związku z treścią art 28 ust. 2 i 3 pkt 2 u.s.u.s. Także oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku majątku do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego nie stanowi dla organu wystarczającej przesłanki do umorzenia należności. Przeprowadzona analiza sytuacji finansowej skarżącego wykazała, że prowadzi gospodarstwo domowe z pełnoletnią córką, a podstawę utrzymania stanowią dochody uzyskiwane ze świadczenia rentowego w kwocie ... zł netto, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie ... zł oraz świadczenia pielęgnacyjnego ... zł netto. Po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych w kwocie ... zł z pobieranej przez skarżącego renty do dyspozycji w gospodarstwie pozostaje kwota ... zł – ... zł na osobę. Skarżący ponosi także stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oraz opłatą mediów w kwocie ok. ...zł. Nadal jednak nie zostały udokumentowane podnoszone wydatki na kwotę ...zł w związku z leczeniem i rehabilitacją J. J.. Organ stwierdził także, że dochody po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych kształtują się na poziomie niewiele poniżej minimum socjalnego, jednak przewyższają wysokość minimum egzystencji dla gospodarstwa dwuosobowego blisko dwukrotnie (łączna kwota ...). Nawet po potrąceniu .... zł w związku z ponoszonymi comiesięcznymi kosztami z tytułu wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i mediów, kwota ta przekracza minimum egzystencjalne dla gospodarstwa dwuosobowego. Prezes ZUS uznał także, po przeanalizowaniu sytuacji finansowej skarżącego, że nie są spełnione, przesłanki z § 3 pkt 1 ust 1 rozporządzenia z 2003 r. Skarżący nie korzysta i nie korzystał z wsparcia udzielanego osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Odnosząc się do przekonania J. J., że choroba jest uznawana za zdarzenie nadzwyczajne, organ podkreślił, że jest to tzw. zdarzenie losowe. W związku z treścią § 3 pkt 1 ust 3 rozporządzenia z 2003 r. nie ulega wątpliwości - zdaniem organu -, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Organ zwraca jednak uwagę, że J. J. z tego tytułu uzyskuje dochody w postaci świadczenia rentowego, a jego córka świadczenie pielęgnacyjne. Mimo potrąceń wynikających z postępowania egzekucyjnego, kwota pozostała pozwala zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe J. J. i jego córki. Według dokumentów zgromadzonych w sprawie i ustaleń w toku postępowania egzekucyjnego wynika, że skarżący posiada także zadłużenie na kwotę ... zł z tytułu należności podatkowych oraz w kwocie ponad ... zł z tytułu zaległości w opłacaniu czynszu za mieszkanie. Mimo faktu, że ponoszone przez J. J. wydatki stanowią znaczne obciążenie dla budżetu domowego nie może to zdaniem organu stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Sprzeciwiało by się to zasadzie równego traktowania dłużników. Podsumowując organ wskazał, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa i zdrowotna, jego i jego rodziny nie stanowi dostatecznej podstawy do umorzenia należności. Brak jest także okoliczność przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia określonych w Rozporządzeniu z dnia ... lipca 2003 r. ( § 3 pkt. 1-3 ). Na powyższą decyzję J. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnosząc o uchylenie decyzji zarzucając organowi brak właściwej dbałości o prawidłowy tok sprawy, jak też brak stosownej dokładności oraz wybiórczości w analizie i wnioskowaniu z przedstawionej sytuacji zdrowotnej oraz życiowej. Zarzucił też naruszenie przepisów ustawowych dotyczących umarzania zaległości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując wcześniejsza argumentację zawarta w uzasadnieniu skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Z ustaleń dokonanych przez organy orzekające wynika, że wysokość zaległości na rzecz ZUS wynosi łącznie .... zł wraz z odsetkami i dotyczą okresu od lutego 2002- do grudnia 2003 r. oraz od marca 2004 r. do grudnia 2008 r. kiedy to skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Wcześniejsze należności za okres 2000 r.- luty 2002 r. uległy przedawnieniu i w tym zakresie postępowanie zostało umorzone. Po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, ZUS złożył do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidacje jego majątku. Sąd Rejonowy w Lublinie postanowieniem z dnia 7 września 2009 r. sygn. akt. XVII GU 142/08 oddalił wniosek z uwagi na brak majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Na wniosek ZUS prowadzona jest przeciwko skarżącemu egzekucja należności na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych w. Se-...-Se.... Do dnia ... marca 2012 r. komornik ściągnął od skarżącego kwotę ... zł i na bieżąco ściąga należności ze świadczenia rentowego skarżącego. Skarżący wraz z córką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dochody gospodarstwa stanowi renta w kwocie .... zł brutto, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie ... zł oraz świadczenie pielęgnacyjne w kwocie ...zł netto, które otrzymuje jego córka z tytułu opieki nad ojcem. Świadczenie rentowe skarżącego obciążone jest egzekucją w kwocie ... zł miesięcznie, a dochód gospodarstwa skarżącego i jego córki wynosi .... zł netto na osobę ... zł. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1990 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wydane na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ww. ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141 poz. 1365) reguluje sytuacje w których należności mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Prezes ZUS może umorzyć należności z tytułu składek ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, bądź przewlekła choroba zobowiązanego pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podnieść należy, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że zarówno w myśl przepisu art. 28 ust 1 i 2 ustawy jak i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Prezes ZUS może, ale nie musi umorzyć należności. Powody dla których organ dokonał określonego wyboru załatwienia sprawy, muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w taki sposób, aby umożliwić kontrolę czy rozstrzygnięcie nie ma charakteru dowolnego. Uchylając poprzednie rozstrzygnięcie Prezesa ZUS, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyrokiem z dnia 27 października 2011 r. zawarł w uzasadnieniu orzeczenia wytyczne, które stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 poz. 270 z późn. zm.) dalej p.p.s.a. wiążą zarówno sąd jak i organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Poddana ponownej kontroli sądowej zaskarżona decyzja Prezesa ZUS zawiera szczegółowe uzasadnienie z odniesieniem się do wszystkich przesłanek możliwości umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepis art. 28 ust. 1 i 2 ww. ustawy, a także wydanego na jej podstawie rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Ustalona przez organy sytuacja zdrowotna, osobista i majątkowa skarżącego, nie jest kwestionowana. Sytuacja ta, w zderzeniu z interesem publicznym w postaci zdolności do realizacji przez ZUS świadczeń oraz innych wydatków określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dawała podstawę, Prezesowi ZUS do odmowy umorzenia należności z tytułu składek, czemu dał wyraz w szczegółowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.