III SA/Lu 627/14

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 1 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. K., A. K., O. K. i G. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżąca złożyła oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 14 lipca 2014 r. Skarżąca wezwana do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, w zakreślonym terminie nadesłała wypełniony urzędowy formularz zaznaczając w nim, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu PPF skarżąca podniosła, że wnosi o przyznanie prawa pomocy z uwagi na trudną sytuację materialną, a także ze względu na skomplikowaną materię sprawy i nieznajomość przepisów prawa. Skarżąca wykazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trojgiem uczących się dzieci. Podała, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych, natomiast jej niepełnoletni syn jest właścicielem mieszkania o pow. [...] m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, która stanowi nieużytek rolny. Skarżąca zaznaczyła, że ona i jej mąż są osobami bezrobotnymi i nie uzyskują żadnych dochodów, utrzymują się dzięki pomocy przyjaciół. Skarżąca wskazała także wydatki rodziny, do których zaliczyła: koszt utrzymania mieszkania – [...] zł miesięcznie, energia elektryczna – ok. [...] zł rocznie, podatek rolny – [...] zł rocznie, podatek od nieruchomości – [...] zł rocznie, telefon + media – [...] zł miesięcznie, wizyty lekarskie – [...] zł rocznie, podręczniki + wyposażenie szkolne – [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 14 lipca 2014 r. skarżąca podkreśliła, że koszty związane z posiadaniem przez niepełnoletniego syna mieszkania i nieruchomości rolnej są pokrywane przez nią i męża. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 246 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Oświadczenie skarżącej zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości poniesienia kosztów postępowania w tej sprawie. Skarżąca wykazała we wniosku brak jakichkolwiek dochodów, jednakże nie wyjaśniła z jakich źródeł pokrywa konieczne koszty utrzymania pięcioosobowej rodziny, czy z uwagi na sytuację materialną rodziny korzysta ze środków pomocy społecznej. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikało też, czy skarżąca i jej mąż są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku. W związku z powyższym, na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z dnia 12 sierpnia 2014 r. wezwano skarżącą do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń odnoszących się do jej aktualnej sytuacji materialnej, w tym: zaświadczeń urzędu pracy o uznaniu skarżącej i jej męża za osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych skarżącej i jej męża obrazujących pełną historię (przelewy, wpłaty, wypłaty, saldo) z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia skarżącej z jakich źródeł pokrywa koszty utrzymania gospodarstwa domowego, leczenia, kształcenia dzieci oraz w przypadku korzystania z pomocy opieki społecznej, ostatnio wydanych w tym zakresie decyzji. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała trzy zaświadczenia urzędu pracy, decyzję MOPS z dnia [...] r., oświadczenie z dnia 22 sierpnia 2014 r. oraz listę operacji na własnym rachunku bankowym za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. Z zaświadczeń urzędu pracy z dnia [...] r. wynika, że skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od [...] r. oraz że członkom jej rodziny przysługuje prawo do świadczeń publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Z zaświadczenia urzędu pracy z dnia [...] r. wynika, że mąż skarżącej nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych. Decyzja MOPS z dnia [...] r. dotyczy przyznania synowi skarżącej będącemu właścicielem mieszkania dodatku mieszkaniowego wraz z ryczałtem na okres od 1 kwietnia do 30 września 2014 r. w łącznej kwocie [...] zł. Natomiast w oświadczeniu z dnia 22 sierpnia 2014 r. skarżąca podała, że wszystkie środki potrzebne jej rodzinie do funkcjonowania gospodarstwa domowego, leczenia, kształcenia dzieci uzyskuje dzięki rodzinie i przyjaciołom. Podnieść w tym miejscu należy, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 ( 1 pkt 2 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Założeniem instytucji prawa pomocy jest bowiem udzielenie pomocy stronie, która mimo dołożenia wszelkich starań nie jest w stanie zapewnić środków na opłacenie kosztów wszczętego postępowania sądowego. W świetle informacji przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikających z nadesłanych na wezwanie dokumentów stwierdzić należy, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącej. W ocenie referendarza mało wiarygodna jest podawana przez skarżącą informacja, że jej pięcioosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z pomocy rodziny i przyjaciół, zwłaszcza, gdy skarżąca nie podaje ani rodzaju, ani wielkości, ani częstotliwości tej pomocy. Oświadczenie skarżącej w tym względzie złożone w piśmie z dnia 22 sierpnia 2014 r. pozostaje częściowo sprzeczne z jej oświadczeniem złożonym w rubryce nr 9 urzędowego formularza PPF, w którym skarżąca podała, że są "skazani na łaskę przyjaciół, bez wsparcia rodziny". Mimo wezwania o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej męża z okresu ostatnich trzech miesięcy, skarżąca przesłała jedynie listę operacji ze swojego konta bankowego. Dokument ten nie jest wyciągiem bankowym, bowiem nie zawiera salda rachunku, w związku z czym nie wiadomo, jaki jest stan konta skarżącej na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o prawo pomocy. Należy również zauważyć, że skarżąca nie wyjaśniła z jakich środków dokonywała wpłat gotówkowych na swój rachunek bankowy (np. w dniu 23 kwietnia 2014 r. wpłata w wysokości [...] zł), w sytuacji gdy jak wykazuje we wniosku o prawo pomocy ani ona, ani jej mąż nie osiągają żadnych dochodów. Ponadto skarżąca, mimo wezwania, nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych męża, nie złożyła też w tym względzie żadnego oświadczenia. Zdaniem referendarza, gdyby mąż skarżącej faktycznie pozostawał bez pracy oraz jakichkolwiek dochodów, tak jak zostało to wykazane w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, to oczywistym jest, że zależałoby mu na posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. Aczkolwiek nie ma przymusu takiej rejestracji w urzędzie pracy, to zauważyć należy, że nie podejmując starań o uzyskanie statusu osoby bezrobotnej mąż skarżącej niejako "na własne życzenie" utracił możliwość pozyskania ewentualnych ofert pracy, odbycia stażu, czy szkolenia w różnych formach, co w świetle opisanej przez skarżącą sytuacji materialnej rodziny wydaje się co najmniej niezrozumiałe. Analiza oświadczeń skarżącej i przedstawionych przez nią dokumentów, prowadzi do wniosku, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawiła ona swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, pełny. Uznać należy, że skarżąca nie nadsyłając wszystkich żądanych dokumentów, składając sprzeczne oświadczenia, a także nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości, przedstawiła swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, w sposób nie odpowiadający rzeczywistości. Uniemożliwiło to referendarzowi ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe skarżącej poniesienia w niniejszej sprawie kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe, nie można ocenić, czy w sprawie zaistniały przesłanki przyznania stronie prawa pomocy, określone art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania tego prawa zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Z tych względów oraz na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec, jak na wstępie.