III SA/Lu 67/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Referent Monika Kutarska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi R.K. na postanowienie Prorektora [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o ukończeniu studiów doktoranckich 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Prorektora [...] Uniwersytetu [...] na rzecz R.K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Rektor [...] Uniwersytetu [...] zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] na podstawie art. 151 § 1 w związku z art. 126 k.p.a., po rozpatrzeniu zażalenia od postanowienia Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia [...] listopada 2007 r. znak [...] o odmowie wydania zaświadczenia ukończenia studiów doktoranckich, odmówił uchylenia ww. postanowienia. W uzasadnieniu organ podał, że zażaleniem z dnia 24 listopada 2007 r. R. K. [...] zaskarżyła postanowienie Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia [...] listopada 2007 r. znak [...] o odmowie wydania zaświadczenia ukończenia studiów doktoranckich. W postanowieniu organu pierwszej instancji popełniono wprawdzie błąd formalny przez powołanie się na nieobowiązujący akt prawny, rozporządzenie MENiS z dnia 25 maja 2005 r., jednak nie ma to większego znaczenia dla sprawy, bowiem stan faktyczny wskazuje, że postanowienie zostało wydane prawidłowo. Jakkolwiek należy stwierdzić, że niezłożenie pracy doktorskiej zgodnie z obowiązującym w [...] Regulaminem studiów doktoranckich (§ 13 pkt 4 regulaminu) nie stanowi warunku zaliczenia semestru/roku, to R. K. [...] nie wypełniła wszelkich obowiązków uczestnika studiów doktoranckich, a przede wszystkim nie uzyskała zaliczenia z seminarium doktoranckiego u ks. Prof. [...], do czego była zobowiązana programem studiów. W takim stanie rzecz nie może otrzymać świadectwa ukończenia studiów doktoranckich. Na postanowienie z dnia [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia z dnia [...] listopada 2007 r. R. K. [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 7 w zw. art. 77 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez pobieżne uzasadnienie swego rozstrzygnięcia w zakresie przywołanego postanowienia, co uniemożliwia prawidłowe zrozumienie jego treści, a w konsekwencji wydanie błędnej i nietrafnej decyzji, naruszenie art. 6, 8, 9 i 10 k.p.a. poprzez błędne poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na jej prawa i obowiązki będące przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego. Skarżąca wskazała, że decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. (prawidłowa data [...] czerwca 2006 r.) znak [...] uzyskała przedłużenie studiów doktoranckich do 14 lutego 2007 r. W tym okresie został znowelizowany regulamin studiów doktoranckich, z którego brzmienia wynikało, że od owego momentu złożenie rozprawy doktorskiej nie stanowi warunku zaliczenia ostatniego semestru studiów; z kolei po ukończeniu studiów doktoranckich doktorant otrzymuje świadectwo ukończenia ich. W tym stanie rzeczy skarżąca była pewna, że uzyska wspomniane świadectwo o ukończeniu studiów doktoranckich. W związku z powyższym skarżąca wystąpiła o wydanie ww. świadectwa o ukończeniu studiów doktoranckich, ponieważ wypełniła wszystkie wymogi określone przedmiotowym regulaminem. Jednakże dotychczas nie doręczono jej tego dokumentu. Jednocześnie decyzją Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia [...] lipca 2007 r. skreślono ją z listy studentów. Wobec tego skarżąca złożyła - w stosownym terminie - odwołanie od decyzji o skreśleniu jej z listy studentów doktorantów i jednocześnie wniosek o wydanie jej przedmiotowego świadectwa. Jednakże w decyzji z dnia [...] września 2007 r. znak [...] - bez podania podstaw prawnych i omówienia przyczyn rozstrzygnięcia - odmówiono jej wydania takiego dokumentu wobec "braku podstaw prawnych i formalnych", nie wnikając, czy złożyła środek zaskarżenia i nie wyjaśniając dogłębnie jej żądań (wbrew brzmieniu art. 50 § 1 k.p.a.). Natomiast z treści przedmiotowego odwołania wynikało jasno, że skarżąca jest niezadowolona z wydanej decyzji i ma zastrzeżenia co do trafności wydanego rozstrzygnięcia. Na skutek złożenia przez R. K. [...] środka zaskarżenia, decyzją Prorektora [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2007 r. znak [...] stwierdzono nieważność decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia [...] września 2007 r. z uwagi na niewłaściwą formę wydanego rozstrzygnięcia. W tym stanie, wobec unieważnienia decyzji, skarżąca ponownie wystąpiła o wydanie zaświadczenia o ukończeniu studiów doktoranckich, w następstwie czego Kierownik Studiów Doktoranckich postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. ponownie odmówił wydania świadectwa ukończenia studiów doktoranckich. Organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie niewykonaniem przez skarżącą obowiązków w ramach przedłużonych jej studiów doktoranckich. Skarżąca na marginesie wspomniała, że niejednokrotnie przygotowywała na seminarium zadane prace ponad zakreślone ramy, w grudniu 2007 r. uczestniczyła w Konferencji organizowanej przez ks. dr hab. [...] o nazwie [...], a ponadto przekazała ks. dr hab. [...] do opublikowania w zbiorczej pracy artykuł dotyczący jej pracy doktorskiej. W dniu 19 grudnia 2007 r. uzyskała tytuł prokuratora. Po wniesieniu przez skarżącą zażalenia Prorektor [...] Uniwersytetu [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. znak: [...] odmówił uchylenia postanowienia Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia [...] listopada 2007 r. Skarżąca stwierdziła, że miała udzielane informacje, iż już wypełniła wszystkie obowiązki uczestnika studiów doktoranckich. Gdyby wiedziała, że ma obowiązek uzyskać jeszcze jakieś zaliczenie, to z pewnością by je uzyskała lub przynajmniej usiłowała uzyskać. Tymczasem dotąd nikt o tym warunku nic nie mówił. Poza tym ukończyła już cztery lata studiów doktoranckich. Przez te wszystkie lata uczestniczyła w zjazdach na seminariach doktoranckich, nawet już po przeprowadzeniu się do Warszawy. Od zmiany regulaminu studiów nie wiedziała, na jakich zasadach funkcjonuje, bowiem niejednokrotnie udzielano jej sprzecznych informacji, zaś wydawane decyzje też odbiegały od bezpośrednich ustaleń. Zastanawiającym jest, dlaczego organ nie zakreślił terminu do wypełnienia określonych obowiązków. Dopiero gdy skarżąca miałaby jasno sprecyzowane obowiązki i zakreślony termin ich realizacji i nie wykonałaby ich, to wówczas [...] mógłby ją skreślić z listy studentów studiów doktoranckich. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Uwzględnienie skargi następuje między innymi w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Prawidłowe rozstrzygnięcie przez organ administracji publicznej indywidualnej sprawy, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm materialnoprawnych, uzależnione jest od uprzedniego dokładnego ustalenia żądania strony art. 9 kpa , a następnie ustalenie stanu faktycznego, zgromadzenia materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego rozważenia i oceny, w myśl zasad określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż nastąpiło naruszenie przepisów postępowania , które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 207 ustawy z dnia 27 lipca2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 05.165.1365) przepisy ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio m.in. do decyzji podejmowanych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach doktorantów. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma zapewnić tylko minimum procedury, niezbędnej do załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej i przyjętych w niej zasad komunikowania o rozstrzygnięciach uczelni (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2002 r. , sygn. I SA 106/02, wyrok NSA z 12 czerwca 2007 r. sygn. I SA 2521/00. Uwzględniając powyższe uwagi, to w niniejszej sprawie nie można uznać by organ Szkoły Wyższej wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o ukończeniu studiów doktoranckich zastosowały w minimalnym zakresie zasady postępowania administracyjnego. