III SA/Lu 634/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca) Sędziowie: WSA Anna Strzelec WSA Iwona Tchórzewska Protokolant: Asystent sędziego Radosław Kot po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2020 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2019 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił K. J. (dalej: "skarżąca") umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych w łącznej wysokości 549 543,76 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne - w łącznej kwocie 448 777,46 zł, w tym z tytułu: - składek za okres styczeń 2011 r. – kwiecień 2012 r. w kwocie 254 353,46 zł, - odsetek w kwocie 104 549,00 zł, liczonych na dzień 22 maja 2019 r. przypadających od wyżej wymienionych składek, - odsetek w kwocie 89 875,00 zł, liczonych na dzień 22 maja 2019 r. od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 218 212,64 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne – w łącznej kwocie 48 425,00 zł, w tym z tytułu: - odsetek w kwocie 48 425,00 zł, liczonych na dzień 22 maja 2019 r. od składek za okres kwiecień 2011 r. – kwiecień 2012 r. w części finansowanej przez ubezpieczonych, w kwocie 122 559,13 zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – w łącznej kwocie 52 341,30 zł, w tym z tytułu: - składek za okres kwiecień 2011 r. – kwiecień 2012 r. w kwocie 37 356,30 zł, - odsetek w kwocie 14 805,00 zł, liczonych na dzień 22 maja 2019 r. przypadających od wyżej wymienionych składek. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na następujące okoliczności sprawy. Decyzją z [...] maja 2015 r. Zakład przeniósł na skarżącą odpowiedzialność za zobowiązania płatnika I. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. z tytułu składek. Decyzja ta została następnie zmieniona decyzją z [...] lipca 2015 r. w której ustalono, że skarżąca odpowiada za zaległości: - na ubezpieczenia społeczne za okres styczeń 2011 – kwiecień 2012 r., - na ubezpieczenie zdrowotne za okres kwiecień 2011 – kwiecień 2012 r., - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres kwiecień 2011 – kwiecień 2012 r. Wyrokiem z 7 listopada 2018 r. w sprawie sygn. akt III AUa [...] Sąd Apelacyjny w L. III Wydział oddalił apelację skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego w L. z 29 grudnia 2017 r., sygn. akt VIII U [...], potwierdzającego solidarną odpowiedzialność skarżącej jako członka zarządu za zaległości z tytułu nieopłaconych składek przez i tym samym utrzymał w mocy decyzję zmieniającą z dnia [...] lipca 2015 r. We wniosku z [...] maja 2019 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu o umorzenie należności, wynikających z decyzji o przeniesieniu na nią odpowiedzialności za zobowiązania spółki I. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że nie jest w stanie kontynuować spłaty należności w ramach zawartego [...] lutego 2019 r. układu ratalnego. Odmawiając skarżącej umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych organ ustalił, że skarżąca zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w [...] Spółka z o. o. z wynagrodzeniem miesięcznym 2 774,96 zł brutto i razem z mężem jest wspólnikiem tej Spółki. Jest również wspólnikiem (99 udziałów) M. Spółki z o.o., której działalność została zawieszona od 1 czerwca 2019 r. Skarżąca prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe. Mąż od 1 czerwca 2019 r. osiąga wynagrodzenie w wysokości 1 633,78 zł z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu w [...] Spółka z o.o. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem określone zostały na kwotę 978,80 zł. Dodatkowo regulowane są również zobowiązania z tytułu podatków i zaległego czynszu w łącznej kwocie 459,43 zł Rata kredytu około 1 200 zł spłacana jest z rachunku bankowego męża. Organ wskazał, że suma ponoszonych przez skarżącą i jej męża kosztów utrzymania i zobowiązań wynosi 3 915,84 zł miesięcznie i przewyższa kwotę udokumentowanych dochodów, które wynoszą ok. 3 700 zł Organ wyjaśnił, że skarżąca jest współwłaścicielką mieszkania i garażu położonego w L. przy ul. [...]. Na tych nieruchomościach zostały zabezpieczone wierzytelności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W księgach wieczystych ujawnione zostały również zabezpieczenia na rzecz innych wierzycieli. Zgodnie z informacją z bazy danych Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców skarżąca nie posiada pojazdów zarejestrowanych na jej nazwisko. Organ stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z powodu całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300), dalej jako "u.s.u.s.". Organ odniósł się do wszystkich przesłanek i wyjaśnił, dlaczego żadna z nich nie jest spełniona. Zwrócił uwagę, że skarżąca w dalszym ciągu uzyskuje dochód oraz jest współwłaścicielem nieruchomości, które mogą stanowić źródło egzekucji. Ponadto organ wskazał, że odstąpiono od oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek i odsetek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy u systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na fakt, iż zadłużenie skarżącej dotyczy należności z tytułu składek za pracowników zatrudnianych przez I. Spółka z o. o. Zdaniem organu w sprawie został należycie wyważony interes społeczny i słuszny interes obywatela. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a poprzez niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony; b) naruszeniu art. 77 k.p.a poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i przyjęcie, iż wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek oraz nieprzyjęcie przez organ, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; 2. przepisów prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019, poz. 300), a mianowicie: a) art. 28 ust. 2 w zw. z art. 30 ustawy poprzez nieuwzględnienie możliwości rozważenia przez organy orzekające dopuszczalności zastosowania art. 28 ustawy wobec pozostałych elementów składających się na ustawowo zdefiniowane pojęcie "należności z tytułu składek", w tym np. odsetek czy innych kosztów; b) art. 28 ust. 3 pkt. 6 ustawy poprzez przyjęcie istnienia możliwości uzyskania w toku postępowania egzekucyjnego kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem skarżącej organ nie dokonał żadnej analizy jej sytuacji majątkowej, osobistej, zdrowotnej oraz nie ustalił, czy prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie spowoduje jeszcze większego zagrożenia finansowego i życiowego jej rodziny. Organ nie zauważył, że udziały skarżącej w M. Spółce z o. o. zostały zajęte. Organ pominął również, że nieruchomości, będące własnością skarżącej zajęte są przez komorników, bank oraz inne instytucje. Skarżąca podniosła, że organ pominął także stan zdrowia skarżącej oraz sytuację związaną z chorobą psychiczną męża. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami. Decyzja dotyczy składek za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych. Materialnoprawną podstawę powyższej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" lub "u.s.u.s.". Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2). W niniejszej sprawie zobowiązania skarżącej wobec ZUS zostały określone w decyzji z [...] maja 2015 r., zmienionej następnie decyzją z [...] lipca 2015 r., ustalającą, że skarżąca – jako prezes zarządu I. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. – ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzja określa kwoty zaległości wraz z odsetkami oraz okresy, których dotyczą zobowiązania. Z ustaleń organu wynika, że zarówno odwołanie skarżącej do Sądu Okręgowego w L. (sprawa sygn. akt VIII U [...]), jak i apelacja skarżącej od tego wyroku do Sądu Apelacyjnego w L. (sprawa sygn. akt III AUa [...]) zostały oddalone. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca odpowiada za zaległości spółki z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Wysokość zaległości (w tym odsetek) oraz okresy, za które ustalona została odpowiedzialność skarżącej nie są kwestionowane. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Organ odniósł się do wszystkich wskazanych w at. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek i prawidłowo ustalił, że żadna z nich w sprawie niniejszej nie zachodzi. Jest oczywiste, że w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy. Prawidłowe jest także ustalenie organu, że w przypadku objętych decyzją zaległości, stanowiących zobowiązania spółki, za które skarżąca odpowiada na podstawie decyzji ustalającej jej odpowiedzialność jako członka zarządu spółki, nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2, 3, 4 i 4b ustawy. Wynika to bowiem z istoty odpowiedzialności skarżącej. Jeśli chodzi o przesłankę określoną w art. 28 ust. 3 pkt 4a, to również – z uwagi na wysokość należności, przekraczającą 500 tys. zł – jest oczywiste, że wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie jest więc spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Prawidłowe jest także stanowisko organu, że w sprawie nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zatem nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy. Bezpodstawny jest zarzut skarżącej, że organ naruszył ten przepis przez przyjęcie istnienia możliwości uzyskania w toku egzekucji kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ ustalił bardzo dokładnie stan majątkowy skarżącej i wskazał, że skarżąca jest współwłaścicielką mieszkania w L. przy ulicy [...] o powierzchni 75,69 m2 oraz garażu w L. przy ulicy [...] o powierzchni 16,18m2, na których to nieruchomościach ZUS dokonał zabezpieczenia należności wynikających z zobowiązania objętego wnioskiem o umorzenie należności. Skarżąca posiada stały dochód, otrzymuje bowiem wynagrodzenie za pracę w kwocie 2774,96 zł brutto. Organ ustalił, że skarżąca jest zatrudniona na czas nieokreślony w I. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. i jest jednocześnie wspólnikiem tej spółki. Ponadto organ ustalił, że skarżąca posiada 99 udziałów w M. