III SA/Lu 627/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K., A. K., O. K. i G. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - w zakresie wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 9 maja 2014 r. J. K., działając w imieniu swoim i małoletnich dzieci, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 1 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, motywując to faktem, że skarżąca nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w terminie ustawowym sprzeciw. W sprzeciwie zakwestionowała stanowisko referendarza o tym, że jej oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do przyznania prawa pomocy. Wskazała, że utrzymuje się z nieregularnej pomocy od przyjaciół w wysokości do 1.500 zł miesięcznie oraz z pomocy ojca w wysokości ok. 400 zł miesięcznie. Oświadczyła, że ani ona, ani mąż nie posiadają kont bankowych, więc nie mogą przedstawić wyciągów z tych kont. Wyprzedaje na aukcjach internetowych rzeczy domowe, zgromadzone podczas pobytu w Norwegii. Mąż skarżącej pracował legalnie przez 13 lat w Norwegii, obecnie jest w wieku przedemerytalnym i oczekuje na osiągnięcie wieku umożliwiającego uzyskanie emerytury z Norwegii. Rejestrowanie jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy byłoby w tej sytuacji bezcelowe, gdyż ze względu na wiek i stan zdrowia nie miałby możliwości znalezienia pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym , obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Na koszty sądowe w badanej sprawie w aktualnym jej stanie będzie składał się wpis od skargi w kwocie 100 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). W razie niepomyślnego dla skarżącego wyniku sprawy przed sądem pierwszej instancji i woli zaskarżenia orzeczenia może pojawić się konieczność uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszącego połowę kwoty wpisu, nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 ww. rozporządzenia). Koszty związane z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika nie dają się określić w sposób precyzyjny, bowiem zależą od indywidualnych ustaleń mocodawcy i pełnomocnika. W tym zakresie można opierać się tylko na szacunkach, posiłkując się wysokością stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Stawka minimalna przy tej wartości przedmiotu sporu wynosiłaby 240 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia). Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej, wynikająca z jej oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy przedstawia się następująco: Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trojgiem uczących się dzieci. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych, natomiast jej niepełnoletni syn jest właścicielem mieszkania o pow. 70,88 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 0,5100 ha, która stanowi nieużytek rolny. Skarżąca zaznaczyła, że ona i jej mąż są osobami bezrobotnymi i nie uzyskują żadnych dochodów, utrzymują się dzięki pomocy przyjaciół i rodziny. W sprzeciwie skarżąca wyjaśniła, że pomoc ta jest nieregularna i wynosi do 1.500 zł miesięcznie otrzymywanych od przyjaciół i ok. 400 zł miesięcznie otrzymywanych od ojca. Na dochód rodziny składa się również przyznany niepełnoletniemu synowi przez MOPS dodatek mieszkaniowy w kwocie 509,86 zł. Na wydatki rodziny, według oświadczenia skarżącej składają się: koszt utrzymania mieszkania – 780 zł miesięcznie, energia elektryczna – ok. 2.500 zł rocznie, podatek rolny – 131 zł rocznie, podatek od nieruchomości – 56 zł rocznie, telefon + media – 120 zł miesięcznie, wizyty lekarskie – 1.000 zł rocznie, podręczniki + wyposażenie szkolne – 2.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 14 lipca 2014 r. skarżąca podkreśliła, że koszty związane z posiadaniem przez niepełnoletniego syna mieszkania i nieruchomości rolnej są pokrywane przez nią i męża. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Przyznanie prawa pomocy wiąże się z dysponowaniem środkami publicznymi. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza rezygnację z należności publicznoprawnych, a przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu wiąże się z poniesieniem kosztów jego wynagrodzenia przez Skarb Państwa. Wyjątkowy charakter prawa pomocy i związane z nim dysponowanie środkami publicznymi każą podchodzić z należytą rozwagą do oceny wniosków o przyznanie prawa pomocy. Podstawowym warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskującego, że spełnia określone w ustawie przesłanki. Nie ma możliwości rozważnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy jeśli nie podejmuje on rzetelnej współpracy z sądem a swoją sytuację opisuje w sposób przeczący zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Oświadczenia skarżącej co do stanu finansów rodziny budzą zasadnicze wątpliwości. Przede wszystkim zasady logiki i doświadczenia życiowego nie pozwalają uznać za wiarygodne oświadczeń skarżącej w kwestii źródeł dochodu rodziny. O ile wiarygodnym może być twierdzenie o wsparciu uzyskiwanym od najbliższej rodziny w kwocie ok. 400 zł, jest to bowiem zjawisko naturalne w naszym społeczeństwie, o tyle nie jest możliwe zaakceptowanie twierdzeń skarżącej, jakoby otrzymywała pomoc ze strony bliżej nieokreślonych przyjaciół i to w takiej wysokości, która pozwala zbilansować budżet domowy. Wysokość miesięcznych wydatków rodziny oszacowana na podstawie oświadczeń skarżącej, bez uwzględnienia wydatków na wyżywienie, ubranie, środki czystości i higieny, kształtuje się w kwocie 1.300-1.400 zł miesięcznie. Wiarygodne dochody mające służyć pokryciu tych kosztów to nieco ponad 900 zł (pomoc ojca i dodatek mieszkaniowy). Pozostała kwota – 400-500 zł musiałaby pochodzić od bliżej nieokreślonych przyjaciół. Pojawia się pytanie, na które wobec enigmatycznych oświadczeń skarżącej nie da się udzielić jednoznacznej odpowiedzi, skąd rodzina bierze środki na pozostałe, bieżące koszty niezbędnego utrzymania (wyżywienie, ubranie, środki czystości i higieny). Doświadczenie życiowe wskazuje, że nawet nader skromnie żyjąca czteroosobowa rodzina potrzebowałaby na ten cel przynajmniej ok. 2.000 zł miesięcznie. Nie da się logicznie i w zgodzie z doświadczeniem życiowym zaakceptować stwierdzenia, że przyjaciele rodziny skarżącej są skłonni wspierać ją regularnie kwotami tak dużej wysokości. Trzeba podkreślić, że pomoc ta musiałaby mieć charakter regularny i stały, bowiem ani skarżąca, ani jej mąż nie pracują (mąż nie jest nawet zarejestrowany jako osoba bezrobotna). Tym bardziej trudno zaakceptować wiarygodność takich oświadczeń. Oświadczenia skarżącej w zakresie źródeł dochodu rodziny są nierealne i całkowicie sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Budzą uzasadnione podejrzenia co do wiarygodności i mogą wskazywać na istnienie innych źródeł dochodu, których skarżąca nie chce ujawnić. Brak współpracy skarżącej przy wiarygodnym ustaleniu jej rzeczywistych możliwości finansowych widać również w odniesieniu do kwestii kont bankowych. Przedstawiony na żądanie referendarza wydruk z konta zawiera wykaz transakcji, ale nie pozwala na ustalenie salda na koncie. Oświadczenie skarżącej, że wpłata gotówkowa w kwocie 1.400 zł pochodzi od "przyjaciela, który chciałby zachować anonimowość" budzi zasadnicze zastrzeżenia. Jeżeli skarżąca domaga się od państwa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i pokrycia z budżetu państwa kosztów pomocy profesjonalnego pełnomocnika, to musi wykazać zdecydowanie więcej dobrej woli i staranności w uwiarygodnieniu swoich oświadczeń. Zasłanianie się wolą zachowania "anonimowości" przyjaciela zdecydowanie nie jest działaniem budzącym zaufanie co do wiarygodności oświadczeń strony. Wszystkie przedstawione wyżej wątpliwości prowadzą do konkluzji, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób wiarygodny. W tej sytuacji nie można przyjąć, aby skarżąca skutecznie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Złożone oświadczenia budzą zasadnicze wątpliwości co do ich wiarygodności i nie pozwalają na pełną ocenę sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej oraz jej rodziny. Skoro tak, należało odmówić przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.