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na żądanie, z którym R. K. [...] wystąpiła do rektora tj. wydanie świadectwa ukończenia studiów doktoranckich. Po raz pierwszy wniosek tej treści widnieje w piśmie z dnia 11 stycznia 2007 r. skierowanym do Rektora [...] Uniwersytetu [...]. Kolejne pisma zawierające to samo żądanie kierowane były i do Rektora [...] i Kierownika Studiów Doktoranckich [...] , nosiły daty: 4 luty 2007 r., 19 lipca 2007 r., 4 października 2007 r. i 24 listopada 2007r. W pismach tych skarżąca domagała się wydania dokumentu, którym jest świadectwo ukończenia studiów. Jednocześnie w pismach z dnia 19 lipca 2007 r. i 24 listopada 2007 r. podnosiła, iż wypełniła wszystkie obowiązki studenta IV roku studiów doktoranckich, co powinno skutkować wydaniem świadectwa. Argumentację tą powtarzała również w odwołaniu od decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] i zażaleniu na postanowienie Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia [...] listopada 2007 r. Organ I i II instancji potraktowały pisma skarżącej jako wniosek o wydanie zaświadczenia o ukończeniu studiów doktoranckich złożone w trybie art. 219 kpa. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy Wyższej Szkoły nie ustaliły rzeczywistej treści żądania zawartego w pismach skarżącej. Art. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2005 r. Nr 164, poz. 136) określił uprawnienie uczelni do wydawania dyplomów państwowych ukończenia studiów, potwierdzających uzyskanie tytułu zawodowego oraz świadectw ukończenia studiów doktoranckich, studiów podyplomowych i kursów dokształcających. Zaś art. 167 ustawy stanowi, iż absolwenci studiów otrzymują dyplomy państwowe ukończenia studiów wyższych, potwierdzające uzyskanie odpowiedniego tytułu zawodowego. Absolwenci studiów doktoranckich, studiów podyplomowych i kursów dokształcających otrzymują świadectwa ukończenia tych studiów lub kursów. Za datę ukończenia studiów ustawa przewiduje datę złożenia egzaminu dyplomowego. Regulamin studiów doktoranckich w [...] Uniwersytecie [...] , który wszedł w życie 1 października 2005r. w § 21 przewiduje, że doktorant, który wypełnił wszystkie obowiązki wynikające z programu studiów uzyskuje świadectwo ukończenia studiów doktoranckich. Należy również zwrócić uwagę na uregulowanie prawne zawarte w § 7 pkt 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni, zgodnie z którym kierownik studiów doktoranckich podejmuje decyzję w sprawie zaliczenia kolejnych lat studiów doktoranckich. Organ w decyzji przywołał art. 219 kpa, zgodnie z którym organ administracji wydaje zaświadczenia na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Organ obowiązany jest wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 § 1 k.p.a.), przy czym organ, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 218 § 2 k.p.a.). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, organ nie ustalił faktycznej treści żądania R. K. [...]. Z jej pism można wywnioskować, iż domaga się wydania dokumentu ukończenia studiów doktoranckich, a także potwierdzenia ukończenia czwartego roku studiów. Organ zaś uznał, że żądanie jej ogranicza się do wydania zaświadczenia. Taki sposób procedowania stanowi istotne naruszenie zasad rządzących postępowaniem administracyjnym. Naczelną zasadą tego postępowania jest wyrażona w art. 7 kpa zasad prawdy obiektywnej. Z zasady tej wynika m.in. obowiązek ustalenia treści żądania strony w przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek. Żądanie to wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, jego treść pozwala na wyznaczenie stosownej normy prawa materialnego lub normy prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego. Zatem organ jest zobowiązany z urzędu podjąć czynności wyjaśnienia treści