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L., której działalność od 1 czerwca 2019 r. została zawieszona. Skarżąca posiada zatem określony majątek i stały dochód, który może być przedmiotem egzekucji. Ustaleń tych skarżąca skutecznie nie podważyła. Wbrew zarzutom skarżącej organ rozważył należycie i samodzielnie przesłankę określoną w art. 28 ust. 3 pkt 6. Okoliczność, że organ nie porównał spodziewanych kosztów egzekucji z majątkiem skarżącej (nie przedstawił w tym zakresie stosownych obliczeń, jak zarzuca skarżąca) nie podważa oceny organu. Należy podkreślić, że w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wskazano na oczywistość faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Chodzi zatem o sytuacje widocznej, oczywistej dysproporcji majątku nadającego się do egzekucji i spodziewanych kosztów egzekucyjnych. Wielkość majątku skarżącej na taką oczywistość nie wskazuje. Zajęcie udziałów skarżącej w spółce M. , a więc jednym ze składników majątku skarżącej, w trybie zabezpieczenia w sprawie toczącej się przed sądem powszechnym, na co skarżąca powołała się w skardze, w żaden sposób nie przesądza, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Także zbycie udziałów w drugiej spółce po wydaniu decyzji przez organ nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości stanowiska organu. Ustalając sytuację materialną skarżącej pod kątem przesłanek całkowitej nieściągalności organ przeanalizował także wszystkie przedłożone przez skarżąca dokumenty dotyczące dochodów, wydatków i zobowiązań. W szczególności podkreślił, że miesięczne wydatki, określone przez skarżącą, w tym spłata różnych zobowiązań, przewyższają wykazane dochody skarżącej i jej męża. Może to wskazywać na wyższe niż deklarowane możliwości płatnicze skarżącej, a w konsekwencji na możliwość egzekwowania należności. Z tych przyczyn organ prawidłowo stwierdził spełnienia przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdzenie, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności dawało organowi podstawę do odmowy umorzenia należności. Bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 28 ust. 2 w zw. z art. 30 u.s.u.s. przez nieuwzględnienie możliwości zastosowania art. 28 do pozostałych elementów należności z tytułu składek w tym np. odsetek czy innych kosztów. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika wprost i w sposób niebudzący wątpliwości, że organ rozważył dopuszczalność umorzenia należności, na którą składają się zarówno zaległe składki za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, jak i odsetki od składek finansowanych przez ubezpieczonych. Organ nie stosował w rozpoznawanej sprawie art. 30 u.s.u. i nie powoływał się na wyłączenia określone w tym przepisie. Organ wskazał natomiast, że do zobowiązań, za które odpowiada skarżąca nie ma zastosowania przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a w konsekwencji także rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365 z późn. zm.). Stanowisko organu jest w tym zakresie prawidłowe, zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy wskazanym wyżej rozporządzeniu. Dopuszczalność umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności dotyczy tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami, co nie zachodzi w sprawie niniejszej, skarżąca odpowiada bowiem za składki za zatrudnionych pracowników, którzy nie są płatnikami tych składek. Nie jest zatem uzasadnione powoływanie się przez skarżącą na jej trudną sytuację materialną, a także rodzinną, wynikającą z choroby męża oraz stan zdrowia skarżącej, a więc okoliczności, mające na celu wykazanie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a ustawy. Bezpodstawne są też w konsekwencji zarzuty, że organ nie poczynił w tym zakresie dostatecznych ustaleń i odmawiając umorzenia należności nie uwzględnił podnoszonych przez skarżącą okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącej i jej męża oraz trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z istnienia innych jeszcze zobowiązań. Bezpodstawne są zarzuty dotyczące wadliwego zastosowania przez organ konstrukcji uznania administracyjnego. Należy wyjaśnić, że konstrukcja unormowania zawartego w art. 28 u.s.u.s. daje organowi prawo umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie zobowiązując jednak Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. W rozpoznawanej sprawie organ nie stwierdził istnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust 3 u.s.u.s., nie stosował zatem uznania administracyjnego. W ocenie sądu organ nie naruszył również przepisów art. 7, 8 i 77 kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie: "k.p.a."). Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, zebrał pełny materiał dowodowy, rozpatrzył go wszechstronnie i ocenił zgodnie z art. 80 k.p.a. Wszechstronnie przeanalizował sytuację materialną skarżącej w odniesieniu do przesłanek zdefiniowanych jako całkowita nieściągalność należności i wskazał, że możliwe jest skuteczne dochodzenie należności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącą oraz w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Uzasadnienie decyzji zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).