III SA/Lu 63/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek i odsetek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje adwokatowi F. P. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnegon z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...]zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym [...] zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku Z. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...]zł. Organ ustalił, że wniosek skarżącej z dnia [...] o umorzenie należności w trybie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie mógł być pozytywnie załatwiony z następujących względów: - zadłużenie powstało z uwagi na nieterminowe zgłoszenie się do ubezpieczenia społecznego rolników wnioskodawczyni i jej małżonka; - w gospodarstwie nie wystąpiły żadne zdarzenia losowe, które miałyby wpływ na pogorszenie się zdolności płatniczych strony; - składki na ubezpieczenie są własnym wkładem na przyszłą emeryturę i ich opłacanie jest obowiązkiem, a nie prawem ubezpieczonego; - w dniu [...] strona wniosła o utrzymanie układu ratalnego z dnia [...] (oznaczało to, że strona wiedziała o istniejącym zadłużeniu); - M. , syn wnioskodawczyni ma przyznaną rentę rodzinną po zmarłym ojcu (na podstawie decyzji z dnia [...]. świadczenie to przyznano do dnia [...]); - zarządzanie budżetem domowym powinno zmierzać do zapewnienia płynności finansowej gospodarstwa umożliwiającej wywiązywanie się ze wszystkich zobowiązań, w tym z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ nadmienił przy tym, że szczegółowe przesłanki negatywnego rozstrzygnięcia określono w decyzji z dnia [...] W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. P. zarzuciła m.in., że nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu dzieci i nie jest w stanie uregulować powstałego zadłużenia wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy Ubezpieczenia Społecznego Rolników lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. W myśl art. 41a ust. 2 cytowanego przepisu, Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik może także, z urzędu, umorzyć część lub całość należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności, oraz brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności; 2) dłużnik zmarł, nie pozostawiając majątku, z którego można by dochodzić należności, i jednocześnie nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności; 3) kwota należności nie przekracza pięciokrotnej wartości upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty postępowania egzekucyjnego. Umorzenie składek powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej zostały umorzone składki, oraz powoduje umorzenie należnych Kasie kosztów upomnienia (art. 41a ust..3 ustawy). Z treści powyższych przepisów wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania administracyjnego jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie naruszono wskazane reguły postępowania. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie zebrano wyczerpująco całego materiału dowodowego, nie poddano go ocenie i w efekcie nie ustalono dokładnie stanu faktycznego sprawy i nie wyjaśniono wszystkich okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy (przede wszystkim rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony skarżącej). Rolą sądu administracyjnego nie jest wyręczanie organu administracji publicznej w ustalania stanu faktycznego sprawy i prowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego łącznie z oceną zgromadzonego materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powyższych przepisów prawa i jej uchylenie w tej sytuacji było konieczne. Mąż skarżącej zmarł w dniu [...] Skarżąca prowadzi z synem dwuosobowe gospodarstwo domowe. Organ nie wskazał źródła ponoszonych przez skarżącą wydatków wynoszących około [...] zł miesięcznie i służących zaspakajaniu podstawowych potrzeb koniecznych dla codziennej egzystencji, takich jak: koszty utrzymania domu, koszty wyżywienia. Nie ustalił w jaki sposób skarżąca pokrywa koszty utrzymania siebie i pozostającego na jej wyłącznym utrzymaniu syna M. w wieku 19 lat, poza spostrzeżeniem, że synowi przyznano rentę rodzinną po zmarłym ojcu (bez wskazania wysokości tego rodzaju świadczenia). Skarżąca twierdzi, że nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu swoich dzieci. Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne i korzysta z dopłat do gruntów z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Organ nie poczynił jednak ustaleń w przedmiocie powierzchni gospodarstwa rolnego należącego do skarżącej i nie wyjaśnił jakie dochody (z tytułu płatności do gruntów oraz uprawy zboża) przynosi to gospodarstwo. Organ dysponował wynikami wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] z udziałem skarżącej. Mimo to nie dokonał analizy informacji zawartych w protokole z wizytacji w gospodarstwie rolnym przeprowadzonej na potrzeby ustalenia sytuacji materialno – bytowej dłużnika KRUS. Nie odniósł się też do wszystkich składanych w toku całego postępowania administracyjnego wyjaśnień skarżącej na temat jej sytuacji materialnej. W rezultacie nie poczynił ustaleń w przedmiocie zdolności i możliwości płatniczych strony skarżącej w porównaniu do całkowitej kwoty zadłużenia. Oznacza to, że zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem arbitralnym. Taką ocenę potwierdza dodatkowo argumentacja podniesiona w uzasadnieniu stanowiska Prezesa KRUS. sprowadzająca się w istocie do ogólnikowego stwierdzenia, że zadłużenie powstało z powodu zbyt późnego zgłoszenia wnioskodawczyni i jej małżonka do ubezpieczenia społecznego rolników, że opłacanie składek na przyszłą emeryturę jest obowiązkiem, a nie prawem ubezpieczonego, że nie wystąpiły żadne zdarzenia losowe pogorszające możliwości płatnicze strony i sprawa zapewnienia płynności finansowej (w tym regulowania składek) jest kwestią właściwego zarządzania budżetem domowym. W tych okolicznościach przedwczesną i wadliwą była odmowa zastosowania przez Prezesa KRUS w trybie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu zaległych składek i odsetek za zwłokę. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy rzeczą organu będzie uwzględnienie powyższych uwag. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. O wynagrodzeniu należnym profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącej Sąd orzekł na mocy art. 250 § 1 cyt. wyżej ustawy.