rzeczywistego żądania strony (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2005, s. 68-69). Obowiązek taki wynika również z zawartej w art. 9 kpa zasady udzielania stronom przez organ informacji faktycznej i prawnej. Obowiązek udzielania informacji obejmuje cały tok postępowania od wszczęcia do zakończenia decyzją. Odgrywa on szczególne znaczenie w stosunkach Szkoła Wyższa – student - przy czym student w rozumieniu również kandydata studiów doktoranckich (niezależnie od stopnia studiów i jego charakteru), gdyż szczegółowe zasady funkcjonowania uczelni nieuregulowane w ustawie określa statut ( art. 17 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym). Statut jest aktem wewnętrznym uczelni kształtującym prawa i obowiązki studentów. Ten akt władztwa zakładowego o charakterze ogólnym jak i sama ustawa, może nastręczać studentowi trudności interpretacyjnych w rozumieniu jego uprawnień i obowiązków wobec uczelni. Dlatego, szczególnie w okresie przejściowym gdy wchodzi w życie nowa ustawa (a ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie poszczególnych uregulowań wchodziła w życie w czterech terminach) oraz nowo uchwalony statut, szkoła wyższa powinna udzielać studentowi niezbędnych wyjaśnień i pouczeń co do jego aktualnych obowiązków i praw na danym etapie nauki. Tym bardziej, iż jak wynika z pism skarżącej, nie ma ona świadomości, które przepisy dawnej czy nowej ustawy mają w jej przypadku zastosowanie. Dlatego też, organ uczelni powinien ustalić, czy żądanie R. K. [...] obejmuje wniosek o wydanie przez kierownika studiów doktoranckich decyzji o zaliczenie IV roku studiów doktoranckich (§ 9 pkt 3 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2006 r. Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego) czy też domaga się wydania przez uczelnię świadectwa ukończenia studiów doktoranckich (art. 6, art. 167 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym; § 21 regulaminu studiów doktoranckich [...]), czy też, tak jak to przyjęły organy uczelni jej żądanie dotyczy wydania zaświadczenia o ukończeniu studiów doktoranckich. Wyjaśnienie żądania skarżącej umożliwi organowi uczelni zastosowanie właściwych przepisów prawa procesowego i materialnego. W szczególności zaś, organ będzie mógł wyjaśnić czy sprawa objęta wnioskiem dotyczy sprawy o charakterze indywidualnym i czy jej rozstrzygnięcie jest dopuszczalne w drodze decyzji indywidualnej. Bez podjęcia stosownych czynności wyjaśniających organ nie mógł stwierdzić, że zachodzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Na marginesie jedynie należy zauważyć, iż sam organ odmawiając wydania zaświadczenia ukończenia studiów doktoranckich w uzasadnieniu swojej decyzji powołuje okoliczności, które mają znaczenie przy podjęciu decyzji o zaliczeniu kolejnych lat studiów doktoranckich. Sąd również nie mógł ustalić podstawy prawnej rozstrzygnięcia organu II instancji. Przywołany przepis art. 151 § 1 bez wskazania ustawy nie mógł zostać poddany kontroli sądu, co do prawidłowości jego zastosowania w okolicznościach faktycznych sprawy. Odniesienie się do merytorycznych zarzutów przedstawionych w skardze jest przedwczesne z uwagi na powyższe uchybienia. Rozpatrując ponownie sprawę R. K. [...], organ odwoławczy ustali przedmiot żądania strony, przeprowadzi prawidłowe postępowanie dowodowe, zgromadzi wyczerpujący materiał dowodowy, podda go całościowej i wnikliwej analizie i stosując właściwie przepisy postępowania i prawa materialnego (w tym Regulaminu Studiów Doktoranckich [...] Uniwersytetu [...]), wyda rozstrzygnięcie administracyjne, które będzie mogło – w razie zaskarżenia – zostać poddane merytorycznej ocenie sądowoadministracyjnej (co oznacza również szczegółowe uzasadnienie rozstrzygnięcia, wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa – art. 107 § 3 k.p.a.). Z powyżej przytoczonych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach wynika z treści art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.